*Kærleikurinn til lífsins - Hirðisbréf biskupa Norðurlanda um hjónabandið og fjölskylduna.
*Vernd lífsins - Hirðisbréf.
*Yfirlýsing biskupa Norðurlandanna um farandfólk.
*Fundur biskuparáðstefnu Norðurlanda í Reykjavík 9.–14. september 2005.
*Skýrsla Norðurlandabiskupa um biskuparáðstefnuna 2005.
*Höldum sunnudaginn heilagan
*Hirðisbréf Norðurlandabiskupa 2010 um katekúmenat og upptöku
Hirðisskrif biskupa Norðurlandanna Fjölskylduráðstefna í Jönköping 14.-16. maí 2010

Yfirlýsing biskupa Norðurlandanna um farandfólk

Flutningar fólks í leit að atvinnu eru einkennandi í hnattvæddum heimi nútímans. Við getum litið á þá í því ljósi að þar sé forsjón kærleika Guðs að treysta alheimseiningu milli þjóða. Kirkjurnar á Norðurlöndum hafa, þökk sé innflytjendum, náð að þróast og flytja fagnaðarboðskapinn til margra í veraldlegu þjóðfélagi okkar. Við erum afar þakklátir öllu því kaþólska fólki sem hefur komið alls staðar að úr heiminum til að hjálpa okkur við að byggja upp kirkju okkar.

Samkvæmt félagsmálakenningu kirkjunnar eiga þjóðirnar að taka á móti innflytjendum og flóttamönnum og auðsýna þeim réttlæti og kærleika. Þó hafa biskuparnir að undanförnu tekið eftir kvíðvænlegum táknum um það að á Norðurlöndum skorti nokkuð á að flóttafólk og hælisleitendur njóti gestrisni, og að meira beri á ótta við útlendinga og einangrunarstefnu en áður. Við hvetjum því allt fólk sem hefur góðan vilja að vinna að því að efla opið og gestrisið þjóðfélag þar sem sérhverjum einstaklingi er sýnt réttlæti og sönn virðing.

Við, biskupar Norðurlanda, einsetjum okkur að gera allt sem í okkar valdi stendur til að bjóða innflytjendum okkar alla þá sálgæslu sem þeir þarfnast, á móðurmáli þeirra ef nauðsyn krefur. Við hvetjum þá einnig til þess að hjálpa okkur við að byggja upp kaþólskt samfélag með trúuðu fólki af hvers konar uppruna. Við, biskupar Norðurlanda, höldum fast við þá ákvörðun okkar að hafa engar sóknir sem byggjast á ákveðnu þjóðerni heldur bjóða þjónustu presta okkar á mismunandi tungumálum. Það er einlæg ósk okkar að stuðla að samvinnu milli sókna á hverjum stað og hópa af ýmsum þjóðernum svo að við getum orðið það sem við erum í raun: Ein, heilög, kaþólsk og postulleg kirkja, þar sem trúað fólk af öllum þjóðernum og kynþáttum er sameinað sem spámannlegt tákn hinnar himnesku Jerúsalem.

Fundur biskuparáðstefnu Norðurlanda í Reykjavík 9.–14. september 2005

Nákvæm skoðun prestlegrar þjónustu við innflytjendur og samning stuttrar (meðfylgjandi) yfirlýsingar um farandfólk var helsta verkefni biskupanna á árlegum haustfundi þeirra sem haldin var í húsakynnum Reykjavíkurbiskups. Hvati þessa var skjal hins postullega ráðs sálgæslumála innflytjenda og farandfólks þar sem er að finna ný lög og leiðbeinandi reglur varðandi sálgæslu farandfólks. Biskuparnir fóru yfir þarfir sérhvers biskupdæmis hvað snertir sálgæsluna á þeim tungumálum sem notuð eru og athuguðu ennfremur leiðir til að auka einingu meðal kaþólskra í sóknunum, burtséð frá þjóðerni þeirra. Biskuparnir áréttuðu þá ákvörðun sína að stofna ekki sóknir á grundvelli þjóðerna og athuguðu einnig leiðir til að leggja áherslu á þá þætti þessara mála sem taka til samkirkjulegs starfs og annarra trúarbragða.

Nú hefur Gerhard Schwenzer Oslóarbiskup sagt af sér starfi og tók sú afsögn einnig til formennsku hans í biskuparáðstefnunni og hefur Anders Arborelius Stokkhólmsbiskup tekið við formennskunni af honum og Czeslaw Kozon Kaupmannahafnarbiskup við starfi varaformanns ráðstefnunnar. Þá er Georg Müller Þrándheimsbiskup þriðji meðlimur fastanefndar biskuparástefnunnar.

Hirðisbréfið um fjölskylduna, sem tekið hafði upp mikinn hluta ráðstefnunnar undanfarið, verður gefið út 30. desember nk. Þýðingar þess munu verða tiltækar á öðrum tungum en tungum Norðurlandanna.

Ráðstefnan ákvað að skrifstofa biskuparáðstefnunnar muni í framtíðinni dreifa upplýsingum um ýmis félags- og siðferðismál til stjórnmálamanna, ríkisstjórna o.s.frv., fremur en að þau verk séu á hendi hvers biskups fyrir sig. Þetta mun þó ætíð gerast í samráði við biskup á hverjum stað.

Czeslaw Kozon Kaupmannahafnarbiskup hefur samið texta sem lagður verður fram á komandi biskupasýnódu um altarissakramentið í Róm í október. Ráðstefnan samþykkti þennan texta.

Skýrslur höfðu borist frá ýmsum aðilum: Frá nefnd biskuparáðstefna Evrópusambandsins (COMECE), einkum varðandi spurningar er tengjast líknardauða og siðferðilegum málum sem snerta lífvísindi; og frá fundi aðalritara evrópskra biskuparáðstefna (CCEE). Á síðarnefnda fundinum voru ýmis álitmál á sviði lífvísinda rædd og þar var talið æskilegt að halda þriðju evrópsku samkirkjulegu ráðstefnuna í Rúmeníu árið 2007. Georg Müller Þrándheimsbiskup hefur umsjón með þessum þætti í starfi biskuparáðstefnunnar.

Skýrsla ráðstefnunnar sem haldin var í Róm í júní 2005 um sálgæslu „götukvenna og mansal“ var rædd ítarlega á ráðstefnunni. Ákveðið var að dreifa skýrslunni í heild til biskupanna og hugsanlegar aðgerðir sem grípa þarf til verða ræddar á næstu ráðstefnu.

Næsti fundur biskuparáðstefnunnar verður haldinn í Magleås í Danmörku 10.–15. mars 2006.

