|
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Tómas frá Aquin (28. janúar) Hinn frægi lærdómsmaður og kirkjufræðari, Tómas frá Aquin, var kominn af aðalsætt von Aquino greifa í Langbarðalandi. Hann fæddist 1225 í Roccasecca og var sendur fimm ára gamall til náms í Benediktsklaustrið Montecassino. Árið 1236 hélt hann áfram námi við háskólann í Napólí og ákvað 1243 að ganga í reglu Dominikana. Bræður hans, sem féllust ekki á þá ákvörðun hans að ganga í klaustur, námu hann á brott og héldu honum sem fanga í kastala föður þeirra. Með slægð og aðstoð nokkurra Dominikana tókst Tómasi þó að sleppa úr prísundinni. Reglan sendi hann svo á sama ári til náms við hinn fræga háskóla í París. Þaðan fór hann svo 1248 með kennara sínum, Albertus Magnus, (Alberti mikla) í hinn nýstofnaða Kölnarháskóla. Þar lærði hann af kappi í fjögur ár en hóf síðan kennslustarf í París upp á eigin spýtur með fyrirlestrahaldi um heimspeki og guðfræði. Urban páfi IV kvaddi hann á sinn fund og síðan stjórnaði hann klausturskólum í Orvieto, Viterbo og Róm 1259-1269 en að þeim tíma loknum tók hann á ný upp kennslu í París. Þessi ár urðu mjög ávaxtarík hjá honum hvað vísindi snerti og þá samdi hann frægasta verk sitt “Summa theologiae” sem talið er að sé höfuðrit skólaspekinnar. Árið 1272 hélt hann aftur til Napólí og fór svo tveim árum síðar á kirkjuþing í Lyon samkvæmt ósk Gregors X. En hann dó á leiðinni 7. mars 1274 í Sistersíensaklaustrinu Fossanova. Tveir af bræðrum hans, Landulph og Raynald, sem voru hermenn í liði Friðriks II keisara, fréttu af þessari ferð hans. Þeir settu þess vegna svo strangan vörð við alla vegi að Tómas var tekinn höndum við Acqua-Pondente og fenginn þeim í hendur. Þeir reyndu að fá hann til að skipta um klæðnað en hinn ungi nýmunkur lýsti því staðfastlega yfir að ekkert gæti fengið hann til þess. Þeir fluttu hann því í reglubúningi sínum í Monte San Giovanni-höllina sem fjölskylda hans átti. Móðir hans gladdist mikið við að hann skyldi vera kominn aftur til hennar og gældi við þá hugmynd að smám saman yrði hægt að fá hann kosinn til einhverra fremdarstarfa. Hún hélt því fram að hann hefði tekið sér frelsi án samþykkis foreldra sinna og reyndi að telja honum hughvarf svo að hann hætti við að fara þá leið sem forsjónin hefði ætlað honum. Hún ályktaði því næst að það væri til einskis fyrir hann að reyna að styðjast við köllun frá himni af því að hann gæti ekki sett sig upp á móti þeim lögum sem skuldbyndu börnin til að taka sér ekki neitt fyrir hendur án þess að tryggja sér leyfi foreldranna. Móðirin tíndi líka til aðrar mótbárur og reyndi að gera þær virkari með bænum, tárum og atlotum. Menn vita hversu ráðagott eðli manna er við slíkar kringumstæður. Tómas var ekki ósnortinn af sársauka móður sinnar en gat þó haft hemil á tilfinningum sínum. Hann svaraði henni með auðmjúkri og lotningarfullri festu að hann hefði velt þessu öllu vel fyrir sér og þetta væri áreiðanlega köllun frá Guði og hann væri staðráðinn í að verða við henni, hverju sem hann þyrfti til að kosta. Þegar greifynjan skildi að öll von væri úti um að hún hefði sitt fram, reiddist hún ofsalega, bar hinar bitrustu ásakanir á son sinn, lét flytja hann í þröngan klefa og leyfði aðeins systrum hans tveimur að heimsækja hann og tala við hann. Fólk getur rétt ímyndað sér hvílíkar árásir Tómas varð að þola af hálfu systra sinna. Þær réðust að staðfestu hans með öllum þeim ráðum sem tilfinningasemi þeirra gat fundið upp á. Þær lýstu framar öðru fyrir honum með sem sterkustum blæbrigðum þeim sársauka sem hann ylli móður þeirra sem nú væri óhuggandi. Ekkert gæti dregið úr sorg hennar nema hann breytti um fyrirætlun. En hinn heilagi maður lét ekki haggast heldur lýsti yfir með hrífandi orðfæri fyrirlitningunni á heiminum og kærleikanum til dyggðanna. Meðan á þessu stóð komu Landulph og Raynald heim úr hernum og fundu móður sína niðurbeygða af harmi og Tómas jafn staðráðinn og hann hafði verið áður. Þetta ástand, sem þeir áttu ef til vill ekki von á, kom inn hjá þeim hugmyndum sem bæði menn og trú höfðu illan bifur á. Fyrsta ofbeldisverkið sem þeir reyndu við hann var að þeir læstu hann inni í hallarturninum. Þeir rifu reglubúning hans í tætlur, helltu yfir hann smánarorðum og misþyrmdu honum á þúsund vegu. Þegar þeir sáu að ekkert gat hnikað hinum helga manni, beittu þeir aðgerð sem andi myrkranna einn gat blásið þeim í brjóst. Þeir komu með eina fegurstu lauslætisdrós landsins inn í klefann til hans og hétu henni háum launum ef hún gæti tælt hann. Konuvesalingurinn bauð honum allt það sem slík kona gat boðið með slægð og óskammfeilni. En þótt Tómas væri agndofa gagnvart hættunni sem hann sá stefnt að sakleysi sínu missti hann ekki móðinn. Hann var gripinn auðmjúku vantrausti á sjálfum sér og hrópaði til Guðs að hjálpa sér að bjarga sakleysi sínu. Síðan tók hann logandi eldibrand úr arninum, réðist á hina svívirðilegu lauslætisdrós og rak hana með vopni þessu út úr klefanum. Nú leið eitt, sumir höfundar segja tvö ár og Tómas sat ennþá innilokaður í höllinni. Þegar Innosentíus IV páfi og Friðrik II keisari fréttu af hinum grimmúðlegu ofsóknum sem hann hlaut að þola, sneru þeir sér til fjölskyldunnar með mikilli hluttekningu. Þeir sendu talsmenn á fund móður hans og bræðra svo að þau tóku að lokum upp mannlegra hugarfar. Greifynjan virtist jafnvel ekki frábitin því að leyfa syni sínum að flýja svo lítið bæri á. Dominikanarnir í Napólí, sem fréttu af hugsunarhætti hennar, sendu nokkra reglubræður dulbúna til hallarinnar Monte San Giovanni. Þeir komu að turninum á umsömdum tíma, tóku við dýrlingnum, sem systur hans létu síga niður í körfu, í faðm sér og fluttu hann fagnandi aftur í klaustur sitt. Tómas vann klausturheit sín árið eftir. Honum fannst dagurinn, sem hann fórnaði Guði frelsi sínu, fegursti dagur lífs síns og varði honum í andlegar æfingar af hinni mestu guðrækni. Samtímis lýstu móðir hans og bræður því yfir opinberlega að þau væru mótfallin því að hann skyldi hafa unnið heitin. Sökuðu þau hann um að hafa haft lítilmannlegar ástæður til þess og lögðu kæru sína fyrir páfann. Páfi kvaddi hinn unga mann tafarlaust að koma til Rómar, til þess að prófa köllun hans til klausturdvalar. Svör hans féllu páfa fullkomlega í geð og hann undraðist dyggð hans. Hann féllst á þann lifnaðarhátt sem ungi maðurinn hafði valið sér og leyfði honum að vera staðfastur í ætlun sinni. Frá þeim tíma hætti fjölskylda hins heilaga manns að gera honum lífið leitt. Æðsti yfirmaður Dominikana, Jóhannes Teutoníus, fór um þessar mundir í för til Parísar og tók hinn heilaga mann með sér. Síðan sendi hann hann til Kölnar, þangað sem Albert mikli kenndi guðfræði. Tómas hlýddi á fyrirlestra þessa ágæta kennara og varði öllum þeim tíma sem trúarskyldur hans kröfðust ekki af honum í æðri vísindi. Námsþorsti hans byggðist þó alls ekki á frægðarlöngun og hinar frábæru framfarir sem hann tók fljótlega, tókst auðmýkt hans að dylja. Af sömu ástæðu iðkaði hann stranga þögn sem skólabræður hans litu þó á sem þverúð. Hann var því hæddur og kallaður þögli uxinn eða stóri uxinn frá Sikiley. Eitt sinn gerðist það jafnvel að einn skólabróðir hans bauðst til að útskýra fyrir honum fyrirlestur sem fluttur var í skólanum, til þess að auðvelda honum að skilja hann. Tómas þáði boðið með innilegri þakkarkennd, enda þótt hann hefði þá þegar getað verið kennari skólasveinsins. Slík auðmýkt var þeim mun lofsverðari frammi fyrir Guði að námssveinar hneigðust annars til að láta getu sína ljóma í augum annara og sýna hversu miklu framar þeir stæðu í náminu en aðrir. Guð einn, sem kann því betur að heiðra þjóna sína þegar þeir eru lausir við frægðarþrána, kom því til leiðar að menn sáu brátt að í hinum heilaga manni bjó mikill og skarpskyggn andi sem gæddur var mikilli þekkingu og hvassri dómgreind. Þegar Albert spurði hann um mjög flókna hluti, svaraði hann svo rétt og í svo stuttu máli að undrun greip alla sem á heyrðu og Albert hrópaði sjálfur gagntekinn af gleði: “Við köllum Tómas þögla uxann. Þekking hans á eitt sinn eftir að öskra svo að menn munu heyra það um gervalla jörðina.” Þessum helga manni hafa verið eignaðar margar einkunnir. Hann er sýndur í hvítum dominikanakufli með skapúlar og hettu og heldur á opinni bók. Kaleikur og sýniker (monstrans) í höndum hans eiga að minna á innilega guðrækni hans, sálma hans og tíðabænir dýradags sem hann samdi. Dúfa við eyra hans táknar yfirnáttúrlega þekkingu hans og liljan í hönd hans táknar engilhreint líf hans. Mítur og bagall við fætur hans tákna að hann hafnaði öllum kirkjuembættum og virðingarmerkjum. Sérstakt einkenni hans er þó stjarna, gimsteinn eða geislandi sól sem hann ber á brjóstinu. Tómas frá Aquin er verndardýrlingur allra kaþólskra háskóla, æskufólks við nám, bóksala og framleiðenda blýanta. Hann verndar hreinlífi og veitir hjálp í stormviðri og eldingum. Þar sem oft var ekki hægt að halda fyrrverandi messudag hans, 7. mars, hátíðlegan vegna föstunnar, var minningardagur hans færður á 28. janúar. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Benedikt frá Aniane (12. febrúar) Þessi heilagi Benedikt fæddist árið 750. Faðir hans var Aigulf greifi af Maguelone (Suður-Frakklandi) og miðaðist uppeldi hans við að hann gegndi herþjónustu. Henni gegndi hann í hersveitum Pippins litla og Karls mikla, en 774 ákvað hann að gerast munkur. Fyrstu klausturárum sínum varði hann í Saint Seine-klaustrinu við Dijon, en ekki leið á löngu þangað til hann stofnaði Aniane-klaustrið á arfleifð föður síns, eða 779/80. Undir forustu hans varð það miðpunktur umbóta í öllum Benediktsklaustrum Franka. Loðvík frómi (guðrækni) skipaði hann yfirmann allra klaustra í Frankaríki og lét lýsa því yfir á ríkisþinginu í Aachen 817 að umbótareglur hans væru bindandi fyrir öll Benediktsklaustur. Heilagur Benedikt dó árið 821 í klaustrinu Kornelimünster nálægt Aachen, sem hann hafði stofnað, að loknu starfsömu lífi. Á 8. og 9. öld höfðu mörg klaustur reglu heilags Benedikts frá Núrsíu vikið mjög frá upphaflegu líferni vegna hnignunar lifnaðarhátta þeirra tíma og tekið upp lakari siði. Sérstaklega tóku Frankakonungar í sínar hendur forréttindi klaustranna, litu á klausturjarðirnar sem lénsjarðir sínar, slógu eign sinni á tekjur þeirra til þess að verðlauna hraustustu hermenn sína, létu veita sér eða skyldmennum sínum ábótanafnbætur án þess að hafa þegið æðri vígslur munka og þvinguðu oft forstöðumenn klaustranna til herþjónustu og þátttöku í ríkismálefnum. Því fór svo að skrautgirni, heimshyggja og bardagafíkn náðu yfirhöndinni í mörgum klaustrum en í öðrum ríktu hóflaus strangleiki og miskunnarlaus harka. Páfarnir og kirkjuþingin brugðust við slíkri óreglu með því að skipa sérstaka ábóta til eftirlits og til að krefjast þess að í engu væri vikið frá klausturreglunum. Síðan tók keisarinn helgaða staði undir sérstaka vernd sína og setti hverju klaustri verndara sem annaðist veraldleg málefni klaustranna í þeirra nafni. Innri umbætur klausturreglanna annaðist heilagur Benedikt frá Aniane, undir yfirstjórn Loðvíks fróma. Benedikt var sonur greifans af Maguelone í Languedoc, fæddur árið 750. Hann dvaldist í æsku við hirð Pippins og Karls mikla, en þrátt fyrir virðingarstöðu sína lifði hann mjög út af fyrir sig og mitt í hirðlífinu og herþjónustunni þráði hann líf í kyrrlátum klausturklefa. Óvænt slys hreif hann burt úr veraldlegu lífi. Bróðir hans drukknaði við hliðina á honum og þegar hann ætlaði að koma honum til hjálpar af bróðurlegri fórnfýsi sinni, munaði minnstu að hann gyldi fyrir það með lífi sínu. Þetta slys varð Benedikt svo þungbært að hann fór að ráði guðrækins einsetumanns sem Widmar hét og gekk árið 774 í Benediktsklaustur heilags Sequanusar (Saint Seine) í Búrgund. Innan skamms urðu þó þau reglubrot, sem viðgengust innan klausturs þessa, til þess að hann yfirgaf það nokkru síðar. Hann hélt til heimkynna sinna og stofnaði árið 780 á föðurleifð sinni við ána Aniane hjá Montpellier lítið klaustur, Frelsara heimsins til dýrðar. Sá fyrsti sem helgaði sig leiðsögn hans var Widmar einsetumaður og smám saman söfnuðust til hans um það bil hundrað lærisveinar. Benedikt og þeir meðbræður hans sem fylgdu skoðunum hans lifðu samkvæmt mjög ströngum lifnaðarháttum, neyttu aðeins vatns og brauðs og voru svo fátækir að þeir notuðu lengi kaleik úr gleri við heilagar messur og nokkur tími leið þangað til þeir höfðu efni á að kaupa kaleik úr tini. Hinn heilagi og fórnfúsi andi reglustofnandans Benedikts var ráðandi í samfélagi klaustursins svo að orðstírinn frá Aniane breiddist óðum út í landinu. Páfinn og Karl mikli keisari fólu honum umbætur í mörgum klaustrum í Gallíu og Aquitaníu. Hann reyndi að temja klausturfólki Frankaríkis og Þýskalands sömu lifnaðarhætti og sameina það eftir reglum heilags Benedikts. Þá sendi hann, samkvæmt óskum margra biskupa, munka úr skóla sínum, venjulega tólf að tölu, í þau klaustur sem slakað höfðu á lifnaðarháttum, til þess að koma á strangari aga og kveikja eldmóð að nýju. Auðséð var að blessun Guðs hvíldi yfir störfum Benedikts. Ferskur keppnisandi og viðleitni til að ná sem lengst í andlegum þroska báru hina fegurstu ávexti. Árið 794 sat Benedikt þingið í Frankfurt og samdi margar trúvarnargreinar. Menn litu á kröfur hans með virðingu eins og Guð sjálfur hefði talað. Lúðvík frómi konungur kvaddi hann árið 817 til að sitja hið fræga kirkjuþing í Aachen þar sem ábótar frá Þýskalandi og Frakklandi öllu komu saman undir stjórn Benedikts. Þá stofnaði konungurinn klaustrið Kornelimünster við Aachen og skipaði Benedikt ábóta þess, til þess að hafa þennan ágætismann ævinlega nálægt sér. Benedikt stofnaði aftur, undir vernd og með stuðningi konungsins, tólf klaustur sem áttu að vera þeim sem fyrir voru til eftirbreytni. Hann heimsótti öll klaustrin, hvatti munkana til að breyta í anda eftir fyrirmynd reglustofnandans, bætti við þær útskýringum og viðaukum, batt enda á misferli og kom á sama aganum í öllum klaustrum sínum og afnam undanþágur sem veittar höfðu verið í samræmi við staðarvenjur. Þá kom hann skipulagi á afstöðuna milli klaustranna og ríkisins eftir því sem tímar gerðu kröfur til. Þannig varð klausturregla Benedikts frá Aniane enginn eftirbátur hinnar upprunalegu klausturreglu heilags Benedikts frá Núrsíu hvað frægð og útbreiðslu snerti. Þegar hinn andlegi afreksmaður og heilagi ábóti Benedikt hafði með óþreytandi umhyggju útbreitt anda sinn í öllum klaustrum ríkisins og vakið til lífs endurbætt klausturlíf, gekk hann til hinstu hvíldar sem hann hafði óneitanlega unnið til í hinu elskaða klaustri sínu Kornelimünster 11. febrúar 821, þá á 71. aldursári. Benedikt er oft sýndur á myndum með logandi eld við hlið sér, enda slökkti hann oft á undursamlegan hátt elda sem kviknuðu í námunda við hann. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Ludgerus (Liudger) biskup í Münster (26. mars) Münsterbúar halda á þessu ári (2005) upp á 1.200 ára afmæli þess að biskupsdæmi þeirra var stofnað. Og samtímis minnumst við líka fyrsta biskups þeirrar borgar. Biskupsdæmið okkar er á ýmsan hátt tengt Münsterbiskupsdæmi: af því að Ansgar-samtök þeirrar borgar hafa oftsinnis stutt okkur með fégjöfum, af því að dómarar Münsterbiskupsdæmis fara með kirkjuleg dómsmál okkar og af því að dómkirkjupresturinn okkar, séra Jürgen Jamin, er fæddur og uppalinn í því biskupsdæmi. Auk þess kom biskupinn í Münster, Reinhard Lettman, hingað í heimsókn árið 2004 ásamt tveim af prestum sínum. Ludgerus fæddist í Fríslandi árið 742 og óx upp undir handarjaðri Gregors ábóta, nemanda Bonifatiusar. Þegar hann hafði unnið árum saman að vísindastörfum hjá Alkuin í York, varð hinn helgi maður var við þá löngun innra með sér að takast á hendur trúboðsferðir, eftir fordæmi Bonifatiusar, hinnar miklu fyrirmyndar sinnar. Ludgerus var prestvígður í Köln og starfaði eftir það að trúboði í Austur-Fríslandi. Uppreisn Widukinds fursta í Saxlandi, sem sóttist eftir yfirráðum í Fríslandi, kom í veg fyrir að hann gæti haldið áfram starfi sínu. Ludgerus hélt því úr landi til Ítalíu, til þess að biðjast fyrir við grafir postulanna, Hann bjó tvö ár í Montecassino-klaustrinu og kynnti sér þar líferni munkanna án þess að gerast munkur sjálfur. Þegar hann sneri heim aftur úthlutaði Karl mikli honum fimm héruðum þar sem hann skyldi boða trú. Árið 794 fól hann Ludgerusi stjórn Münsterbiskupsdæmis sem þá var nýstofnað. Hann meðtók biskupsvígslu árið 804 og er það einnig talið vera stofnár Münsterbiskupsdæmis. Fimm árum síðar dó Ludgerus og samkvæmt ósk sinni var hann lagður til hinstu hvíldar í grafhvelfingu Werden-klausturs við Ruhr sem hann hafði stofnað. Hinn heilagi biskup var, eins og við höfum þegar vikið að, mjög vel að sér í ritlist og lét hann engan dag líða svo að hann fræddi ekki einhverja lærisveina sína um þau mál. Hann lék líkama sinn hart með ströngum föstum og þráfaldlegum næturvökum og bar í laumi næst sér yfirbótarskyrtu úr hári sem menn vissu ekki um fyrr en eftir andlát hans. Þá sjaldan sem hann borðaði kjöt, og þá vegna kærleika til náungans, fór hann aldrei yfir þau takmörk sem samviskubundin hófsemi bauð honum. Ef hann komst ekki hjá því eitthvert sinn að taka þátt í mannfundum, leiddi hann umræðuna af mikilli leikni að andlegum málum og hélt síðan á brott eins fljótt og honum var unnt. Hann var mildur og alþýðlegur við fátæklinga en staðfastur og ákveðinn við auðmenn. Við þá sem syndugir voru og frábitnir því að bæta fyrir syndir sínar var hann ævinlega strangur og ósveigjanlegur. Aðalskona ein, sem hafði gert sig seka um alvarlega yfirsjón, fékk að reyna það. Hún reyndi öll ráð til að vinna dýrlinginn á sitt band en án árangurs. Hann vildi ekki hlusta á hana og þar sem hún vildi ekki bæta ráð sitt útilokaði hann hana frá samfélagi trúaðra. Af föðurarfi sínum og tekjum biskupsdæmisins tók hann aðeins það sem hann þurfti sér til framfæris. Það sem þá varð eftir gaf hann fátækum. Þó að hegðun þessa heilaga manns væri óaðfinnanleg, urðu alltaf einhverjir til að lasta hann. Menn níddu hann jafnvel við Karl mikla og sögðu hann vera mann af því tagi sem kæmi biskupsdæmi sínu á vonarvöl og vanrækti að skreyta kirkjur þess. Keisarinn, sem hafði dálæti á fögrum kirkjum, hlýddi á þær sakir sem bornar voru á Ludgerus og kvaddi hann til hirðarinnar. Ludgerus hlýddi því. Daginn eftir komu hans þangað tilkynnti hirðmaður honum að keisarinn biði eftir honum. Ludgerus, sem var þá að biðja tíðabænir sínar, svaraði að hann skyldi koma á fund keisarans strax þegar hann hefði lokið við þær. Hann var boðaður þrem sinnum, hvað eftir annað, því að mönnum leist ekki á þetta seinlæti hans. Óvinir hans hikuðu ekki við að benda á þetta sem yfirsjón hans. Þegar hann kom að lokum, spurði keisarinn hann af nokkurri hörku hvers vegna hann hefði látið sig bíða svo lengi. “Ég veit hversu mikið ég á yður að þakka, yðar hátign”, svaraði Ludgerus. “en ég hugsaði að þér munduð ekki reiðast mér fyrir það að ég lét Guð ganga fyrir. Þegar maður er hjá honum, verður maður að gleyma öllu öðru. Annars fór ég í þessu máli eftir fyrirmælum yðar hátignar því þér sögðuð mér við biskupsvígslu mína að láta þjónustuna við Guð alltaf ganga fyrir þjónustunni við mennina.” Þetta svar hafði svo mikil áhrif á keisarann að hann bar af Ludgerusi allar sakir sem bornar höfðu verið á hann, heiðraði hann fyrir frammistöðu sína og vísaði á bug þeim sem höfðu beitt sér gegn honum. Á innsigli Ludgerikirkjunnar í Münster er mynd af dýrlingnum í biskupsklæðum með bagal og bók. Á síðari tíma myndum er hann sýndur með kirkjulíkan og tvær villigæsir eða svín við fætur sér. Sagan segir að hann hafi létt gæsaplágu af trúboðssvæði sínu eða landsetri. Samkvæmt annarri helgisögn eiga svín að hafa þjónað honum. Hans er minnst 26. mars í Münsterbiskupsdæmi og auk þess í Hildesheim, Groningen og Utrecht. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Konráð frá Parzham (21. apríl) Hinn 22. desember 1818 fæddist í Parzham drengur sem nefndur var Jóhann Birndorfer og átti eftir að verða dyravörður í hl. Önnu- klaustrinu í Altötting í Suður-Þýskalandi. Fyrir honum lá að taka við myndarlegum búgarði í Rottal en hann hneigðist til þjónustu við Guð. Altarissakramentið var uppsprettulind og miðpunktur guðrækni hans. Hann gekk langa leið, eins þótt illa viðraði, til þess að geta tekið þátt í messu. Þegar hann var orðinn 31 árs gamall gerðist hann leikbróðir í Kapúsínareglunni og starfaði í klaustri hennar sem dyravörður í 41 ár. Þjónustuvilji hans og fórnfús kærleikur til pílagríma, fátæklinga og förumanna í iðnaðarstétt virtist vera óþrjótandi. Hann dó 21. apríl 1894 og var lagður til hinstu hvíldar í Kapúsínakirkjunni í Altötting. Árið 1934 var “hinn eilífi dyravörður” tekinn í tölu heilagra. “Hann Jói í Venusarhofi er engill,” sagði fólkið um Jóhann Birndorfer, son mannsins sem byggði Venusarhofið í Parzham, Weng-sókninni í Suður-Bayern. Og Jói í Venusarhofi var enginn annar en Konráð frá Parzham sem síðar gerðist Kapúsínabróðir. Heilagleiki hefur alltaf áhrif á aðra. “Við urðum að fara til Jóa í Venusarhofi til að læra að biðja,” sagði fólk í Parzham. Svo mikil áhrif hafði bróðir Konráð haft í æsku sinni á fólkið með fordæmi sínu í bænagerðinni. Ef kirkjudyrnar voru læstar að morgninum þegar hann kom þangað til að biðjast fyrir, kraup hann úti og bað. Við guðsþjónustuna og aðrar langar bænastundir í kirkjunni var hann á að sjá eins og engill. Áhrifin af hinni innilegu guðrækni hans hafa enst fram á okkar daga. Og þessi vandaði drengur gat ekki haft hemil á andstyggð sinni á syndinni. Þegar hann heyrði sagt frá alvarlegum syndum annarra, felldi hann stundum tár, kraup á kné og bað Guð í bænum sínum að fyrirgefa þeim. Þess vegna var oft sagt um hann: “Ef hann verður ekki heilagur, verður það enginn.” Í klaustrinu var fordæmi bróður Konráðs öllum sem einlæg bæn. Hjartans þrá hans var að lifa einlægu bænalífi, í traustu, innilegu samfélagi við Guð í einveru. En þegar hann var orðinn 41 árs, varð hann að taka að sér dyravörslu í hinu fjölsótta klaustri í Altötting, en það var embætti sem í upphafi gat truflað hann í bænalífinu. En bróður Konráð tókst þrátt fyrir það að sinna þjónustunni eins og Marta með hugarfari Maríu. Fyrir marga sem leituðu til hans varð heilagt fordæmi hans þeim hvatning til þess að betrumbæta líf sitt. Dag einn kom útgrátinn maður til klaustursins til að skrifta. Þegar hann var síðar spurður hvað hefði komið honum til að snúa til betri vegar eftir þessi mörgu ár og sættast við Guð, svaraði hann: “Gamli Kapúsíninn við hliðið horfði þannig á mig að það nísti mig gengum merg og bein.” Yfir ýmsum þeirra mörgu iðnaðarmanna og flakkara sem komu að klausturhliðinu las hann alvarleg og áhrifamikil orð sem voru þó mælt af mikilli vinsemd. Ekkert gat raskað ró og þolinmæði bróður Konráðs. Óhlýðin börn stríddu honum oft. Einu sinni kastaði ósvífinn betlari fullum súpudiski að fótum hans. Bróðirinn sagði ekki annað en þetta: “Jæja, ef þú vilt ekki þessa skal ég sækja aðra handa þér.” Örlæti hans gekk líka fram af sumum meðbræðrum hans sem fannst rausn hans við fátæklinga ganga of langt, og átöldu þeir hann oft fyrir það, en hann svaraði þeim með því að brosa vingjarnlega til þeirra. Þegar hann var orðinn 75 ára og grár fyrir hærum, veiktist hann alvarlega. Yfirmaður klaustursins vísaði honum þá inn í klefa sem kallaður var Guðsmóðurklefinn og sagði: “Þú hefur alltaf elskað Guðsmóðurina svo heitt.” Bróðir Konráð ljómaði af fögnuði og settist að í nýja klefanum. En ekki liðu nema þrír dagar þangað til hann kvaddi þetta líf glaður og Guði trúr. Það var 21. apríl 1894, á laugardegi. Á myndum er Konráð frá Parzham sýndur í brúnum bróðurkufli með sítt, hvítt skegg og kross í hendi. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Hermann Jósef (21. maí) Kringum miðja 12. öld fæddist Hermann í hinni “heilögu” Köln, Þýskalandi. Þegar hann var tólf ára, sendu foreldrar hans hann í Premonstratensaklaustrið Steinfeld (Eifel). Næsti áfangi hans á menntabrautinni var hinn frægi klausturskóli Friedrichs von Mariengarten ábóta í Fríslandi. Þaðan sneri hann aftur eftir prestvígslu til Steinfeld, þar sem hann hafði áður þjónað í skrúðhúsinu. Hermann Jósef var mikill Maríudýrkandi og að nóttu birtist María honum og hann ræddi við hana. Hápunkturinn í ást hans á Maríu var að honum vitraðist eina nóttina að hann væri gefinn saman við Maríu á dularfullan hátt í kirkjukórnum. Vegna þess var honum gefið auknefnið Jósef. Hann samdi marga Maríusálma, heilagri Úrsúlu og vinkonum hennar til heiðurs, svo og fyrsta Hjarta-Jesú ljóðið. Hermann Jósef starfaði einnig sem prestur og andlegur leiðbeinandi við nokkur nunnuklaustur. Á einu slíku ferðalagi dó hann, 7. apríl 1241/42, í Sistersíana-nunnuklaustrinu Hoven hjá Zülpich. Aðrar heimildir segja að hann hafi allt til þess er hann var orðinn aldurhniginn farið fótgangandi í sálgæsluferðir sínar í nærliggjandi þorp og í einni slíkri ferð hafi dauðinn elt hann uppi, árið 1241, en þá hafi hann verið kominn yfir nírætt. Þegar drengurinn var sjö ára gamall sendu hinir farsælu foreldrar hans hann í skóla Premonstratensa. Þar stundaði hann nám af miklu kappi og fór mikið fram. Þegar nemendurnir áttu frí, fóru skólabræður hans í hina og þessa leiki utanhúss en hann hélt til klausturkirkjunnar sem var skammt þaðan, að altari Guðsmóðurinnar og dvaldist þar á hljóðskrafi við hina kæru móður náðarinnar, svo og við Jesúbarnið sem hún sat með á hnjám sér, og af svo miklum trúnaði ræddi hann við þau að því var líkast sem þau væru lifandi. Dag einn fékk Hermann hinni mildu mey fallegt epli og bað hana innilega að þiggja þessa gjöf sína. Og sjá: Leirstyttan rétti fram höndina og tók við eplinu. Drengurinn fagnaði því af öllu hjarta og lotning hans fyrir Guðsmóðurinni og kærleikurinn til hennar fór sívaxandi og blíða hinnar hreinustu meyjar varð sífellt náðarríkari Fegurstu blómin færði hann styttunni, sagði henni hvað á daga sína hefði drifið, bar upp áhyggjuefni sín og bað hana að hjálpa sér. Þegar hann varð að fara aftur í skólann sagði hann blíðlega við Jesúbarnið: “Ég vildi að ég gæti verið lengur hjá þér og hinni heilögu móður þinni, en nú er kominn tími til þess að ég fari aftur í skólann. Veitið mér blessun ykkar til leiðarinnar og gleymið mér ekki því ég kem aftur!” Svo veifaði hann hendinni til þeirra í kveðjuskyni og flýtti sér í skólann. Þegar hann kom aftur til þeirra úr skólanum, leit hann brosandi til styttunnar og hrópaði af öllu hjarta: “Mikið gleður það mig að vera kominn aftur til ykkar! Enginn hefur horft eins elskulega á mig og þið og þess vegna vil ég helst vera hjá ykkur.” Eitt sinn kom Hermann berfættur í kirkjuna. María spurði hann þá: “Barnið mitt! Af hverju gengurðu berfættur í þessum kulda?” Hann svaraði vesældarlega: “Elskulegasta móðir, ég á enga skó og enga peninga til þess að kaupa mér skó fyrir.” Þá benti hin heilaga mey honum og sagði: “Farðu yfir að steininum þara og færðu hann úr stað. Þá finnurðu nóga peninga til þess að þú getir keypt þér skó.” Hermann lyfti steininum, fann peningana og þakkaði Guðsmóðurinni kærlega fyrir. Og hún sagði við hann: “Hvenær sem þú lendir í vandræðum skaltu koma hingað og þá finnurðu alltaf eins mikla peninga og þú þarfnast.” Hermann fór að ráðum hennar og fann alltaf það sem hann þurfti. Skólabræður hans tóku eftir þessu, fóru og lyftu steininum en fundu ekkert, því að þá vantaði sakleysi og guðrækni Hermanns. Einu sinni á frídegi fór hann enn að vanda til kirkjunnar til þess að skrafa við hina blessuðu Guðsmóður. Þá var hann lostinn furðu þegar hann sá hina heilögu mey svífa í lausu lofti hátt uppi í kórnum, umvafða björtum ljóma. Hjá henni var heilagur Jóhannes að leika sér við Jesúbarnið. Hermann stóð grafkyrr og fékk ekki nóg af að horfa á þetta. Þá veifaði Guðsmóðirin til hans og sagði:”Hermann minn, komdu hingað upp til okkar!” Hann svaraði: “Hvernig á ég að komast upp til þín? Kórdyrnar eru lokaðar og ég hef engan stiga til þess að klifra upp.” Þá sagði María: “Reyndu bara hvort þú getur það ekki; ég skal rétta þér höndina og hjálpa þér.” Hún rétti honum höndina og kippti honum upp til þeirra. Fyrst var hann hálfvegis feiminn en þá sagði María við hann: “Vertu ekki feiminn, þú getur vel leikið þér við þá ef þú herðir upp hugann.” Aumingja drengurinn fylltist nú himneskum unaði og lék sér við Jesúbarnið og heilagan Jóhannes fram undir kvöld. Þá rétti heilög María honum aftur höndina og hjálpaði honum niður. Hann viðurkenndi eftir þetta að hann hefði notið svo mikillar himneskrar gleði að hann hefði fúslega látið berja sig svo að hann bæri þúsund sár eftir heldur en missa af henni. Til eru margar myndir af Hermanni Jósef þar sem hann er að rétta Maríu eplið. Oft er hann líka sýndur sem unglingur og heldur á kaleik með þrem rósum, eða hann er í kórkápu með liljustilk í hendinni og heldur á Jesúbarninu á hægri handleggnum. Á öðrum myndum er hann sýndur sem skólapiltur með ritföng og bók. Messudagur hans, 21. maí, er fyrirskipaður minningardagur hans í Aachen og Köln. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Norbert frá Magdeburg (6. júní) Norbert, stofnandi Premonstratensareglunnar, fæddist á tímabilinu 1080-85 í Gennep (Hollandi), annar sonur foreldra sinna. Fjölskylda hans tilheyrði aðlinum og hún sá honum fyrir kórsbróðurstöðu við kapítula heilags Viktors í Xanten. Tekjurnar sem hann hafði af þeirri stöðu tryggðu honum að geta lifað því lífi sem aðalsmanni sæmdi. Hann var jafnan velkominn gestur við hirð Friðriks I, erkibiskups í Köln. Á því varð breyting árið 1115. Sagan greinir frá miklu óveðri sem hafi fengið svo á hann andlega að hann hafi dregið sig í hlé í Siegburg-klaustri og horfið frá hinu fyrra og veraldlega líferni sínu. Árið 1118 lét hann af kórsbróðurstöðu sinni, afsalaði sér tekjum þeim sem henni fylgdu og lét vígjast til prests, þar sem hann hafði fram að því aðeins þegið hinar lægri vígslur. Hann hugðist gerast farandprédikari og fór því á fund Gelasíusar II páfa, til þess að fá hjá honum leyfi til að gerast prédikari. Norbert varð við þeirri ósk biskupsins í Laon 1121 að stofna í Prémontré nálægt Laon klaustur á grunni hinnar endurbættu reglu heilags Ágústínusar. Líferni það sem hann kaus sér breiddist óðfluga út og oft varð hin endurbætta Premonstratensaregla þeim klausturreglum sem fyrir voru yfirsterkari. Norbert lagði nú leið sína sem farandprédikari um Frakkland, Belgíu og Þýskaland. Varð honum vel ágengt í Antwerpen í baráttunni við áhangendur Tanchelms sem vísuðu prestdómi og sakramentum á bug. Árið 1126 staðfesti páfinn reglustofnun hans og á því ári var hann vígður erkibiskup í Magdeburg. Árin 1132 og 1133 fylgdi Norbert Lothari II keisara til Rómar, sem erkikanslari fyrir Ítalíu. Skömmu eftir heimkomu sína veiktist hann og dó 6. júní 1134 í Magdeburg. Dag einn reið Norbert til þorps í Westfalen sem Freten nefndist. Hneigð hans til hins ljúfa lífs dró hann þangað. Sér til fylgdar hafði hann aðeins einn þjón. Hann var á leiðinni yfir fallegt engi þegar ofviðri skall á. Himinninn þaktist þykkum óveðurskýjum með þrumum og eldingum sem dundu á ferðamanninum. Hann litaðist um en kom hvergi auga á neitt skýli sem hann gæti leitað hælis í, og hann var altekinn ógn og skelfingu. Loks ákvað hann, þrátt fyrir allt, að halda ferð sinni áfram og gaf hesti sínum lausan tauminn til þess að flýta för sinni. Á sömu stundu laust voldugri eldingu með drynjandi þrumuhljóði niður í jörðina rétt framan við hestinn. Hesturinn varð dauðskelkaður og kastaði reiðmanninum af sér og lá hann næstum því klukkutíma á jörðinni eins og dauður væri. Þegar hann kom loksins til sjálfs sín aftur hrópaði hann með beiskju í rómnum: “Drottinn! Hvað vilt þú að ég geri?” Og innri rödd svaraði honum: “Forðastu hið illa og gerðu hið góða, leitaðu friðar og snúðu allri athöfn þinni í áttina til hans.” Þessi atburður, við svo óvenjulegar kringumstæður, hafði mikil áhrif á hann. Og hann beið ekki boðanna en tók þá ákvörðun að bæta með ríkulegri yfirbót fyrir yfirsjónir sínar fram að þessari stundu. Tveim árum eftir sinnaskipti sín fór hann að búa sig undir heilagar vígslur. Friðrik, erkibiskup í Köln, veitti honum djákna- og prestvígslu sama daginn. Kalixtus II páfi, sem varð eftirmaður Gelasíusar II á páfastóli árið 1119, hélt stuttu eftir stöðuhækkun sína kirkjuþing í Reims. Þangað lagði Norbert leið sína til þess að fá staðfestingu á valdi sínu. Biskuparnir, sem þar voru saman komnir og undruðust vilja, visku og guðrækni þessa þjóns Guðs, voru svo forviða yfir hinni ströngu yfirbót hans, að þeir réðu honum margir til að þyrma sjálfum sér meira. Norbert taldi þó að hann þyrfti ekki að fara eftir þessum ráðleggingum og dró ekkert úr strangleika lifnaðarhátta sinna. Bartólómeus, biskup í Laon, kynnti hann fyrir páfanum sem staðfesti öll þau réttindi sem Gelasíus II hafði veitt honum. Bartólómeus, sem þekkti verðleika Norberts, krafðist þess af páfanum að hann mætti hafa Norbert í biskupsdæmi sínu svo að hann gæti komið á betri reglu hjá almennum kórsbræðrum heilags Marteins í Laon, en þeir vildu ekki ganga að þeim kröfum sem gerðar höfðu verið til þeirra. Biskupi var kunnugt um atorku Norberts og vildi fá honum verkefni sem honum væri samboðið. Bað hann því Norbert að velja sér einhvern stað í biskupsdæminu þar sem hann gæti byggt klaustur. Norbert valdi sér til þess eyðidal sem nefndist Prémontré (Prämonstrat) í Coucy-skógi. Þar fann hann litla kapellu, helgaða heilögum Jóhannesi, sem var orðin svo hrörleg að hún minnti helst á ruslahaug. Hún hafði verið í eigu munka af reglu heilags Vinsentíusar í Laon sem höfðu þá fyrir löngu yfirgefið hana. Bartólómeus keypti þennan eyðistað og kom þar á laggirnar klaustri. Norbert fluttist í fyrstu í nýju klausturbygginguna með þrettán nemendum sínum frá Brabant sem vildu lifa undir stjórn hans. Þeim fjölgaði brátt og innan skamms voru reglubræðurnir orðnir fjörutíu. Þeir unnu svo klausturheit sín á jólunum 1121. Og þannig hófst saga nýju reglunnar sem eiginlega var aðeins endurbætt regla hinna almennu kórsbræðra. Premonstratensar lifðu ströngu lífi samkvæmt reglu heilags Ágústínusar og klæddust hvítum kuflum sem áttu að gefa til kynna að hlutverk þeirra hér á jörðu væri að gegna störfum engla og lofsyngja Drottni. Nýja reglan stækkaði dag frá degi og ávann sér álit. Þeim mönnum fjölgaði óðum sem vildu ganga í þjónustu Guðs svo að á skömmum tíma var kominn til sögunnar fjöldi klaustra sem stóðu með miklum blóma. Norbert fór í ferðalög um Frakkland, Flandern og Þýskaland til þess að hvetja presta, söfnuði og fursta til að verða við köllun um að boða orð Guðs og koma á fót klaustrum. Í tilkynningunni um staðfestingu Premonstratensareglunnar (sem fyrst var kölluð Norbertínareglan) sem Honoríus II gaf út árið 1126, voru nefnd átta klaustur: Prémonstré, Laon, Viviers, Floreffe í Lüttich-biskupsdæmi, Cappenberg í Westfalen, Elostadt í Mainz-biskupsdæmi, St. Annalis í Metz-biskupsdæmi og St. Michael í Antwerpen. Árið 1141 voru Premonstratensaklaustin orðin 100 og á 15. öld yfir 1000. Prófastdæmin voru þá 300 og nunnuklaustrin 500. Norbert hafði nefnilega, með stuðningi og hvatningu vinar síns, heilags Bernharðs, komið á laggirnar nunnureglu samkvæmt hinum ströngu reglum heilags Ágústínusar, og þrátt fyrir strangleika í klausturlífinu var aðsóknin svo mikil að á æviferli heilags Norberts voru yfir 10.000 konur og meyjar, aðallega úr tignum og ríkum fjölskyldum, gengnar í hina nýju reglu. Norbert fór í erindum Theobalds greifa í Champagne í heimsókn til Lothars II keisara sem hélt þá ríkisþing í Speyer. Þingmenn frá Saxlandi heyrðu Norbert prédika og óskuðu að fá hann sem erkibiskup til Magdeburg. Norbert færðist undan þeirri stöðuhækkun sakir auðmýktar sinnar. Hann varð þó loks að láta undan þrýstingi Gerhards sendiherra kardínálans og Lothars konungs. Hann hélt síðan berfættur og fátæklega búinn til Magdeburg. Þegar skrúðgangan hélt af stað frá kirkjunni til hallar erkibiskupsins, vildi dyravörðurinn, sem var honum ókunnur, ekki hleypa þessum fátæklega klædda aðkomumanni inn. Þegar kunnugri maður hafði frætt hann um sannleikann ætlaði þjónninn að leggja á flótta en Norbert brosti aðeins og kallaði til hans: “Flýðu ekki, bróðir minn. Þú þekkir mig betur en þeir sem neyddu mig, fátækan og umkomulítinn, til þessarar háreistu hallar.” Það var einkum á 17. og 18. öld sem heiðrun og kynning Norberts breiddist út. Hann er ýmist sýndur í biskupsbúningi eða reglubúningi Premonstratensa (hvítum kufli, með skapúlar og hettu). Hann ber bagal í hendi, þar sem hann var biskup, svo og kaleik eða lýsandi sýniker. Við fætur hans liggur stundum fjötraður púki. Norbert frá Magdeburg er verndardýrlingur Bæheims, borganna Antwerpen, Magdeburg og Prag og auk þess Premonstratensareglunnar. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Heilagir konungar Norðurlanda: Eiríkur Svíakonungur Knútur Danakonungur Ólafur Noregskonungur 10. júlí Við minnumst 10. júlí hinna miklu verndardýrlinga Norðurlandaþjóðanna. Þeir hafa hlotið sama messudag í dagatalinu. Vegna tengsla okkar við þessi lönd hafa dýrlingar þeirra líka verið skráðir í dýrlingatal okkar. Eiríkur helgi Svíakonungur Heimildir eru mjög fáorðar um ævi og dauða þessa unga konungs, að því frátöldu sem sagt er frá honum í ævisögu hans sem skráð var á 13. öld. Hann mun hafa setið á konungsstóli Svía um miðja 12. öld. Um hann er sagt að hann hafi verið dyggðugur, trúaður og þegnum sínum góður konungur. Hann tókst á hendur krossferð gegn Finnum, ásamt með Henriki biskupi sínum, bæði til þess að efla áhrif Svía þar í landi og útbreiða kristinn sið. Hann bar sigurorð af Finnum er hann hélt heim til Svíþjóðar. Eiríkur átti þó ekki aðeins vini, heldur einnig volduga óvini. Svo er frá sagt að á uppstigningardag 1160 hafi Magnús Danaprins, leiðtogi samsæris gegn honum, hálshöggvið hann. Eiríkur var faðir þjóðar sinnar eða réttar sagt þjónn allra þegna sinna. Hann var óþreytandi í viðleitni sinni til að koma á réttlæti meðal þeirra. Allir hamingjusnauðir menn nutu verndar hans, þeir gátu alltaf snúið sér til hans með kvartanir sínar og voru þá tafarlaust leystir frá kúgun þeirri sem þeir höfðu verið ofurseldir. Hann heimsótti oft sjálfur sjúka fátæklinga og dró úr þrautum þeirra með rausnarlegum ölmusugjöfum. Hann var ánægður með arf þann sem hann fékk eftir föður sinn og lét því ekki innheimta neina skatta af þegnum sínum. Hann sá um að margar kirkjur yrðu byggðar. Hann setti viturleg lög til þess að afnema misgerðir og tryggja frið í ríkinu. Enda þótt hann væri mjög friðsamur maður að eðlisfari, lenti hann engu að síður í stríði. Finnar, sem voru heiðnir menn og hjátrúarfullir, réðust oft inn í ríki hans og rændu þar og unnu hervirki. Hann lagði því til stríðs við þá og vann á þeim fullnaðarsigur. Þegar hann leit yfir vígvöllinn, þar sem líkin lágu eins og hráviði, gat hann ekki varist tárum. Það er mjög sorglegt, sagði hann, að svona margir ógæfusamir menn skyldu deyja án þess að meðtaka náð skírnarinnar. Þegar hann hafði lagt allt Finnland undir sig, fól hann heilögum Hinrik, biskupi í Uppsölum, að boða þar trúna, og byggði þar margar kirkjur. Guðrækni Eiríks kom ýmsum Svíum, sem héldu fast við heiðni sína, til þess að hæða hann í fyrstu og hata hann þegar frá leið. Magnús, sonur Danakonungs, sem sóttist eftir sænsku krúnunni, tók að sér forustu hinna