Skýrsla Norðurlandabiskupa um biskuparáðstefnuna 2005

Dagana 2. til 23. október var haldinn í Róm XI. allsherjarfundur biskuparáðstefnunnar um efnið “Altarissakramentið: Uppspretta og hámark lífsins og útsendingar kirkjunnar.” Czeslaw Kozon biskup í Kaupmannahöfn afhenti eftirfarandi skýrslu fyrir hönd biskupa Norðurlanda:
Þau lönd, sem standa að biskuparáðstefnu Norðurlanda, ná yfir víðlend og dreifbýl landssvæði þar sem hér um bil 200.000 kaþólskir búa, mismunandi þétt í hverju landinu fyrir sig en þó þéttar í Svíþjóð, Noregi og Danmörku. Löndin eru að mestu leyti lútersk og heldur veraldleg þótt þar sé nokkur munur á.
Eitt mesta vandamál safnaðanna þar eru hinar miklu vegalengdir milli staða. Þrátt fyrir það er hægt að syngja heilaga messu í flestum sóknunum á sunnudögum og um það bil 20-30% hinna trúuðu taka þátt í þeim. Þó að prestafjöldinn sé hlutfallslega mikill, þegar borið er saman við fjölda hinna trúuðu, mega prestarnir ekki vera færri vegna hinna miklu fjarlægða.
Við þessar óvenjulegu aðstæður er reynsla sálusorgaranna og hinna trúuðu á Norðurlöndum hin sama og lýst er í mörgum öðrum löndum Norður- og Vestur-Evrópu.
Sunnudagsmessan er höfuðatriði helgihaldsins og að mestu leyti eina helgiathöfnin sem fólkið sækir í kirkjuna. Víða taka þó margir þátt í messunni á virkum dögum og áhugi fer smám saman vaxandi á tilbeiðslu altarissakramentisins.
Áhugi á helgihaldinu er hlutfallslega mikill meðal hinna trúuðu og þeir kunna vel að meta vel uppbyggðar og undirbúnar helgiathafnir. Þátttaka hinna trúuðu í undirbúningi og framkvæmd helgihaldsins er víða mjög mikill. Þrátt fyrir það þörfnumst við fleiri tækifæra til frekara náms og námskeiða til þess að efla þekkingu fólksins á helgisiðunum og skilning á þeim. Að vísu hafa flestir góðan skilning á altarissakramentinu en þó er þörf á að undirstrika betur einkenni leyndardómsins og fórnarinnar í heilagri messu. Ennfremur er kaþólsku fólki á Norðurlöndum nauðsyn á að sameina trúna lífinu svo að þátttaka í meðtöku altarissakramentisins leiði til virkrar þátttöku í kirkjulífinu og samfélaginu. Líka vantar mikið á að ástundun skrifta sé ásættanleg. Alvarlegt misferli í helgisiðunum kemur svo að segja ekki fyrir.
Hinir trúuðu vænta þess á mörgum sviðum að hlustað sé á þá og þeir séu teknir alvarlega og þeir bera mikla og samtímis beina virðingu fyrir prestunum. Störf leikmanna, einnig sem stjórnenda guðsþjónustu, leiða ekki til þess að mörkin milli leikmanna og presta dofni.
Hvað samkirkjuhug snertir veitir kaþólska kirkjan því eftirtekt, að þótt samband kirknanna sé almennt jákvætt, færist skilningsleysi varðandi sameiginlega altarisgöngu í aukana. Hið kaþólska viðhorf til þessa vandamáls er að mati annarra kristinna manna úrelt og því miður eru fáeinir kaþólskir þeim sammála um það.
Þá ber einnig að nefna hinar sársaukafullu aðstæður margra fráskilinna og endurgiftra kaþólskra, sem geta ekki tekið þátt í meðtöku altarissakramentisins.
Þrátt fyrir þessi vandamál og viðfangsefni er bergingin haldin hátíðleg á Norðurlöndum sem trúarhátíð, er safni söfnuðunum saman og sé þannig öflugt atriði í að byggja upp kirkjuna.

Kærleikurinn til lífsins

Hirðisbréf biskupa Norðurlanda
um hjónabandið og fjölskylduna

Útgefandi: Kaþólska kirkjan á Íslandi

Efnisyfirlit:

1 Inngangur
1.1 Markmið hirðisbréfsins og grundvöllur þess .................. 4
1.2 Kenning Nýja testamentisins ......................................... 5

2 Ímynd hins kristna manns
2.1 Skapaður í Guðs mynd .................................................. 6
2.2 Frelsi mannsins .............................................................. 8
2.3 Nýtt upphaf í Kristi ...................................................... 10

3 Hjónabandið sem sakramenti
3.1 Þau verða einn maður .................................................. 11
3.2 Skilyrði ........................................................................ 13
3.3 Guðs gjöf og verkefni .................................................. 14

4 Hjónabandið og fjölskyldan
4.1 Uppruni fjölskyldunnar ................................................ 15
4.2 Tilkoma barnanna ........................................................ 17
4.3 Verkefni foreldranna .................................................... 18
4.4 Hættan á gagnkvæmum vinslitum – Skilnaður ............. 20

5 Kristið hjónaband og fjölskylda í nútímaþjóðfélagi:
Aðskotahlutur eða ögrun?
5.1 Hlutverk fjölskyldunnar ............................................... 23
5.2 Háleitt markmið ........................................................... 24
5.3 Leiðir til að ná markmiðunum ...................................... 24

6 Aðstoð kirkjunnar: Fjölskylda og söfnuður ..................... 27

7 Lokaorð .......................................................................... 30

1. Inngangur

1.1 Markmið hirðisbréfsins og grundvöllur þess

Líkt og á undanförnum árum viljum við, kaþólskir biskupar
frá Norðurlöndum, enn og aftur senda frá okkur hirðisbréf um
grundvallargildi mannlegs lífs, í þetta sinn um hjónabandið og
fjölskylduna.
Þó að lönd okkar þyki einkennast af veraldarhyggju, verðum við
varir við vaxandi áhuga á trúarlegum efnum og oft fara þar fram
líflegar umræður um grundvallargildi þjóðfélags nútímans og
framtíðarinnar. Áhuginn á andlegum gildum birtist ekki ævinlega
sem skörp andstæða við umheiminn sem einkennist að mestu leyti
af efnishyggju. Þó að heimurinn sé að mestu leyti orðinn einsleitt
samfélag, þá nálgast fjöldi einstaklinga þó mestu vandamál lífsins á
jafn fjölbreytilegan hátt og þeir eru margir. Ekkert eitt kennivald –
ekki heldur kirkjan – virðist lengur búa yfir þeim sannfæringarkrafti
sem nær athygli stórra hópa manna. Samt er þessi nýi andlegi
þorsti og áhugi á siðferðilegum álitaefnum – jafnvel þótt hann sé
ruglingslegur og mótsagnakenndur hjá mörgum – afar vel til þess
fallinn að koma fagnaðarboðskapnum á ný á framfæri við menn.
Einnig ber að dæma nútímaaðstæður hjónabands og fjölskyldu með
hliðsjón af þessu. Hefðbundið fjölskyldumynstur hefur undanfarna
áratugi, með öllu sem því tilheyrir, ekki verið grundvöllur
núverandi lífsstíls manna. Annarsvegar býr fólk saman í einskonar
hjónabandssambúð eða kýs að lifa eitt og án skuldbindinga, og
hinsvegar þjást menn vegna skipbrota og vonbrigða sem ónýtar
hjónabands- og fjölskylduaðstæður hafa fært þeim. Þó að
nútímamaðurinn vilji eiga möguleika á fjölbreytni og vali leitar
hann samt á endanum eftir kærleika, tryggð og öryggi.
Á grundvelli þessa vill kaþólska kirkjan koma á framfæri hinum
kristna boðskap um hjónabandið og fjölskylduna til þess að færa
mönnum von og huggun og gera þeim fært að uppgötva sitt
sanna gildi.
Sem kristið fólk trúum við því að Guð hafi ákvarðað þessi
grundvallargildi. Okkar hlutverk felst í því að uppgötva þau með
tilliti til inntaks, gildissviðs og framkvæmdar. Þessi grundvallargildi
voru opinberuð okkur smám saman. Fyrst í helgum ritum
Ísraelsmanna og loks að endingu og á fullkomlega skýran hátt
í Jesú Kristi, hinum boðaða Messíasi, en á hann trúum við sem
Guðs Son er gjörðist maður. Hann kennir okkur hin sönnu gildi því
hann er sannleikurinn (sbr. Jh 14, 6). Hann gerði þau raunveruleg
í lífi sínu. Lærisveinar hans skráðu, skýrðu og staðfestu orð hans
innblásnir af Heilögum anda. Líkt og Jesús sjálfur tóku þeir oft
fyrir atburði, sögur, boðorð og spádóma úr Gamla testamentinu,
skýrðu þau og gáfu nýja merkingu. Með þessu móti var opinberun
Guðs þróuð áfram og henni lokið. Nýja testamentið greinir frá
mikilvægasta og ákvarðandi inntaki hennar og verður þar með
höfuðuppspretta gildishugmynda okkar.

1.2 Kenning Nýja testamentisins

Nýja testamentið miðlar skýrri mynd af sambandi karls og konu
og ennfremur foreldra og barna. Í ljós kemur að ætlun Guðs var
sú að gera þau að grundvelli og ramma sambúðar manna. Hann
léði henni einmitt gildi fyrir þær sakir að hann lét Son sinn verða
mann í fjölskyldu.
Í viðræðum sínum við faríseana setti Jesús fram helstu einkenni
hjónabandsins: Það er sáttmáli eins karls og einnar konu. Bæði
eiga þau að verða „einn maður“. Þar eð Guð hefur tengt þau
saman er eining þeirra svo náin að enginn maður getur slitið hana
sundur (sbr. Mt 19, 4–6).
Páll postuli tók upp þessa sömu sýn á hjónabandið og þróaði hana
frekar. Hann talar um kærleikann sem aflið sem bindi saman karl
og konu svo að þau leggja sjálf sig í sölurnar hvort fyrir annað líkt
og Kristur gerði fyrir kirkju sína (sbr. Ef 5, 21–33). Páll dregur upp
mynd af fjölskyldu sem grundvölluð er á hjónabandinu. Fjölskyldan
á einnig að einkennast af kærleika foreldranna til barna sinna og
barnanna til foreldranna (sbr. Ef 6, 1–4; Kól 3, 18–21).
Þessi kenning um hjónabandið og fjölskylduna sýnir að Guð álítur
„nýja manninn“ vera ímynd Jesú Krists og að maðurinn geti þróast
að nýju þökk sé endurlausn hans frá syndinni. Hinn nýi maður á
einmitt í fjölskyldunni að öðlast möguleikann og kraftinn til þess
að haga lífi sínu í samræmi við áform Guðs.
Hin heilaga fjölskylda er fyrirmynd hverrar kristinnar fjölskyldu.
Kærleikur og tryggð þeirra Jósefs og Maríu hvors í annars garð,
óeigingjörn fórn þeirra gagnvart barninu sem Guð fól þeim og hin
djúpu tengsl Jesú, Maríu og Jósefs hvert við annað eru fyrirmynd
hvers hjónabands og hverrar fjölskyldu sem vill hrinda áformum
Guðs í framkvæmd.

2. Ímynd hins kristna manns

2.1 Skapaður í Guðs mynd
Í áðurnefndum viðræðum við faríseana segir Jesús: „Hafið þér eigi
lesið, að skaparinn gjörði þau frá upphafi karl og konu?“ (Mt 19, 4).
Með þessu tekur hann aftur upp setninguna úr sköpunarsögunni:
„Og Guð skapaði manninn eftir sinni mynd, hann skapaði hann
eftir Guðs mynd, hann skapaði þau karl og konu“ (1M 1, 27).
Það merkir að maðurinn er ekki aðeins nátengdari Guði en önnur
sköpunarverk heldur líkist hann honum meira að segja. Það merkir
einnig að maðurinn er ævinlega tengdur og í samfélagi við skapara
sinn og aðra menn. Hann verður að stíga út fyrir sjálfan sig í leit
sinni að öðrum. Þess vegna skapaði Guð hann „karl og konu“. Það
sést einmitt best og ljósast í þessum gagnkvæmu tengslum karls
og konu hversu háð þau eru hvort öðru. Karl og kona leita hvors
annars andlega jafnt sem líkamlega til þess að mynda einingu. Guð
blessar þessa einingu og gerir hana frjósama í getnaði afkomenda
þeirra (sbr. 1M 1, 28).
Guð tók því mið af sjálfum sér þegar hann skapaði manninn. Hann
var því sem næst fyrirmynd hans. Sá sem sér manninn sér þess
vegna líka Guð, því án þessara tengsla við Guð er ekki hægt að
skilja manninn. Og maðurinn getur ekki heldur þroskast eðlilega
nema með því að taka tillit til Guðs.
Við trúum á þríeinan Guð: Föður, Son og Heilagan anda. Jafnvel
þó að þessi leyndardómur sé ofar skilningi okkar og sumum finnist
hann litlu skipta í lífi sínu, þá liggur hann þó til grundvallar skilningi
okkar á Guði og okkur sjálfum sem mönnum. Maðurinn kemst ekki
af án tengsla. Líkt og Guð er ætíð tengdur sem Faðir, Sonur og
Heilagur andi, þannig á maðurinn á samsvarandi hátt að tengjast
öðrum mönnum og mynda með þeim samfélag. Sambandið í Guði
er ætíð kærleikssamband. Faðirinn elskar Soninn og Sonurinn
elskar Föðurinn. Þessi kærleikur birtist í Heilögum anda. Mennirnir
eiga einnig að elska hver annan. Einmitt kærleikurinn í anda Guðs
er grundvöllur og stoð mannlegra sambanda innbyrðis. Þar er
ekki um að ræða kærleika sem snertir aðeins eigin tilfinningar
og fullnægir þeim tímabundið heldur er þar átt við langvarandi
kærleika til annarra, að menn beri virðingu hver fyrir öðrum og
hafi mætur hver á öðrum, sem ber vott um að maður óski öðrum
alls góðs og gleðjist yfir tilveru þeirra. Á þennan hátt veitir þessi
kærleiki gleði og fullkomnun. Hann frelsar aðra, umfaðmar án
þess að vera þrúgandi. Hann vonast að vísu eftir endurgjaldi en
veitir viðkomandi frelsi til að svara í sömu mynt eða hafna því.
Þessi kærleikur tengir okkur Guði og gerir okkur mögulegt að
ná raunverulegri og takmarkalausri einingu við aðra. Hann leitar
fyrst eftir því að endurgjalda Guði kærleikann, því hann elskaði
okkur upphaflega, og síðan öðrum mönnum. Hann gerir okkur fær
um að leita út fyrir okkur sjálf og mynda raunveruleg sambönd.
Kærleikssamband karls og konu leiðir til hinnar nánustu einingar í
hjónabandinu. Bæði verða eitt „hold“. Það var Guðs vilji (sbr. 1M
2, 24). Þar að auki skapaði hann manninn sem kynveru. Kynferðið
er heilög gjöf því Guð sjálfur, uppspretta allrar helgi, kom því fyrir
í manninum. Það er manninum til blessunar, bæði elskendunum
og afurð hinnar kynferðislegu einingar, hinum nýja einstaklingi.
Á þennan hátt lætur Guð skipun sína „verið frjósöm!“ uppfyllast.
Kynferðið er því ekki hæfileiki sem maðurinn má ráða yfir að eigin
vild. Það verður að vera hluti af kærleikssambandi hans og tjáning
þess. Slíkt gerist aðeins á réttan hátt í órjúfanlegu hjónabandi
þar sem kærleikssambandið nær, til frambúðar, á sérhvern hátt
yfir líkama og anda í gagnkvæmri eindrægni. Aðeins við þessar
aðstæður getur það borið heilnæman ávöxt: styrkt gagnkvæman
kærleika karls og konu og leitt til ábyrgðarfulls getnaðar barna og
stuðlað að sannri velferð þeirra.