óánægðu og gekkst fyrir samsæri um að ráða konunginn af dögum. Daginn eftir uppstigningardag braust uppreisnin út. Eiríkur var viðstaddur heilaga messu þegar menn sögðu honum að uppreisnarmenn hefðu gripið til vopna og væru á leiðinni að ráðast á hann. Hann svaraði með ótruflaðri sálarró: “Við skulum að minnsta kosti vera rólegir fram yfir fórnunina, síðari hluti hátíðarinnar verður svo haldinn annars staðar.” Þegar messunni var lokið fól hann sig Guði á hendur, signdi sig með hinu heilaga krossmarki, og þar sem hann vildi fara sparlega með blóð hinna trúu þegna sinna, sem voru reiðubúnir til að láta líf sitt honum til varnar, reið hann einn í fararbroddi fyrir varðliði sínu. Þegar samsærismennirnir mættu honum, réðust þeir að honum morðóðir, rifu hann ofan af hestinum, misþyrmdu honum og hálshjuggu hann að síðustu af hatri sínu til kristinnar trúar. Listaverk sýna Eirík sem ungan mann og skegglausan sem heldur á sverði og fána eða ríkisepli. Hann varð þjóðardýrlingur Svía þótt hann væri aldrei tekinn opinberlega í tölu helgra manna. Knútur Danakonungur Knútur var sonur Sveins konungs sem ríkti í Danmörku 1047-1074. Þegar konungurinn dó völdu Danir fyrst Harald sem eftirmann hans. Þegar hann dó 1080, tók Knútur (fjórði konungur Dana með því nafni) við konungdómi. Á hinum skammvinna stjórnartíma sínum lét hann boða kristna trú í Kúrlandi, Samogitíu og Litháen. Knútur sótti fast að efla konungsvaldið gegn aðlinum og bæta hina veiku stöðu kirkjunnar í Danmörku. Hann skipaði biskupa til þess að leysa hina veraldlegu aðalsmenn af hólmi og hann reyndi að bæta fjárhagsstöðu kirkjunnar með því að leggja á tíund. Þá kom hann örlátlega á fót líknarstofnunum til þess að bæta álit kirkjunnar meðal Dana. Líf hans, ekki aðeins hið pólitíska heldur einnig hið persónulega, einkenndist af kristilegri hugsun. En viðleitni hans til endurbóta á ríkisrekstrinum gerði marga að óvinum hans. Hann lagði til atlögu við heri Vilhjálms sigursæla en beið ósigur og 1086 braust út uppreisn gegn honum. Knútur reyndi að ná aftur völdum í Óðinsvéum og á Fjóni, en sú tilraun fór út um þúfur. Þegar hann gerði sér ljóst að hann kæmist ekki framar til valda, dró hann sig í hlé í kirkju heilags Albans og dó þar á grátunum þegar spjóti var varpað að honum. Það var árið 1086. Heilagur Knútur konungur leitaði aðeins leiða og efna til þess að gera þegna sína hamingjusama. Hann kom á fyrirmyndar skipulagi í öllu ríkinu og þar sem fordæmi aðalsins er helsta fyrirmynd fólksins, hófst hann handa um að koma á kristilegum aga og hinum bestu siðum í höll sinni. Við þær dyggðir sem prýddu hinn mikla konung bætti hann öllum þeim sem hinir miklu dýrlingar voru þekktir fyrir. Hann agaði líkama sinn með ströngu föstuhaldi og dálæti hans á deyðingu holdsins gekk svo langt að í viðbót við harða ögun líkamans var hann í yfirbótarskyrtu úr hörðu hári. Hann var oft niðursokkinn í innilegar samræður við Guð til þess að biðja hann um þá náð sem hann þarfnaðist. Hann sóttist eftir að kynnast guðhræðslu annarra og verndaði þá og heiðraði sem þjónuðu Guði. Þeir sem störfuðu á vegum kirkjunnar fundu sérstaklega fyrir áhrifum örlætis hans. Hann veitti prestum ýmis forréttindi og frelsi. Tilgangur hans með því var að gera þá sem virðulegasta í augum fólksins. Hann lét einskis ófreistað til þess að sannfæra þegna sína um að gjalda yrði kirkjunni tíund til framfærslu prestanna. Hann leit svo á að sú viðleitni væri allrar athygli verð að útbreiða ríki Jesú Krists. Af því stafaði sá brennandi áhugi sem hann bar í brjósti fyrir að fræða fólk um gleðiboðskapinn. Af þeim áhuga spratt örlæti hans við kirkjurnar sem hann lét byggja og bjó konunglegu skrauti. Kirkjunni í Hróarskeldu á Sjálandi, sem var aðsetursborg hans og höfuðstaður, gaf hann gullfallega kórónu sem hann bar við helgar tíðir þar. Árið 1086 hóf nokkur hluti aðalsins uppreisn gegn konunginum. Hann reyndi fyrst að lægja þær deilur á friðsamlegan hátt, en honum varð brátt ljóst að hann hafði verið svikinn og uppreisnarmenn sóttu nú hratt í áttina til Óðinsvéa til þess að ráðast á hann sjálfan. Þótt honum bærust fréttir af því tók hann því með ró og stillingu og hélt að venju til Albanskirkju til þess að vera viðstaddur heilaga messu. Henni var naumast lokið þegar menn báru honum þær fréttir að óvinirnir sæktu hratt fram. Þegar Eiríkur greifi réð honum til þess að leggja á flótta, svaraði hann: “Nei, nei, ég legg ekki á flótta, fyrr vil ég lenda í höndum óvina minna en yfirgefa þá sem mér eru hollir. Og svo er það ekki annað en líf mitt sem þeir sækjast eftir.” Hinn heilagi konungur hugsaði nú ekki um neitt annað en búa sig undir dauðann sem var að nálgast. Hann lagðist niður frammi fyrir altarinu þar sem hann þáði í fullkominni ró heilagt altarissakramenti, þegar hann hafði auðmjúklega játað syndir sínar og lýst því hátíðlega yfir að hann fyrirgæfi óvinum sínum. Þá tók hann Saltarann (sálma Davíðs) til þess að styðjast við hann í bænum sínum. Nú voru óvinir hans komnir að kirkjunni og réðust að henni frá öllum hliðum. Benedikt, bróðir konungsins, varði dyrnar með þeim fáu hermönnum sem hann hafði ráð yfir. Meðan þeir sýndu af sér undraverðan kraft og hugrekki, lenti steinn á enni Knúts við augnabrýnnar. Þeim steini var kastað utan frá inn um kirkjuglugga. Konungurinn baðst fyrir án afláts og þrýsti sárinu saman með hendinni til þess að draga úr blóðrásinni. Þar sem uppreisnarmennirnir gátu ekki brotið sér braut inn um dyrnar, unnu þeir eið að því að gera ekkert frekar af sér. Einn af leiðtogum þeirra bað um að fá að tala við konunginn með það að yfirvarpi að hann ætlaði að bera fram vopnahléstillögu. Knútur skipaði svo fyrir að honum skyldi hleypt inn. Benedikt einn setti sig upp á móti vilja hans þar sem hann grunaði að um svik væri að ræða en ekki var farið eftir því, þótt það kæmi brátt í ljós að hann hafði haft rétt fyrir sér, því þegar óþokkinn Egwind laut konungi djúpt, eins og hann vildi heilsa honum, reis hann upp, dró rýting undan kápu sinni og rak hann í líkama konungs. Morðinginn snaraði sér upp á altarið til þess að komast undan gegnum gluggann, en þegar hann var kominn út til hálfs greiddi Palmar, einn af bestu herforingjum konungs, honum slíkt högg með sverði að tók gegnum líkamann svo að annar hlutinn valt út en hinn inn í kirkjuna. Þegar varmennin sáu þetta, óx bræði þeirra um allan helming og þeir tóku að kasta grjóti og múrsteinum inn um gluggana. Helgiskríninu, sem geymdi bein heilags Albans og heilags Ósvalds og Knútur hafði komið með frá Englandi, var velt um koll. En heilagur Knútur lá nú frammi fyrir altarinu með útbreidda arma, fól Guði sálu sína og beið dauða síns með guðrækilegri undirgefni. Hann lá í þessum stellingum þegar kastspjót, sem varpað var inn um glugga, fullkomnaði fórn hans. Bróðir hans féll líka og með honum sautján aðrir. Þetta gerðist 10. júlí 1086. Hinn heilagi konungur hafði setið um það bil sex ár að völdum, og honum fylgdi eftir Ólafur IV bróðir hans. Á myndum er Knútur sýndur sem konungur. Hann heldur á ör og lensa eða rýtingur er hjá honum. Danir heiðra Knút sem tekinn var í tölu heilagra sem verndardýrlingur 1101 og var því lýst yfir að hann væri fyrsti píslarvottur Dana. Ólafur helgi Noregskonungur Á Norðurlöndum voru það konungarnir sem stóðu fyrir kristnitökunni og studdu hana. Þriðji píslarvotturinn á konungsstóli þeirra landa var Ólafur II Noregskonungur, fæddur 990, og höldum við minningarhátíð hans á sama degi og hinna fyrri. Víkingaferðirnar, sem hann tók þátt í sem ungur maður, komu honum í snertingu við kristinn sið. Kristindómurinn hafði svo djúp áhrif á hann að hann lét skírast í Rouen (Rúðuborg), Frakklandi. Árið 1015 sneri hann aftur til Noregs, sameinaði landið með hernaði og samningum og lét krýna sig til konungs yfir öllum Noregi. Samtímis studdi hann markvisst og styrkti kristilegt trúboð í landinu. Ýmsum norskum ættarhöfðingjum féll illa of mikill strangleiki hans og pólitísk markmið, og skipulögðu þeir uppreisn gegn honum ásamt með Knúti Danakonungi – sem þá ríkti líka í Englandi. Ólafur varð að flýja og fann sér hæli hjá skyldmennum í Rússlandi. Ólafur reyndi aftur að ná landi sínu á sitt vald en féll 29. júlí 1030 í bardaga við Stiklastað (norðaustanvert við Þrándheim). Þegar friður var kominn á í öllum löndum Ólafs konungs, leitaðist hann við að útrýma með einhverjum hætti hjátrú og hjáguðadýrkun. Hann ferðaðist sjálfur um borgirnar og hvatti þegna sína til að opna augu sín fyrir ljósi gleðiboðskaparins, sem boðaður var af trúboðum sem voru í fylgdarliði hans. Víða lét hann rífa niður musteri sem reist voru hjáguðunum, neyddi þá sem frá höfðu fallið til hlýðni og refsaði þeim líkamlega. Heiðingjar reiddust þessum yfirgangi hans og kærðu hann fyrir Knúti II Danakonungi, hinum mikla. Þeir lýstu Ólafi fyrir Knúti sem harðstjóra sem reyndi að útrýma guðum þeirra, lögum og siðum og báðu hann að leysa sig úr þessum óbærilega þegnskap. Stjórnandi Englands og Danmerkur var auðunnari til stuðnings við málstað þeirra en hann ella hefði verið, þar sem hann hafði af tillitssemi við bróður sinn látið Noreg í friði en þóttist nú laus allra mála eftir andlát hans. Hann tók sér nú titilinn “konungur Noregs” sem uppreisnarmennirnir gáfu honum og skrifaði Ólafi konungi skipandi bréf, þar sem hann heimtaði að hann afsalaði sér krúnunni í sínar hendur. Ólafur gat ekki misskilið að nú væri óveður að skella á honum og hélt á náðir Omundar mágs síns, sem bauð honum aðstoð sína. Þeir bjuggu nú út hvor sinn flota með fjögur hundruð skipum til þess að ráðast á Knút. Vonir þeirra glæddust við það að Ulvo eða Wulfo, sem gengið hafði að eiga Estritu, systur Knúts, kom nú til liðs við þá með jafnmikinn liðsstyrk. Ólafur átti að sjá um Sjálandsstrendur en hinir áttu að sjá um aðrar. Knútur hélt til móts við þá með þúsund skipa flota og auk þess her á landi. Ráðist var á Omund en úrslit þeirrar orrustu voru óviss. Wulfo sýndi stríðskænsku sem varð honum til frægðar og sökkti nokkrum af þeim skipum sem stefndu til hans og kveikti í öðrum. En þegar Ólafur hafði þegar unnið sigur yfirgáfu hann sviksamlega Danir sem höfðu gengið til liðs við hann svo að sex hundruð skip komu Knúti nú til hjálpar og þar með voru úrslit bardagans ráðin. Ólafur var flæmdur burt úr ríkjum sínum, flýði til Svíþjóðar og þaðan til Rússlands, á náðir Jaroslavs konungs sem giftur var systur hans. Þegar Ólafur helgi komst á snoðir um að valdsmenn í ríki hans áttu í útistöðum hver við annan og flestir vildu skora á hann að koma aftur heim í ríki sitt, fór hann til Norðurlanda þar sem Omund mágur hans tók á móti honum með innilegri ánægju. Hann safnaði nú að sér fjölmennum her til þess að ná konungstign sinni aftur í sínar hendur. en í orrustu sem háð var 29. júlí 1030 nálægt Stiklastað í nágrenni Þrándheims, var hann svikinn og lét þar með líf sitt. Hann hafði þá verið konungur í sextán ár. Ólafur helgi var jarðsettur í Þrándheimi. Árið eftir lét Grímkell biskup heiðra hann opinberlega í kirkju sinni og lýsti yfir píslarvætti hans. Ólafur er sýndur á myndum í herklæðum síns tíma með ríkisepli, veldissprota og bikar; bryntröll og stríðsöxi (það voru þau vopn sem urðu honum að bana). Undir fótum hans liggur oft dreki með mannshöfuð og kórónu (hin sigraða heiðni). Hann er verndardýrlingur Norðmanna. |