2.2 Frelsi mannsins

Guð skapaði manninn í kærleika. Maðurinn getur gengið til móts
við þennan kærleika eða látið honum ósvarað. Hann getur meira
að segja hafnað honum. Þannig hefur maðurinn möguleika til
þess annaðhvort að lifa í samfélagi við Guð, án hans eða jafnvel
í andstöðu við hann. Þegar í Paradís valdi maðurinn annan
möguleikann. Það er frumsyndin sem loðir síðan við alla menn
í „erfðasyndinni“. Hún hefur skert upprunalega hneigð mannsins
til þess að leita hins sanna kærleika svo mjög að hann er oft fjarri
þeirri hamingju sem þessi kærleikur á að færa honum. Þetta á við
um alla menn. Auk þess endurtekur og áréttar maðurinn í sífellu
gallað samband sitt við Guð. Guð býður honum ævinlega kærleika
sinn. En maðurinn hafnar honum, víkur sér undan og setur sig
beinlínis upp á móti honum ef svo ber undir. Þannig lætur hann,
líkt og frumforeldrar hans, afvegaleiðast af Satan, andstæðingi
Guðs.
Neikvæð afstaða mannsins gagnvart Guði og truflun hins rétta
sambands við hann hefur áhrif á viðhorf hans til sjálfs sín,
annarra manna sem og heimsins sem hann býr í. Maðurinn fer að
treysta á sjálfan sig, lokar sig inni í sjálfum sér og stofnar ekki til
raunverulega óeigingjarns kærleikssambands.
Maðurinn hneigist þar að auki til þess að líta aðeins á sjálfan sig
og aðra á mælikvarða hins ytra. Það kemur sérstaklega vel í ljós í
sambandi við það hvernig hann umgengst kynferðið. Oft er ekki
litið á allt líffræðilegt og andlegt inntak þess og þann möguleika
sem það hefur á því að raungera sannan kærleika heldur hefur
girndin þar yfirráðin. Afleiðingin verður sú að hin kynferðislega
sameining leiðir ekki lengur til raunverulegs samfélags í eindrægni.
Kynferðið hlýtur sjálfstæði; það þjónar eigin fullnægingu. Oft
gleymir eða afneitar maðurinn því að kynferðið beinist að því
að styrkja einingu karls og konu sem leiðir til getnaðar barna, og
reynir að koma í veg fyrir barnsgetnaðinn.
Ef hinn sanni kærleikur liggur ekki til grundvallar lífsstefnu
mannsins, heldur einstaklingshyggja eða jafnvel eigingirni, getur
hann oft ekki lengur gegnt daglegum skyldum sínum á jákvæðan
og trúverðugan hátt í nánasta umhverfi sínu. Þetta á bæði við um
fjölskyldu hans og einnig líf hans í samfélaginu.
Frumsyndin og afleiðingar hennar hvíla því af miklum þunga
á manninum og hefur mikil áhrif þegar kemur að köllun hans
til kærleika. Heimili og fjölskylda, en einnig samfélagið í heild,
skaðast því alvarlega við þetta. En djúpt í hjarta mannsins hvílir
oft ómeðvitað lifandi þráin sem Guð gaf honum eftir því að
endurreisa upprunalega einingu hans við Guð og menn. Guð
tengist þessari þrá, fyrst í áminningum og áköllum spámannanna
og loks endanlega er Sonur hans gjörðist maður.

2.3 Nýtt upphaf í Kristi

Í Syni Guðs, Jesú Kristi, birtist hinn nýi maður. Jesús fæddist í
fjölskyldu og það var einmitt í henni sem mannlegur kærleikur
hans náði fullum þroska.
Kærleikur Jesú var ætíð „tvöfaldur“: kærleikurinn til Guðs, Föður
síns, og til mannanna. Þessi kærleikur var heiðarlegur, fullur
trúnaðartrausts og auðmýktar. Jesús var hlýðinn foreldrum sínum
(sbr. Lk 2, 51), þó að hann sýndi að hann ætti fyrst að sýna hinum
himneska Föður hlýðni og honum bæri „að vera í húsi föður míns“
(Lk 2, 49). Hann „þroskaðist að visku og vexti, og náð hjá Guði og
mönnum“ (Lk 2, 52).
Þegar í bernsku sýndi Jesús að kærleikurinn sem einkenndi hann,
en einnig Maríu og Jósef, krefst fórna, fyrst gagnvart Guði. Líf í
kærleika krefst þess ekki aðeins að menn sætti sig við þjáningar
og gefi sig algjörlega ástvini sínum, heldur einnig að þeir trúi á
Guð og treysti honum.
Frá því að Jesús tók til starfa opinberlega sem Kristur, endurlausnari
mannkyns, prédikaði hann þennan óeigingjarna kærleika og sýndi
hann í verki. Hann leitaði einskis annars en þess hjálpræðis allra
manna sem var vilji Guðs. Orð hans og gerðir voru gegnsýrð
þessu.
Jesús safnaði lærisveinum sínum sem á hann trúðu saman í
nýju samfélagi bræðra og systra (sbr. Mt 12, 46–50). Það átti að
einkennast af trausti til hins himneska Föður, sjálfsfórnar hans
vegna og gagnkvæmum kærleika. Einkum brýndi hann það fyrir
þeim lærisveinum sínum sem tengdir voru honum nánustum
böndum að lifa kærleiksríku lífi. Kvöldið áður en hann leið sýndi
hann þeim áhrifaríkt dæmi þessa kærleika. Með fótaþvottinum
gaf hann þeim fordæmi svo að þeir gætu breytt eftir honum í
þjónustulund og óeigingjörnum kærleika (sbr. Jh 13, 15).
„Jesús vissi, að stund hans var komin og að hann færi burt úr
þessum heimi til föðurins. Hann hafði elskað sína, þá sem í
heiminum voru. Hann elskaði þá uns yfir lauk“ (Jh 13, 1). Þessi
kærleikur rak hann áfram og veitti honum kraft til að friðþægja
fyrir alla menn, en þessi friðþæging var nauðsynleg til þess að
endurreisa hið upprunalega kærleikssamband Guðs og manna. Til
að svo mætti verða fórnaði hann sér Föðurnum í þjáningu og
krossdauða. „Fyrir því hefur og Guð hátt upp hafið hann“ (Fl 2, 9).
Jesús afmáði frumsyndina og færði mönnunum aftur möguleikann
á því að snúa heim til Guðs og veitti þeim kraft til þess að lifa á
ný algjörlega í kærleikanum.
Hinn upprisni Drottinn gaf lærisveinum sínum Heilagan anda
þeim til halds og trausts, kærleiksbandið milli Föður og Sonar í
þrenningunni. Andinn leiðir hina trúuðu í allan sannleika með því
að vegsama Jesú, staðfesta orð hans og boða komandi hjálpræði
(sbr. Jh 15, 7–14).
Jesús opnaði dyrnar að nýjum heimi, heimi þar sem vald, eignir og
nautnir ráða ekki lengur, heldur heimi sem var eins og Guð hafði
frá öndverðu áformað, heimi þar sem mennirnir viðurkenna Guð
sem Drottin og Föður og gefa sig honum og hver öðrum á vald. Í
hjónabandinu veitast karl og kona hvort öðru í órjúfandi einingu
kærleika og tryggðar. Af því þiggja þau kraftinn til að grundvalla
sanna fjölskyldu með börnum sínum og til heilla fyrir þau. Guð
sjálfur staðfestir og blessar það í sakramenti hjónabandsins.

3. Hjónabandið sem sakramenti

3.1 Þau verða einn maður

Lausnin undan erfðasyndinni fyrir tilverknað Jesú Krists
og endurreisn guðsbarnaréttarins eru staðfest og tignuð í
sakramentunum. Sakramentin eru heilög tengsl milli Guðs og
manna. Í þeim er Jesús Kristur að starfi fyrir atbeina Heilags anda.
Hann kemur hjálpræðinu til leiðar sem Guð vill úthluta sérhverjum
manni. Þetta hjálpræði hefur einnig áhrif á aðra menn. Því stuðlar
það einnig að myndun samfélags.
Jesús fól kirkjunni sakramentin til varðveislu, en hann stofnaði
hana á grundvelli postulanna. Í sakramentunum sem kirkjan
úthlutar er máttur Heilags anda að starfi. Því má segja að kirkjan
sé „frumsakramenti“. Í henni og fyrir hana verður hjálpræðið sem
sakramentin miðla árangursríkt jafnt fyrir einstaklinginn sem
samfélagið.
Hið fyrsta og jafnframt grundvallarsakramentið er skírnin. Hún
hreinsar af erfðasyndinni og öllum persónulegum syndum og gerir
skírnarþegann að Guðs barni og tekur hann upp í kirkjuna. Hún
veitir honum aðgang að öllum öðrum helgimeðulum Guðs, einkum
fyrir altarissakramentið. Sakramenti fermingarinnar staðfestir
skírnina og veitir Heilagan anda á sérstakan hátt sem kraft til
hjálpar einstaklingnum til að gerast Guðs barn. Á þann hátt verður
fermingarbarnið kallað til þess að bera Jesú Kristi vitni og það
verður reiðubúið til þess að taka þátt í uppbyggingu og stækkun
kirkjunnar og til að stuðla að því að aðrir njóti hjálpræðis.
Á þessum grundvelli getur hjónabandið samkvæmt áformum
Guðs mótast og orðið að stað hjálpræðis. Upphaflega ætlaði Guð
því að vera rammi utan um líf sem beindist í kærleika inn á við
og að honum. Jesús Kristur minnti aftur á þetta (sbr. Mt 19, 3–
9). Páll postuli líkti kærleika hjónabandsins við kærleika Krists
til kirkjunnar, líkama síns. Rétt eins og Kristur fórnaði sér fyrir
kirkjuna, þannig eiga karl og kona að fórna sér fyrir hvort annað
í hjónabandinu. Þau eiga að elska hvort annað „eins og eigin
líkami“ (Ef 5, 28). Tilvera þeirra hvors í annars þágu myndar órofa
einingarband, en fyrir það verða þau „einn maður“ (Ef 5, 31). Og
einmitt þetta verður mögulegt fyrir hjálpræðiskraft Krists. Hann
gerði hjónabandið að sakramenti og lætur það verða að verkfæri
til hjálpræðis bæði fyrir hjónin og samfélagið.

3.2. Skilyrði

Rétt eins og önnur sakramenti er hjónabandssakramentið einnig
kærleikstilboð Guðs. Þess vegna verða menn að gangast undir það
af fúsum og frjálsum vilja. Forsenda löglegs hjónabands er frelsi
hjónanna og vitund þeirra um inntak og markmið hjónabandsins.
Karl og kona eiga eingöngu að tilheyra hvort öðru og sýna hvort
öðru skilyrðislausa tryggð. Þau eiga að haga lífi sínu í hjónabandinu
þannig að kærleikur þeirra vaxi stöðugt og geti leitt til getnaðar
barna.
Til að svo megi verða þarf að undirbúa hjónabandið vel og vandlega.
Fyrst verða hjónaefnin að kynnast hvort öðru rækilega, kanna
styrk kærleikans og vaxa í gagnkvæmri fórnarlund. Jafnframt
ættu þau að dýpka þekkingu sína á kirkjunni og taka þátt í
daglegu lífi hennar. Þá ættu þau ævinlega að vera sér meðvituð
um að þau tilheyra aðeins hvort öðru „í blíðu og stríðu, við heilsu
og vanheilsu alla ævidaga [s]ína“. Með hliðsjón af þessu ættu
þau að láta leiðast af kirkjunni, sannfæringu hennar, sannleika
og krafti. Þessi undirbúningur beinist að kirkjulegri staðfestingu
hjónabandsins en í henni ætti söfnuðurinn einnig að eiga hlut. Á
þennan hátt mun sakramenti hjónabandsins, sem hjónaefnin veita
hvort öðru með blessun kirkjunnar, geta borið ávöxt.
Þetta á ekki aðeins við um hjónaband tveggja kaþólskra einstaklinga.
Sérhver sá sem hlotið hefur skírn og gengur sjálfviljugur og af
heiðarleik í ævilangt hjónaband á hlutdeild í náð Guðs. Til að
unnt sé að ganga í kaþólskt hjónaband, þar sem annar aðilinn
er ekki kaþólskrar trúar, þarf leyfi biskups. Hjónaband aðila af
mismunandi trúfélögum, þ.e. þegar annar aðilinn er óskírður, má
því aðeins staðfesta að biskup veiti ótvíræða undanþágu.
Samkvæmt sannfæringu kaþólsku kirkjunnar er hjónabandið þá
aðeins gilt að báðir aðilar séu „frjálsir“, þ.e. ekki (lengur) bundnir
sambúðaraðila af fyrra hjónabandi. Borgaralegur „skilnaður“ eða
skilnaður staðfestur af kirkjudeild sem ekki er kaþólsk bindur ekki
enda á þess konar samband. Ef ekki er ljóst hvort raunverulega sé
stofnað til hjónabands á gildandi hátt verður að láta kaþólskan
hjónabandsdómstól rannsaka málið.
Á undirbúningstímanum mega elskendurnir ekki búa saman sem
hjón eða sofa saman. Ekki er hægt að ganga í reynsluhjónaband
því hjónabandið er samband sem varir allt lífið. Að auki er öruggt
fjölskyldulíf óframkvæmanlegt nema það sé styrkt með órjúfanlegu
hjónabandi.
Ekki má sækjast eftir kynferðislegum samruna eins og hann væri
eingöngu einskonar líffræðilegt fyrirbæri til þess gert að veita
nautn, heldur verður hann ætíð að vera tjáning og staðfesting
gagnkvæms kærleika. Ekki má heldur losa hann úr tengslum við
markmið sitt, mögulegan barnsgetnað. Þess vegna eru tilbúnar
getnaðarvarnir í andstöðu við manngildi hjónanna og kærleiksfulla
sameiningu þeirra.
Þetta viðhorf til hjónabands og kynferðis skýrir einnig hversvegna
sambúð og sambönd samkynhneigðra samrýmast ekki því
kynferðislífi sem Guð hafði ætlað mönnunum.
Hjónabandið er því sáttmáli karls og konu, byggður á því að þau
gefist hvort öðru algjörlega. Guð sjálfur kemur að þessum sáttmála
til þess að styrkja hann og efla hinn gagnkvæma kærleika.

3.3 Guðs gjöf og verkefni

Innst inni og í réttri útfærslu er aðeins hægt að líta svo á að
hjónabandið sé gjöf, gjöf Guðs til manna og gagnkvæm gjöf karls
og konu. Þau opnast fyrir kærleika Krists og láta hann hafa áhrif
á sig svo að mótaðilanum finnist hann elskaður. Þetta er gjöf sem
einnig er verkefni, því það er reyndar kærleikur Guðs sem á að
vera að verki í hjónabandinu. Sakramentið veitir kraftinn til að
framkvæma þetta. Það viðheldur kærleikanum, um framtíð, treystir
sannleikann innan hjónabandsins, heldur opnum möguleikanum
á afkomendum, leitar stöðugt eftir endurnýjun og styrkingu,
aðlagast sífellt breytilegum aðstæðum og hærri aldri og gætir
sérstaklega að uppbyggingu fjölskyldunnar.
Fjölskyldan þarfnast „næringar“, næringar frá Guði sem einkum er
að fá með þátttöku í lífi kirkjunnar í sameiginlegri bæn og tignun
sakramentanna, sérstaklega skriftum og altarissakramenti. Þá
þarfnast hjónabandið sífellt tákna um kærleika í daglegri umgengni
en einnig við það að ráða fram úr sameiginlegum verkefnum sem
lífið færir, einkum varðandi uppeldi barnanna.
Í ljósi alls þessa vísar líf hjónanna einnig til hins sanna kærleika
í samfélaginu og stuðlar að styrkingu hans í samræmi við áform
Guðs. Það miðlar endurlausn mannanna fyrir Jesú Krist með því
að gera hinn guðdómlega kærleika raunverulegan í sambúðinni
við aðra menn. Með réttu vekur gott og stöðugt hjónaband athygli
og aðdáun. Það stuðlar á sérstakan hátt að útbreiðslu og móttöku
fagnaðarboðskapar Krists.