|
|
Hinir heilögu - Fyrirmyndir á lífsleið okkar Gregoríus mikli (3. september) Gregoríus fæddist árið 540, afkomandi fjölskyldu ríkra senatora í Róm. Hann sneri sér að stjórnmálum ungur að aldri og var dómari í Róm 572-73. Hann hvarf þó frá því embætti án sýnilegrar ástæðu, dró sig í hlé í höll foreldra sinna og breytti henni í klaustur. Hann notaði eignir sínar til að koma á fót sex klaustrum til viðbótar á Sikiley, þar sem fjölskylda hans átti miklar jarðeignir. Pelagíus II páfi, sem vissi hverjum hæfileikum hann var búinn, raskaði ró hans við hugleiðsluna og veitti honum djáknavígslu. Þekking hans, hæfileiki hans til að umgangast fólk og skipulagsgáfa hans voru svo frábær að hann virtist öðrum fremri til að gegna mikilvægasta embættinu sem páfinn réð fyrir, og árið 579 skipaði Pelagíus páfi hann sendiherra sinn við hirð bysantíska keisarans í Konstantínópel. Árið 585 afsalaði Gregoríus sér þessari virðulegu stöðu og gekk í Andrésarklaustrið, sem hann hafði sjálfur stofnað. En líf í kyrrð og einveru var honum ekki ætlað til lengdar. Klerkastéttin og Rómverjar völdu hann árið 590 til að vera eftirmaður Pelagíusar páfa sem þá var látinn. Þekkingin og reynslan sem hann hafði viðað að sér í fyrri störfum urðu honum nú stoð í þessu erfiða hlutverki. Hann tók að koma skipulagi á eignir páfa og nýta þær, hann kom reglu á félagslega þjónustu, kom helgisiðunum í nýtt og betra horf og kom á föstum helgisiðum í messunni. Gregoríus varð einnig kunnur um allan heim fyrir ritverk sín. Ákveðinn hluti ritverka hans, svo sem reglurnar um sálgæslu, voru ákvarðandi á öllum miðöldum fyrir hugmyndir manna um reisn prestsins. Enginn rithöfundur miðalda var jafn víðlesinn og hann og í hann var vitnað sem Gregoríus mikla. Skynsemi og ábyrgar athafnir hans, svo og óþrotleg umhyggja fyrir þeim sem honum var trúað fyrir, voru höfuðeinkenni þessa, snjalla og áhrifaríka páfa sem kallaður var hinn mikli kirkjufræðari. Hann lést 12. mars 604 í Róm. Þegar Pelagíus páfi dó í plágunni í janúarmánuði 590, völdu klerkar, senatið og rómverska þjóðin Gregoríus einróma sem eftirmann hans. Enginn setti sig upp á móti því vali nema hinn helgi maður sjálfur. Hann taldi sig ekki þess verðugan að taka við þeirri stöðu sem heilagur Pétur hafði gegnt, og þar sem keisarinn var þá vanur að staðfesta kjör páfa, ákvað hann að beita áhrifum sínum við hirðina í Konstantínópel. Hann skrifaði Mauritiusi keisara því mjög áríðandi bréf, en keisarinn hafði áður auðsýnt honum vott um vináttu sína, og í því lagði hann fast að keisaranum að staðfesta ekki þetta kjör. Í sama augnamiði skrifaði hann líka Jóhannesi, patríarka í Konstantínópel og fleiri virðingamönnum borgarinnar, því hann taldi sig geta gert kröfu til velvildar þeirra í þessu efni. En Germanus, héraðsstjóri í Róm, sem hafði fengið óopinberar fregnir af þessum athöfnum hins heilaga manns, sá um að þær yrðu árangurslausar. Hann lét gera bréf hans upptæk, skrifaði keisaranum bréf í nafni sínu og senatsins og lagði fast að honum að staðfesta ákvörðun þá sem fram kom í kjörinu. En nú frétti Gregoríus að bréf hans hefðu verið gerð upptæk, að menn hefðu skrifað keisaranum og vísað því á bug sem hann hafði farið fram á, svo og að kjör hans hefði verið staðfest. Hann ætlaði að flýja, en þegar varðmenn við borgarhliðið hindruðu hann í því, laumaðist hann út úr borginni með kaupmönnum sem hann lét dulbúa sig og fela sig í tágakörfu og faldi sig síðan í skógarlundum og hellum. Rómverjar, sem voru óhuggandi út af flótta hans, föstuðu í þrjá daga og báðu Guð hjálpar til að finna staðinn þar sem hann hefði falið sig. Loks voru þeir bænheyrðir og fundu á undursamlegan hátt dvalarstað hans. Hann hafði falið sig í helli uppi í fjalli. En yfirnáttúrleg eldsúla yfir hellinum benti leitendum á felustað hans. Hann beygði sig grátandi undir ok hins guðlega vilja og einróma kröfur hins kristna heims. Fyrsta athöfn nýja páfans, Gregoríusar I, varð að hvetja fólkið til að treysta á fyrirbænir Maríu og skipuleggja þriggja daga helgigöngu til kirkjunnar "Santa Maria Maggiore". Meðan á þessari helgigöngu stóð, sem Gregoríus stjórnaði í yfirbótarklæðnaði, geisaði plágan enn heiftarlegar svo að á einum klukkutíma hrundu áttatíu manns dauðir til jarðar. Á þriðja degi göngunnar, þegar leið hennar lá fram hjá legsteini Hadríans keisara, kvað við frá háloftunum himneskur söngur: "Fagna þú, himnadrottning, allelúja. Sá sem þú verðskuldaðir að ganga með, allelúja, hann er upprisinn, allelúja." Páfinn, prestarnir og fólkið tóku undir og svöruðu: "Bið þú Guð fyrir oss, ó María, allelúja!" Á sama augnabliki birtist yfir legsteininum - sem síðar var nefndur Engilsborg - engill, umvafinn ljósgeislum, sem slíðraði sverð sitt og plágunni létti af. Á gömlum myndum er Gregoríus búinn páfaklæðum og krúnurakaður. Það var ekki fyrr en seint á miðöldum sem hann var sýndur í kórkápu með þrefalda páfakórónu og krossmark með þrem þverslám. Einkunn hans varð síðar dúfa, tákn hins heilaga Anda. Á síðari tíma myndum er hann sýndur að gefa tólf fátæklingum að borða, og mitt á meðal þeirra birtist skyndilega, samkvæmt helgisögninni, hinn þrettándi, sem sé Kristur. Enn eitt kennitákn hans er Trajanus keisari sem stígur upp úr eldslogum, því að heilagur Gregoríus hafði leyst hann úr hreinsunareldinum með yfirbót sinni og bænum. Oftast er Gregoríus sýndur á myndum í hópi kirkjufeðranna: Ambrósíusar, Ágústínusar og Hieronýmusar og ber hann þar páfaskrúða. Í útbreiddu myndefni frá síðmiðöldum er Gregoríus páfi sýndur að syngja heilaga messu, svonefnda Gregoríusmessu, þar sem Kristur stígur niður af krossinum á altarinu og blóðið úr síðusári hans rennur niður í kaleikinn. Gregoríus er verndardýrlingur Englands. Hann er einnig verndardýrlingur lærdómsmanna, nemenda, stúdenta, kennara, tónlistarmanna, söngvara og múrara. Hann kvaldist mjög af gigt þegar aldur færðist yfir hann og því er hann ákallaður til hjálpar af þeim sem af henni þjást. Messudagur hans er 3. september en í Roermond-biskupsdæmi í Hollandi er hans samt minnst 4. september. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Teresa af Jesúbarninu 1. október Marie-Francoise-Thérése fæddist 2. janúar 1873. Hún var yngsta barn hjónanna Louis-Stanislas Martin og Marie-Azélie Guérin í Alencon í Normandí. Móðir hennar dó og fluttist faðir hennar þá til Lisieux, þangað sem bróðir hans bjó. Hinn 9. maí 1888 gekk hún í Karmelklaustrið í Lisieux, þá fimmtán ára að aldri. Árið 1895 var hún skipuð næstæðst þeirra systra sem þjálfuðu byrjendur og þá tók yfirmanneskja hennar að leggja fast að henni að skrifa æviminningar sínar frá barnæskunni. Síðustu kafla sjálfsævisögu sinnar, “Saga sálar”, skrifaði hún árið sem hún dó, 1897. Hún var orðin sjúk í lungum og veikluð 8. júlí, þegar hún var lögð inn á sjúkrastofuna í Karmelklaustrinu og þar dó hún 30. september 1897. Hér fer á eftir frásögn Teresu af því er hún gekk í Karmelklaustrið: Hinn 9. apríl 1888 átti ég að ganga í Karmelregluna. Á þeim degi var haldið upp á boðunardag Maríu í klaustrinu þar sem þurft hafði að flytja þá hátíð til vegna dymbilvikunnar. Kvöldið áður vorum við öll saman komin kringum kæra fjölskylduborðið okkar – það átti að vera í síðasta sinn fyrir mig. Hversu erfitt það er að skilja – en einmitt þegar maður vildi helst vera stuttorður til þess að gera skilnaðinn léttbærari fyrir báða aðila, koma óafvitandi fram af vörunum viðkvæmnisleg orð sem gera fórn aðskilnaðarins ennþá tilfinnanlegri. Snemma morguns, þegar ég hafði rennt í síðasta sinn ástaraugum yfir fallega húsið okkar, Les Buissonnets, skildist ég við þetta hrífandi heimili mitt, umvafið sólríkri barnæsku minni og hélt til Karmelklaustursins. Þar var ég viðstödd heilaga messu og öll fjölskyldan mín kæra var í kringum mig. Á þeirri stundu sem heilögu altarissakramenti var útdeilt, þegar Jesús hafði komið inn í hjörtu okkar, heyrðust hávær ekkasog. Sjálf felldi ég engin tár en hjartað í mér barðist um eins og það ætlaði að springa. Þetta voru svo hræðileg augnablik að ég gat helst líkt þeim við skelfingu dauðans. Maður verður að hafa upplifað eitthvað svipað sjálfur til þess að skilja allan sársauka þess Síðan faðmaði ég fólkið mitt að mér eins innilega og ég gat og kraup niður til að taka á móti blessun föður míns. Hann var líka djúpt hrærður þegar hann kraup á kné og blessaði mig, tárfellandi. Það hlýtur að hafa verið átakanlegt fyrir englana að sjá hinn virðulega, gráhærða mann fórna Guði barni sínu á æskuárum. Eftir það steig ég yfir þröskuld innilokaða hlutans og hlið Karmelklausturs luktust aftur að baki mér fyrir fullt og allt. Ég var djúpt snortin og varpaði mér í faðm yðar, kæra, æruverða móðir, og síðan faðmaði mig að sér ný fjölskylda en um fórnfúsan kærleika hennar hefur fólkið úti í heiminum engan grun. Allt sem var í klaustrinu virtist mér dásamlega fallegt og það var einmitt kyrrðin og innilokunin sem hreif mig. En það sem fallegast var af því öllu var kæri, litli klefinn sem mér var bent á að ætti að vera dvalarstaður minn til æviloka. Innri hamingja mín var þar af leiðandi eins og rólegt og friðsamlegt haf sem enginn andvari gáraði og á því átti lífsfar mitt að sigla hljóðlega og enginn skýhnoðri varpaði skugga á heiðan himin sálar minnar. Þá fann ég að ég hafði hlotið ríkulega umbun fyrir alla fyrri reynslu og ég endurtók með þakklátu hjarta: “Nú er mér ávallt borgið hér.” Hamingjan sem ég hafði orðið aðnjótandi þarna var engin dægurfluga, og því átti hún ekki fyrir sér að hverfa eftir töfra fyrstu daganna. Góður Guð hefur yfirleitt verið mér svo náðugur að vernda mig fyrir blekkingum. Ég fann því að klausturlífið var eins og ég hafði gert mér það í hugarlund og engin fórn fannst mér of stór, enda þótt þér vitið, kæra móðir, að fyrsta kastið varð ég frekar að ganga á þyrnum en rósum. Fyrst var daglegt brauð sálar minnar langvarandi andlegur þurrkur sem reyndist mér ákaflega sár og beiskur. Auk þess lét Drottinn það eftir að þér, kæra virðulega móðir, færuð mjög harkalega með mig. Ég mætti yður aldrei án þess að verða að hlýða á ásakanir. Ég minnist þess einn dag, þegar verið var að taka til í klaustrinu, að mér hafði sést yfir köngulóarvef, og þá sögðuð þér við mig frammi fyrir öllu klaustursamfélaginu með alvöruþrungnum rómi: “Það er auðséð að hér hefur fimmtán ára krakki verið að verki – það er hörmung að sjá þetta! Fjarlægið þér strax köngulóarvefina og vandið þér betur vinnu yðar í framtíðinni!” Þegar ég varð að koma fyrir yður til þess að hlusta á leiðbeiningar yðar, var ég skömmuð mestallan tímann, og það féll mér þyngst að ég vissi ekki almennilega hvernig ég ætti að bæta fyrir yfirsjónir mínar. Svo kvörtuðuð þér um það, áhyggjufull út af mér, til dæmis hvílíkur silakeppur ég væri og að ég tæki ekki eftir neinu þegar ég væri að vinna. Ég hélt þess vegna að ég gerði réttast í því að nota frístundir mínar til að sauma í stað þess að helga þær bænalífi, eins og annars. Ég leit ekki upp en lét nálina fljúga aftur og fram yfir efnið sem ég var að sauma og gætti þess eins að vinna af trúmennsku það sem ég átti að gera og leita einskis nema þess að þóknast Jesú. Þá hafði líka enginn hugmynd um, hvaða fórnir ég yrði að færa. Meðan á umsóknartímanum stóð sendi systir byrjendanna mig einn góðan veðurdag út í garð til að reyta illgresi. Ég var ófús að gera það því að ég vissi að ég mundi rekast á hana þar. Og þegar þér komuð á móti mér sögðuð þér: “Þessi krakki gerir hreinlega ekki neitt – og þetta á að vera byrjandi. Hún vill ekki gera neitt nema ganga sér til skemmtunar!” Þessi og þvíumlík orð heyrði ég til yðar út af hvaða smámunum sem var og ég var oft alveg að missa þolinmæðina út af þeim. En ég þakka yður fyrir að þér óluð mig svo frábærlega vel upp og létuð mig ganga í svo strangan skóla. Ég viðurkenni meira að segja að það hafi verið sérstök náð, því hvað hefði orðið úr mér ef ég hefði orðið nýjasta leikfangið í öllu húsinu, eins og kunningjarnir úti í heiminum héldu? Þá hefði ég, í stað þess að sjá í yfirmanneskju minni staðgengil Guðs, aðeins bundið hjarta mitt við störfin. Og það hjarta, sem ég hafði svo vandlega varið fyrir því í heiminum að ánetjast nokkrum manni, hefði ég látið fjötra jarðneskum böndum í klaustrinu. En vegna sannarlega móðurlegrar visku yðar var ég vernduð fyrir þessari háskalegu villu. Hin svonefnda “heilög Teresa litla” (hin stóra er Teresa frá Avila) er sýnd á myndum sem Karmelsystir, í brúnum klæðnaði, hvítri kápu með svarta slæðu. Hún heldur á krossi og stráir út rósum. Rósirnar minna á orð hennar: “Eftir dauða minn mun ég láta rigna rósum frá himni.” (Rósirnar eru tákn náðarinnar). Teresa er verndardýrlingur alls trúboðsins. Messudagur hennar er nú 1. október. Fyrir nýskipun rómverska dýrlingatalsins var haldið upp á minningardag hennar 3. október. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Karl Borromeus (4. nóvember) Borromeus-fjölskyldan átti miklar jarðeignir við Maggiore-vatnið, var skyld mikilvægustu aðalsfjölskyldum Ítalíu á þeim tímum og margar jarðeignir kirkjunnar voru nytjaðar af meðlimum fjölskyldunnar. Karl fæddist 2. október 1538 í Arona. Fjölskyldan bar saman ráð sín um hvað drengurinn skyldi verða og varð hún ásátt um að hann skyldi verða prestur. Hann var krúnurakaður tólf ára og látinn klæðast hempu. Þegar hann var sextán ára var hann sendur í háskólann í Padúa og innritaður í lögfræði. Hann varð doktor í lögfræði 1559 og eftir að frændi hans, Gian Angelo Medici, var kjörinn páfi 1560, voru honum falin mikilvæg embætti í rómversku kúríunni. Samtímis var hann tilnefndur erkibiskup í Mílanó. Árin 1560-1565 gegndi hann störfum sem ríkisritari páfastóls og stjórnaði öllum málefnum ríkis og kirkju út á við. Hann var áhrifamikill varðandi störf og niðurstöður kirkjuþingsins í Trient 1562-63. Samkvæmt tilskipunum kirkjuþingsins hóf Karl Borromeus umbætur sem snertu allt kirkjulífið. Hann stofnaði prestaskóla og stofnun fyrir efnalitla en vel gefna háskólastúdenta. Auk þess efldi hann hina frægu stofnun og menntaskóla Jesúíta. Flestu kom hann til leiðar í heimsóknum sínum út um sóknirnar. Hann skipulagði heimsóknir út um kirkjuumdæmi sitt sem einnig náði yfir héruð í Sviss. Hann kynnti sér allsstaðar vandlega kirkjulífið og uppbyggingu þess. Þegar drepsóttin braust út í Mílanó sumarið 1576 og fólk flýði borgina unnvörpum, var Karl Borromeus kyrr og skipulagði umönnun fólksins. Hann lagði til starfsins sínar eigin eigur og safnaði gjöfum til kaupa á lyfjum, fatnaði og matvælum, lét opna sjúkraskýli og stöðvar til neyðarhjálpar og tryggði fólki læknaþjónustu og sálgæslu. Óþrotlegt starf hans og fullkomin fórnfýsi á tímum drepsóttarinnar, svo og strangt meinlætalíf hans, reyndu um of á krafta hans, svo að hann dó aðeins fjörutíu og sex ára, 3. nóvember 1584. Hann var tekinn í tölu heilagra árið 1610. Eins og við höfum þegar drepið á hóf heilagur Karl heimsóknir sínar innan biskupsdæmis síns í borginni Mílanó. Ýmis óháð nunnuklaustur vildu ekki taka á móti honum undir því yfirskini að systurnar væru aðeins háðar príórinnu sinni enda settu þær sig upp á móti þeim umbótum sem hann vildi koma til leiðar. Slík höfnun á guðrækilegum fyrirætlunum hans fyllti sál hans djúpum harmi en svipti hann ekki hugrekkinu. Umbætur á klerkasamkundu dómkirkjunnar í Mílanó voru fyrst gerðar. Inn í guðsþjónustuna höfðu slæðst óleyfilegar breytingar og voru þær lagðar niður. Kanúkunum var nú gert skylt að vera ævinlega viðstaddir kórbænir. Heilagur Karl stofnaði einnig þrjár nýjar stöður. Ein var skipuð guðfræðingi sem átti að prédika á hverjum sunnudegi og flytja tvisvar í viku fyrirlestra um guðfræðileg efni. Önnur var ætluð skriftaföður sem þeir áttu að snúa sér til sem vildu losna undan yfirbótarverkum sem biskupinn hafði lagt á þá og öruggt var að sæktu alltaf skriftir. Sá skriftafaðir hélt vikulega fundi með undirmönnum sínum og hálærðum guðfræðingum og kunnáttumönnum þar sem ráðið var fram úr erfiðum vandamálum sem prestar og aðrir kirkjunnar menn úr biskupsdæminu höfðu lagt fyrir þá. Þriðja staðan var ætluð manni með doktorsgráðu sem fékk heimild til að vanda um við þá kirkjunnar þjóna sem benda þurfti á hvað þeir mættu gera og hvað ekki. Heimsóknir til þess hluta erkibiskupsdæmisins sem Sviss tilheyrði, hófust í októbermánuði. Það voru þrír dalir, Uri, Schwyz og Unterwalden, því að Mílanó-biskupsdæmi náði upp í Alpafjöll, að Gotthardsberg. Heilagur Karl bað stjórnir þessara héraða að lána sér þingmann til fylgdar um þessar slóðir, til þess að fólki fyndist ekki að hann væri að sýna af sér yfirgang, og gerðu þær það fúslega. Dalir þessir höfðu verið algerlega vanræktir fram að því, þar var allt skipulag í mesta ólestri og prestarnir þar voru ekki síður syndum hlaðnir en almenningur yfirleitt. En yfirhirðirinn lét ekki af kappsemi sinni, hann lét hvorki snjó né vatnsföll fjallanna hindra sig, sigraðist á fjöllum sem talin höfðu verið ókleif og þoldi með gleði kulda, hungur, þorsta og hvers konar erfiði fyrir Jesúm. Hann prédikaði hvar sem hann kom og fræddi fólkið um kristindóminn. Fáfróða og slæma presta svipti hann embættum og fól þau öðrum sem færari voru um fyrir kappsemi sína og þekkingu að koma siðavendni og guðrækni til vegs á ný. Þar sem villukenningar Zwinglis höfðu fest rætur á stöku stað í biskupsdæmi hans, leitaðist hann ekki aðeins við að sætta við kirkjuna þá sem villst höfðu af réttri leið, heldur yfirgaf þá ekki fyrr en hann hafði fjarlægt með viturlegum fortölum alla hættu á fráfalli. Heilagur Karl fór þessar ferðir sínar um biskupsdæmin alltaf á hestbaki eða fótgangandi. Hann hafði aldrei fleiri en sex hesta með sér og allir fylgdarmenn hans sáu hver um sinn farangur. Venja hans var að þiggja húsaskjól og fæðu hjá þeim prestum sem hann heimsótti, hversu fátæklega sem þeir bjuggu, og lét hann fylgdarmenn sína um þau rúm sem tiltæk voru. Til hádegisverðar lét hann matreiða súpu handa sér, einhvern mat og ávexti. Og þar sem hann lifði síðustu ár sín á vatni og brauði einu saman, borðaði hann í herbergi sínu en ekki með öðrum. Ýmsir prestar tóku að sér að búa fólkið undir heilaga bergingu en létu hann um að útdeila sakramentinu. Í öllum sóknum leitaðist hann við að sjá íbúunum fyrir lausn andlegra og