4. Hjónaband og fjölskylda

4.1 Uppruni fjölskyldunnar

Við hjónavígsluna lofa karlinn og konan hvort öðru tryggð „alla
ævidaga [okkar]“. Þessi tryggð á að varðveitast „í blíðu og stríðu,
við heilsu og vanheilsu“. Á þessum grunni geta hjónin lýst því yfir
að þau séu reiðubúin til að verða faðir og móðir og veita börnum
sínum kristilegt uppeldi, því eins og áður sagði er hjónabandið
sáttmáli sem gildir allt lífið og myndar þannig þann grundvöll sem
ber uppi friðsamlegan þroska barnanna sem geta sett traust sitt á
föður sinn og móður.
Þetta er aðeins mögulegt ef karlinn og konan elska hvort annað
með óeigingjörnum og ótakmörkuðum kærleika. Það er einmitt
innsigli Guðs, sem kallað er yfir hjónin, sem gerir þetta mögulegt.
Guð sameinar hjónin á svo náinn hátt að kærleikssamband þeirra
verður órjúfanlegt.
Ef tveir elskendur hafa ákveðið að ganga í slíkt hjónaband að
lokinni rækilegri yfirvegun í frelsi og meðvituð um þá ábyrgð sem
því fylgir, þá gerir kirkjan ráð fyrir því að þetta sé raunveruleg
ætlun þeirra og að þau séu fastráðin í að halda loforð sitt.
En oft kemur í ljós að ekki er auðvelt að viðhalda gagnkvæmri ást
til frambúðar. Hjónabandskærleikurinn krefst oft nærri hetjulegrar
sjálfsfórnar, ekki aðeins í langvarandi veikindum eða ef um ótryggð
er að ræða, áfengissýki eða vanrækslu á uppeldisskyldunum innan
fjölskyldunnar, heldur sennilega enn frekar í striti hversdagsins.
Þá kynnast elskendurnir því að þau fjarlægjast hvort annað smám
saman. Til þess að forðast það verða þau sífellt að gefa og fyrirgefa,
að leita út fyrir sjálf sig og reyna að vera algjörlega opin gagnvart
hvort öðru, án þess að þriðji aðili komi þar við sögu.
Sá sem sýnir ótryggð, gegnir ekki skyldum sínum í fjölskyldunni
eða veitir ekki mótaðilanum nægilega athygli, verður að breyta
framkomu sinni. Mótaðilinn verður í kærleika að benda á hrösunina
og hvetja til afturhvarfs. Mikilvægast er að benda hinum seka á að
kærleikurinn er enn lifandi og að fyrirgefning er möguleg.
Ástin felst í því að aðilarnir vaxa hvor í átt til annars. Þetta varir
allt lífið. Aðeins sá sem sífellt er reiðubúinn til að veita hinum
forgang getur búist við viðurkenningu, athygli og samþykki. En
jafnvel þó að hann öðlist ekkert af þessu, má hann ekki gefast upp
á óeigingjörnum kærleika sínum, því sá sem raunverulega elskar
sýnir kærleika jafnvel þó að hann fái ekki eða virðist ekki fá neinn
kærleika á móti.
Erfitt er að sýna sannan kærleika. Tilvera þess sem vill aðeins njóta
kærleika en endurgeldur hann ekki, eða aðeins að litlu leyti, krefst
fórna. Þetta á einnig við um kærleika foreldra til barna sinna. En
hvernig eiga börnin að kynnast sönnum kærleika ef foreldrarnir
hafa hann ekki fyrir þeim? Það er einmitt í þolinmóðri fórn sinni
hvors til annars sem hjónin komast að raun um að slík fórn borgar
sig. Því ef þau bæði eru reiðubúin til þess í samræmi við loforð
sitt við vígsluna, þá vex einnig gleðin í kærleikanum. Sá sem týnir
sjálfum sér hlýtur hinn að launum og það var einmitt það sem
stefnt var að.

4.2 Tilkoma barnanna

Hjónabandið verður að vera opið fyrir tilkomu barna. Það
er svo stór hluti þess að ef annað hjóna eða þau bæði útiloka
barneignir, er hjónabandið þar með ógilt. Því Guð sagði sjálfur
við sköpunina við karlinn og konuna: „Verið frjósöm, margfaldist
og uppfyllið jörðina“ (1M 1, 28). Í öllum menningarheimum er
litið á börnin sem blessun. Sá sem ekki vill viðurkenna þetta
hefur misskilið kærleikann og reynir að njóta lífsins sjálfur, eða þá
með sambúðaraðilanum. Þetta viðhorf er í andstöðu við kærleika
hjónabandsins. En getnaður barna á einmitt að staðfesta hann og
styrkja. Börnin eru ávöxtur hans.
Konan eignast ekki aðeins börnin heldur þarfnast barnið móður
og föður og sem foreldrar mynda þau fjölskyldu sameiginlega
og leitast við að byggja hana upp. Aðeins foreldrar sem elskast
raunverulega og lifa þennan kærleika, geta alið barnið upp
í sönnum kærleika. Því ætti getnaður barna aðeins að verða í
styrku hjónabandi sem borið er uppi af kærleika. Barnið verður að
kynnast þessum kærleika svo að það geti sjálft tileinkað sér hann
og þroskað með sér.
Guð gaf karli og konu kynferðið sem miðar að getnaði barna, en
þó getur það orðið að ekki verði af honum. Hjón sem gjarnan vilja
eignast börn mega af því tilefni leita til læknavísindanna. Ekki má
þó líta á frjóvgunaraðgerðir í hvaða formi sem er sem tjáningu
gagnkvæms kærleika og þær samsvara ekki heldur virðingu
barnsins. Barnið verður ætíð Guðs gjöf. Hann er skaparinn sem
notfærir sér kærleikssambandið og kynferðislega hneigð karls og
konu til þess að kveikja nýtt líf.
Guð gefur hið nýja líf og það tilheyrir honum. Því er það allt frá
getnaði ósnertanlegt. Foreldrarnir ættu ætíð að vera sér meðvitaðir
um það. Þau eiga að taka á móti barninu í kærleika, einnig þegar
það samsvarar ef til vill ekki vonum þeirra eða er fatlað. Guð
sjálfur felur þeim barnið svo að þau næri það, verndi og um fram
allt elski. Þau mega treysta á stuðning Guðs við það.
Eins og kunnugt er geta mörg hjón þrátt fyrir óskir sínar ekki
eignast börn með eðlilegum hætti. Börnin eru fyrst og fremst
gjöf Guðs. En Guð hefur einnig ætlað barnlausum hjónum
ákveðið verkefni. Þau geta til að mynda ættleitt barn, tekið að
sér og alið upp yfirgefin börn, börn sem hafa verið borin út eða
munaðarleysingja og myndað fjölskyldu með þeim, svo að þau
megi einnig kynnast foreldrakærleikanum – hvoru í annars garð
og til barnanna. Barnlaus hjón geta einnig tekið að sér sérstök
verkefni í kirkju eða samfélagi og borið ávöxt með þeim hætti.
Forsenda þess er að elskendur og hjón vilji lifa í samræmi við
áform Guðs. Til að svo megi verða þarfnast þau heiðarlegrar
trúar á gæsku Guðs og djúps trausts á leiðsögn hans. Bæn til
Guðs um ljós og kraft hjálpar þeim við þetta og þau styrkjast af
sakramentunum.

4.3 Verkefni foreldranna

Hjónabandið miðar að frjósemi og þar með að myndun fjölskyldu.
Fjölskyldan er hið sanna samfélag og þar gegna foreldrarnir
lykilhlutverki. Burðarásinn er kærleikurinn sem barnið á að finna
fyrir þegar í móðurkviði. Það á að finna að foreldrarnir gleðjist yfir
komu þess og fagni fæðingu þess og að það sé boðið velkomið í
fjölskylduna og systkinahópinn.
Þær aðstæður sem barnið vex upp við fyrstu árin hafa seinna
meir áhrif á afstöðu þess gagnvart grundvallarspurningum lífsins.
Barnið verður að kynnast hreinskilni, trausti, bjartsýni og einkum
sönnum kærleika. Jafnframt verður það að læra snemma að láta
aðra njóta sín, að laga óskir sínar að þeim möguleikum sem fyrir
hendi eru og virða takmörk. Ef það gerir mistök eða breytir rangt,
á það ekki aðeins að kunna að taka ávítum og sýna iðrun, heldur
einnig að kynnast fyrirgefningu. Sérstaklega ber að hvetja það til
að sýna sjúkum, fötluðum eða öldruðum samúð og hjálpsemi.
Þar sem svo háttar til í löndum okkar að oft tilheyra báðir foreldrar
ekki sömu kirkjudeild eða foreldri er ekki skírt, þá eiga foreldrarnir
frá upphafi að vera sér þess meðvitaðir að kaþólska kirkjan ætlast
til þess af þeim að börnin verði skírð til kaþólskrar trúar og alin
upp í henni. Kaþólski aðilinn í hjónabandinu ber fyrst og fremst
ábyrgð á þessu. Þó er óskandi að sá aðilinn sem ekki er kaþólskrar
trúar styðji þetta ef unnt er. Mikilvægt er að börnin öðlist ljósa
og ákveðna sýn á trúna og kristið líf svo að þau geti gert inntak
þeirra og kröfur að mælikvarða breytni sinnar. Um leið og þau
hafa skilning til á að upplýsa þau um og hvetja þau til skilnings á
að foreldrar þeirra hafi mismunandi skoðanir á trúmálum og séu
ekki í sama trúfélagi. En jafnframt ber að hvetja þau til þess að
halda fast við trú sína og sýna kirkju sinni tryggð. Fordæmi þess
foreldris sem er kaþólskrar trúar er nauðsynlegt til að svo megi
verða.
Líf barnsins, sem orðið er Guðs barn fyrir skírnina, nýtur blessunar
síns himneska Föður og skyldi minnt á það reglulega. Því tilheyrir
það inntaki uppeldis þess að fræða það um biblíusögurnar.
Einkum á að byggja upp sterkt samband við Jesú og barnið á
að sjá himneska móður sína í Maríu. Bænin á að vera þáttur í
hversdagslífi fjölskyldunnar. Einnig eiga foreldrar að taka börn sín
með til kirkju og gera þeim ljóst að þar býr Guð og hann er alltaf
reiðubúinn til að sinna þeim. Smátt og smátt lærist börnunum
það sem fram fer í helgisiðunum og hvernig þau eiga að hegða sér
meðan þeir fara fram. Trúfræðslan í prestakallinu tekur við af þessu
grundvallar trúaruppeldi foreldranna. Hún býr börnin sérstaklega
undir meðtöku sakramentanna og leiðir þau til þátttöku í lífi
samfélagsins sem meðvitaða, kristna einstaklinga.
Trúarlíf foreldranna er því afar mikilvægt. Fyrirmynd þeirra hlýtur
að hafa áhrif á börnin, jafnvel þó að þau leiðist á uppvaxtarárunum
stundum inn á aðrar brautir en foreldrarnir telja æskilegar.
Kærleiksfull hvatning og eigin breytni foreldranna munu með
tímanum bera ávöxt. Mestu skiptir að koma eigin sannfæringu
greinilega á framfæri og útskýra hana og halda ævinlega opnum
möguleikanum á samræðum um hana.
Afar mikilvægt er fyrir börnin hvaða uppalendum og kennurum
foreldrarnir fela þau og við hverja þau eiga samskipti. Í
grundvallaratriðum ákvarða foreldrarnir inntakið í uppeldi barna
sinna og mega búast við því að það sé virt. Börnin þarfnast þess
að regla sé í lífi þeirra og að samræmi ríki hvað sannleika og gildi
varðar í uppvexti þeirra. Þau munu einnig smám saman komast að
því að utan fjölskyldu þeirra ríkja oft aðrar hugmyndir um gott
og illt. Þau verða að læra að dæma það á réttan hátt og staðsetja
í samræmi við það í umgengni sinni við aðra.

4.4 Hættan á gagnkvæmum vinslitum – Skilnaður

Kærleikurinn verður að vaxa til þess að hann geti átt framtíð fyrir
sér. Oft bíður kærleikurinn skipbrot sakir þess að hann var ekki
nógu langlífur. Þar eð elskendurnir vilja ekki gefa það sem þeir
telja vera sjálfstæði sitt eða sjálfsþroska upp á bátinn, skortir þá
oft kraftinn og þolinmæðina til að þrauka í sönnum kærleika. Ef
til vill gerðu þeir sér falskar vonir um ást á móti sem væri þeim
samboðin. Eða þeir vilja halda hluta af lífi sínu út fyrir sig og verða
því að hluta til ókunnug hinum aðilanum. Í stað þess að nálgast
hvort annað sífellt betur, fjarlægjast þau hvort annað og lifa sífellt
meir hvort við hliðina á öðru í stað þess að sameinast. Þetta getur
leitt til þess að þriðji aðilinn kemur til sögunnar sem álitinn er
geta veitt manni meiri skilning og viðurkenningu. Stundum reyna
ofbeldi og áfengissýki, rangar áherslur í vinnu og starfsframa,
óvenjulega mikill fjárhagsvandi eða erfiðir sjúkdómar á styrk
hjónabandsins og fjölskyldunnar. Á slíkum erfiðleikastundum telja
menn oft að borgaralegur skilnaður sé eina lausnin á vandanum
og bjargi einstaklingnum.
Þrátt fyrir það vill fólk ekki raunverulega skilja, síst af öllu þau hjón
sem hafa heitið hvort öðru ævilangri tryggð. Þess vegna má ekki
fordæma of fljótt því að um þessi efni geta aðeins hlutaðeigandi
sjálfir og Guð dæmt.
Einnig þegar skilnaður virðist óumflýjanlegur verður að reyna
allt sem unnt er til þess að bjarga hjónabandinu, þó ekki væri
nema barnanna vegna. En þegar svo ber við geta skilningsríkir
sálusorgarar, góðir vinir og ættingjar en einnig önnur hjón
aðstoðað í orði og verki. Viðeigandi ráðgjöf og meðferðarúrræði
skyldu einnig íhuguð.
Ef ekki er unnt að græða sárin eða skilnaður er í raun löngu
orðinn staðreynd, eða nýtt samband er orðið að veruleika, mega
hjónin sem í hlut eiga þó ekki gefast upp eða snúa jafnvel baki
við kirkjunni. Sem kirkja verðum við ætíð að standa opin fyrir
þessu fólki. Þá verður að rannsaka hvort hið rofna samband hafi
frá upphafi fullnægt skilyrðum kirkjunnar um löglegt hjónaband.
Það er hlutverk hjónabandsdómstóla kirkjunnar að athuga þetta,
en hlutverk þeirra er mikilvægur partur sálgæslunnar.
Verið getur að vegna óviðunandi breytni eins eða beggja aðila
sé óhjákvæmilegt að aðilar búi ekki undir sama þaki, ekki
síst barnanna vegna ef þau þjást mikið vegna sífelldra deilna
foreldranna. Í slíku tilviki er ekki um hjónaskilnað að ræða heldur
er þar um slit á sameiginlegri búsetu að ræða. Kirkjan getur í
undantekningartilvikum leyft slíkt. Þó verður sífellt að reyna að
finna leiðir til að endurvekja sambúðina í gagnkvæmum friði.
Ef skilnaðurinn tengist því að hafin er ný sambúð sem kirkjan
getur þó ekki blessað sem hjónaband, enda hafi verið gerð
könnun á gildi þess samkvæmt kirkjulögum, þá getur kirkjan ekki
samþykkt hana. Hver sem stígur slíkt skref má þó að vita að Guð
heldur dyrum hjarta síns ævinlega opnum. „Þótt vér séum ótrúir,
þá verður hann samt trúr“ (2Tm 2, 13). Það hjóna sem eftir situr
verður að styrkjast í tryggð sinni. Veita verður börnunum sérstaka
athygli og umönnun. Þau eru ævinlega hin saklausu fórnarlömb
hjónaskilnaða. Þau þarfnast fjölskyldu sem grundvallast á
sannarlega traustu hjónabandi foreldra sem elska hvort annað. Ef
það bregst verður að vona og vinna að því að börnin njóti samt
sem áður áfram ástar foreldra sinna.
Hjónaskilnaðir eru slæmir og þeir sýna hve mjög hjónin þarfnast
hjálpar Guðs og kirkjunnar til þess að geta verið stöðug í kærleika
sínum og tryggð. Án náðar Guðs er það ógerlegt. Kristin hjón
verða því sífellt að taka sér til fyrirmyndar óeigingjarnan kærleika
Jesú til kirkju sinnar (sbr. Ef 5, 25–32). Regluleg sameiginleg bæn á
heimilinu og meðtaka skrifta- og altarissakramenta eru nauðsynleg
til að unnt sé að viðhalda og dýpka hjónabandskærleikann. Þessar
uppsprettur styrks á einnig að opna snemma fyrir börnunum því
ekki er unnt að halda fjölskyldunni saman og þróa fjölskyldulífið
án þátttöku þeirra.