líkamlegra þarfa og skrifaði hjá sér athugasemdir sínar varðandi þær þarfir. Síðar spurðist hann svo fyrir um, hvort bætt hefði verið úr þeirri vanrækslu sem hann hafði orðið var við. Árið 1568 tókst hann á hendur umbætur á reglu “Humiliata” eða “Hinna auðmýktu” sem hann verndaði sérstaklega. Sú regla var stofnuð á 11. öld af aðalsmönnum í Mílanó sem unnið höfðu klausturheit með samþykki eiginkvenna sinna. Í upphafi 16. aldar var þessi regla orðin svo spillt að einungis hundrað og sjötíu reglubræður bjuggu í þeim níutíu klaustrum sem samfélagi þeirra tilheyrðu. Yfirmenn þess, sem kallaðir voru “prófastar”, notuðu tekjur sínar eins og þeim hugnaðist best og hirtu ekki um nein lög. Heilagur Karl fékk tvö páfabréf frá þáverandi páfa sem heimiluðu honum að gera þær umbætur á reglunni sem honum fyndust nauðsynlegar. Í því skyni kvaddi hann saman almenna klerkastjórn í Cremona og kynnti henni hvað taka þyrfti til bragðs til að endurvekja hinn guðrækilega tilgang sem bjó að baki stofnunar hennar. En Humiliatar reyndu á margvíslegan hátt að koma í veg fyrir þær afleiðingar þessa framtaks sem þeir óttuðust svo mjög. Og þegar þessi viðleitni þeirra kom fyrir ekki, voru þeir gripnir hamslausri reiði. Þrír prófastanna ákváðu að ráða þennan hvimleiða umbótamann af dögum og fjölgaði þeim samsærismönnum brátt verulega. Prestur einn í reglunni, La Farina að nafni, ákvað að taka að sér illvirkið fyrir ákveðna fjárupphæð. Hann þóttist vita, að grunurinn mundi falla á nokkra embættismenn konungs, sem þá voru síður en svo vinir erkibiskupsins. Hinn 26. október 1569 laumaðist hann dulbúinn inn í kapellu erkibiskupshallarinnar á þeim tíma, sem heilagur Karl bað kvöldbænir með heimilisfólki sínu. Verið var að syngja andstefið: “Hjarta yðar skelfist ekki né hræðist,” þegar morðinginn hleypti skoti af byssu sinni. Erkibiskupinn kraup frammi fyrir altarinu, varla fimm eða sex skref frá glæpamanninum. Þegar skotið reið af, hljóðnaði söngurinn og ótti og skelfing gripu þá sem viðstaddir voru. En Karl veik ekki af staðnum heldur bauð fólki sínu með bendingu að krjúpa áfram og ljúka við bænina með rósemi, eins og ekkert hefði í skorist. Og launmorðinginn komst undan á flótta. Heilagur Karl, sem hélt að hann hefði hlotið banasár, lyfti höndum sínum í átt til himins, í því skyni að færa Guði líf sitt að gjöf. Það var ekki fyrr en hann stóð upp frá bæninni að hann fann að kúlan, sem hafði átt að lenda í baki hans, lá við fætur hans og hafði aðeins skilið eftir svartan blett á kórkápu hans. En þar sem skotið hafði verið af haglabyssu, höfðu nokkur högl þó komist gegnum fatnað hans og strokist við húðina. Þegar hann var kominn inn til sín voru ummerkin skoðuð betur og kom þá í ljós dálítill marblettur og bólga í húðinni sem ekki hvarf meðan ævi hans entist. Menn voru ekki í vafa um að Guð hefði haldið verndarhendi sinni yfir honum, því að högl höfðu komist gegnum fingurþykka fjöl sem var við hliðina á honum og lent með krafti og skellum á múrveggnum bak við hana. Heilagur Karl er verndardýrlingur margra borga á Ítalíu, svo og háskólans í Salzburg og kaþólsku bókasafnahreyfingarinnar. Þá er hann einnig verndari rómverskra presta, sálusorgara og prestaskóla. Hann var einnig ákallaður þegar drepsóttir geisuðu. |
|
|
Hinir heilögu – Fyrirmyndir á lífsleið okkar Nikulás frá Myra (6. desember) Við getum ekki tilgreint nema sárafáar sögulegar staðreyndir úr ævi þessa vinsæla og víðkunna dýrlings. Hið eina sem sagan getur frætt okkur um er að hann hafi verið biskup í Myra, setið kirkjuþingið í Níkeu 325 og dáið árið 350. Nikulás hefur verið heiðraður í Austurkirkjunni síðan á 6. öld. Hægt er að færa sönnur á að farið var að ákalla hann á Suður-Ítalíu og í Róm á 9. öld. Theophanu keisaradrottning var brautryðjandi þess að farið var að ákalla hann í Þýskalandi á 10. öld. Helgur dómur hans var fluttur árið 1087 til hafnarborgarinnar Bari (Bár) í Apúlíu, þar sem hann hvílir enn í dag og er dýrkaður af fjölmörgum. Í rás aldanna urðu til af honum margar sögur sem sýndu fram á ágæti hans. Eitt sinn var honum sagt að í Patara hefði fátækt sorfið svo að aðalsmanni einum að hann hafi afráðið að selja dætur sínar þrjár, sem hlotið höfðu hið besta uppeldi, til syndugs lífernis heldur en forða sér frá hungurdauða með betli sem hann hefði blygðast sín fyrir. Næstu nótt hélt Nikulás til húss þessa ógæfusama manns og fleygði inn um opinn glugga hjá honum hárri fjárupphæð, sem hann notaði til framfærslu elstu dóttur sinnar. Þetta endurtók Nikulás ennþá tveim sinnum til þess að bjarga sakleysi allra systranna. En þriðju nóttina lá faðirinn í leyni til þess að komast á snoðir um, hver þessi ókunni velgerðamaður væri. Þegar hinn helgi maður fleygði þriðju gjöfinni inn um gluggann, tók faðirinn til fótanna á eftir honum og fleygði sér fullur þakklætis að fótum honum til þess að færa honum þakkir sínar. En Nikulás reisti hann á fætur og sagði honum að hann hefði aðeins gert skyldu sína sem kristinn maður og krafðist þess af honum að hann segði engum manni frá þessu. Biskupsstóllinn í Myra stóð auður og þurfti að skipa nýjan mann í það embætti. Komu því biskupar og prestar biskupsdæmisins saman til fundar og meðan sú bæn var beðin sem var undanfari skipunar í slíka stöðu, skaut Guð þeirri hugmynd að elsta biskupinum að rétt væri að velja þann í embættið sem fyrstur kæmi í kirkjuna morguninn eftir. Fannst öllum þetta vera góð hugmynd. Nikulás vissi ekkert um þetta en morguninn eftir gekk hann snemma til kirkju til þess að sameina bænir sínar bænum hinna um að Guð sendi þeim guðrækinn og Guði þóknanlegan hirði til þessa embættis. Og þar sem Nikulás kom fyrstur í kirkjuna, var honum tekið með almennum fögnuði. Var hann settur á biskupsstólinn og skipaður biskup í Myra, enda þótt hann lýsti því yfir opinberlega að hann væri óverðugastur allra til að takast á hendur svo virðulegt embætti. Enda þótt hann hefði lifað heilögu lífi sem prestur, tvöfaldaði hann nú þær yfirbætur sem hann lagði á sig og kappkostaði svo mjög að lifa samkvæmt kenningu og siðum kirkjunnar að hann hefði hvorki látið fangelsi né píslarvætti fæla sig frá því. Guð jók á vegsemd þjóns síns með mörgum kraftaverkum. Þegar það var komið á vitorð almennings að hann hefði verið skipaður biskup, flýtti sér kona ein út í kirkju til þess að leita sér staðfestingar á að þetta væri rétt hermt. Þegar hún kom heim til sín aftur, sá hún að barnið hennar hafði skriðið upp að arninum og brunnið þar til dauðs. Hún tók það tafarlaust í faðm sér og bar það út til biskupsins. Hann blessaði það og það lifnaði strax við og varð heilbrigt eins og það hafði verið áður. Þessi heilagi maður varð nú svo víðfrægur fyrir embættisverk sín, guðrækilegt og strangt líferni, allskonar kærleiks- og kraftaverk að allir hinir trúuðu elskuðu hann eins og föður sinn og hinir illu nötruðu frammi fyrir honum. Eustachius dómari hafði látið blindast af fjárvon og kveðið upp rangan dauðadóm yfir þrem heiðarlegum mönnum. Hinir dæmdu, saklausu menn sem fórna átti, voru færðir á aftökustaðinn og átti nú að fullnægja hinum ranga dómi yfir þeim. Þá birtist Nikulás eins og engill Guðs, þreif sverðið úr hendi böðulsins, sneri sér með alvörusvip að dómaranum og krafðist þess að hann segði sér hversvegna hann hefði viljað láta taka þessa réttlátu menn af lífi. Dómarinn, sem vissi að hann var nú veginn og léttvægur fundinn, nötraði eins og glæpamaður, féll að fótum hins heilaga manns, játaði ranglæti sitt, lofaði að betrumbæta líf sitt og bað þess eins að mál sitt yrði ekki lagt fyrir keisarann. Nokkru síðar kom yfirmaður lífvarðar keisarans því til leiðar að yfirmennirnir Repozian, Úrsus og Herpilio, heiðarlegir og réttlátir menn, voru bornir fölskum sökum fyrir landráð og dæmdi keisarinn þá í flaustri til dauða. Þá minntust vesalings mennirnir í fangelsinu biskupsins guðhrædda og miskunnarverka hans og báðust þess að þeim yrði leyft að segja honum hversu grátt örlögin hefðu leikið þá. En þar sem það var ekki hægt báðu þeir til Guðs af miklum fjálgleik, gáfu sig örlögum sínum á vald og bjuggust við dauða sínum. Þá um nóttina lá keisarinn í rúmi sínu og sá sýn í draumi. Honum birtist virðulegur, gráhærður maður í biskupsskrúða sem ógnaði honum með bagli sínum. Þá minntist keisarinn þess samstundis í hversu miklum flýti dómur hafði verið kveðinn upp yfir yfirmönnum hans. Hann rannsakaði kæruna vandlega, komst að því að hinir dæmdu menn voru saklausir, lét leysa þá úr haldi og sagði þeim að þeir ættu líf sitt að þakka biskupinum í Myra. Heilagur Nikulás er alltaf sýndur á myndum sem biskup. Einkunnir hans eiga rót sína að rekja til mismunandi helgisagna. Þannig er hann oft sýndur með bók og þrjár gullkúlur á henni (helgisögnin um björgun systranna þriggja). Á öðrum myndum er hann sýndur með riddurunum þrem sem voru dæmdir saklausir. Oftast er hinn heilagi biskup þó sýndur með tunnu og þrjá nakta pilta. (Sagan segir að illur gestgjafi hafi brytjað drengina niður og Nikulás hafi vakið þá til lífsins aftur). Sé hann sýndur með skip og akkeri, byggist það á þeirri helgisögn að hann hafi bjargað þrem pílagrímum úr sjávarháska. Á 15. öld fara að birtast myndir af honum með þrjú brauð í hendinni og byggjast þær á sögnum af kornkaupmönnum. Nikulás er verndardýrlingur margra landa, biskupsdæma og borga, en þó er hann fyrst og fremst verndardýrlingur barna. Einnig heiðra hann sem verndardýrling sinn lyfjafræðingar og ilmefnasalar, bakarar, kaupmenn, smásalar og kornkaupmenn, fræsalar, vefarar, knipplingasalar og dúkagerðarmenn. Ennfremur er hann talinn verndari skjalaritara, slátrara, sjómanna, bjórbruggara, fiskimanna, pílagríma og ferðamanna. Þá er hann ákallaður til frelsunar fanga, til varnar gegn þjófnuðum, röngum dómum og tjóni af vatni, svo og að hjón verði hamingjusöm og stolnir munir komist aftur í hendur eigenda. |
|
|