5. Kristið hjónaband og fjölskylda í nútímaþjóðfélagi:
Aðskotahlutur eða ögrun?

5.1 Hlutverk fjölskyldunnar

Fjölskyldan snýr ekki aðeins að Guði og kirkjunni, hún er jafnframt
grundvöllur þjóðfélagsins. Því verður fjölskyldan að opna sig
gagnvart þjóðfélaginu og taka þátt í starfi þess. Foreldrar og börn
mega því hvorki einangra sig frá þjóðfélaginu né týnast í því.
Fjölskyldan er fyrsta samfélagið sem barnið kynnist og finnur sér
stað í.
Barnið verður fyrir ýmsum áhrifum af þjóðfélaginu. Það verður fyrir
áhrifum af öðrum í sjónvarpi, á netinu, í skólanum og af kynnum
sínum við annað fólk. Þessi áhrif eru mismunandi. Foreldrarnir
verða að hjálpa barninu að meta þau, dæma á réttan hátt og vinna
úr þeim. Þetta á jafnt við um unglinga sem lítil börn. Einnig þegar
unglingar kanna heiminn og það sem hann hefur að bjóða upp
á eigin spýtur eru skoðanir og dómar foreldranna mikilvægir og
hafa áhrif, sérstaklega ef þau eru borin fram í heiðarlegum og
þolinmóðum samræðum.
Einkum er mikilvægt að fylgja börnunum í leit þeirra að
framtíðarfarvegi í lífinu. Ekki er rétt að ákveða hann í skyndi með
tilliti til óska foreldranna heldur skyldi taka mið af innstu óskum
og hæfileikum sérhvers barns. Foreldrar og börn verða að athuga
að Guð hefur sérstakt áform og markmið fyrir hvern einstakling,
sem hann uppgötvar sjálfur og verður að fylgja eftir í frelsi. Í
slíkri áætlun þarf ekki aðeins að felast hjónaband heldur einnig líf
utan hjónabands sem beinist að því að byggja upp ríki Guðs, til
að mynda sem prestur eða meðlimur í reglusamfélagi eða á ýmsan
annan hátt í þjónustu við aðra. Oft finna menn þessa áætlun eftir
krókaleiðum. Þó er mikilvægt að hver og einn sé opinn gagnvart
þessari áætlun og fylgi henni samviskusamlega þegar hann loks
hefur uppgötvað hana. Foreldrarnir ættu að hjálpa börnum sínum
við þetta með hliðsjón af lífsreynslu sinni.
Foreldrarnir og börnin þarfnast hjálpar Guðs til að geta valdið
þessu verkefni. Aðeins með sterku sambandi við hann og fyrir
tilstyrk hans geta börnin og foreldrarnir fundið réttu leiðina.

5.2 Háleitt markmið

Þessar athugasemdir um hjónabandið og fjölskylduna kunna
í margra augum að reynast of háleitar. Þær eru reyndar lýsing
á háleitu markmiði. Einkum stuðningurinn við órjúfanleika
hjónabandsins og þá skoðun að hjónabandið sé rétti vettvangurinn
til að tjá kynferðið gera þetta augljóst. Margir munu segja:
Svona hugmyndir um hjónabandið og fjölskyldulífið eru okkur
óskiljanlegar. Megum við biskupar þess vegna hafna hinni kristnu
Guðs- og mannsímynd og þeim kröfum sem gera verður til
hjóna í framhaldi af því? Megum við ganga í lið með ríkjandi
venjum eða koma til móts við þær með því að gera málamiðlanir
varðandi gildin? Megum við, af því að við búum við breyttar
menningaraðstæður, þegja um kenningar Heilagrar ritningar og
kirkjunnar? Við myndum sem biskupar bregðast skyldum okkar
ef við boðuðum ekki einnig allt það sem kaþólsk trú hefur að
segja í þessum efnum. Við erum þeirrar skoðunar að það sem er
til heilla fyrir einstaklinginn sé einnig nauðsynlegt samfélaginu,
sérstaklega nú á tímum, að spyrja um það hvað sé raunverulega
satt og hafi varanlegt gildi og veita svör við því.

5.3 Leiðir til að ná markmiðunum

Ekki er það síður krefjandi verkefni en þær skoðanir sem hér hafa
verið bornar fram, hvernig hjón og fjölskyldumeðlimir fylgja þeim
í raun. Oft rekast þau á skilningsleysi og alvarlega erfiðleika.
Þetta byrjar hjá því unga fólki sem vill ekki fara sömu leiðir í
kynlífs- og nautnamenningu og jafnaldrar þeirra. Það kostar þau
mikið þor og kraft að losa sig undan henni. Ungt fólk vill sem
kunnugt er ekki skera sig úr hópnum ef málið snýst um almennt
viðurkennda breytni meðal jafnaldranna, ekki síst ef þeim sjálfum
finnst hún spennandi. Aðeins sannfærandi uppeldi og hvetjandi
leiðsögn kennara og foreldra, sem og möguleikinn á því að finna
vopnabræður í baráttunni, getur hjálpað þeim að halda höfði og
þroskast svo að þau meti raunverulegt kærleikssamband meir en
kynlíf á undan hjónabandi.
Æskufólk á að vita það að kynlíf sem veitir fullnægju og gleði
grundvallast á víðtæku ástarsamband karls og konu í hjónabandi.
Í því felst varanleg gagnkvæm tryggð þeirra og þau gera ráð fyrir
þeim möguleika að eignast börn sem þau ala síðan upp. Ástin er
miklu meira en aðeins „kynlíf“.
Meðan unga fólkið býr hjá foreldrum sínum njóta þau að vísu
ákveðinnar verndar þeirra, jafnvel þó að þá þegar sé ákveðin
freisting til að umgangast aðra á frjálslegan hátt. Um leið og
þau yfirgefa foreldrahúsin vegna náms eða atvinnu eða vilja lifa
sjálfstæðu lífi að eigin ósk, verður mun erfiðara að vernda þau
fyrir skaðlegum samböndum. Einnig þá eiga foreldrarnir að reyna
að viðhalda nánum tengslum við þau og ræða við þau.
Ef alvarlegt samband þróast milli pilts og stúlku þá ættu þau frá
upphafi að setja sér takmörk varðandi samskipti sín. Þau ættu að
ræða þessi mál opinskátt og sækja sér jafnframt ráð hjá öðrum.
Ef þau verða fullviss um að þau vilji stefna að því að mynda
staðfasta fjölskyldu saman ættu framtíðarbrúðhjónin að ræða
hjónalífið opinskátt sín á milli og setja sér markmið sem þau geta
stuðst við síðar. Helst ættu þau að ræða þetta við foreldra sína og
aðra fullorðna sem þau treysta. Einmitt á þessum undirbúningstíma
hjónabandsins ættu þau, ein og sér og í sameiningu, að biðja
um hjálp og kraft Guðs og taka reglulega þátt í guðsþjónustu
kirkjunnar, jafnvel þó að þau tilheyri ekki sömu kirkjudeild. Þá
getur söfnuðurinn með jákvæðum áhuga sínum styrkt þau í því
áformi sínu að móta líf sitt sameiginlega í samræmi við áætlun
Guðs.
Við vitum að nú á tímum er litið svo á í samfélaginu, í löggjöf
ríkisins, og í ákveðnum hópum innan kirkjunnar, að hjónabandið sé
ekki lengur stöðugur sáttmáli lífið á enda. Þá njóta fjölskyldugildin,
og einkum merking þeirra gagnvart börnunum, ekki lengur
nægjanlegrar verndar. Þau eru oft sett skör lægra áhugamálum
hjónanna. Ungu hjónin verða því að hlúa að ástarsambandi sínu og
búa það undir komu barna. Einstaklingsbundnar eða sameiginlegar
óskir varðandi íbúðarhúsnæði, þægindi og frítíma mega ekki koma
í veg fyrir að þau byggi upp fjölskyldu. Þegar börnin eru svo loksins
komin verður umhyggjan fyrir þeim að hafa forgang fram yfir allt
annað. Því eiga foreldrarnir í tíma að reyna að haga starfi sínu á
þann veg að umönnun og uppeldi barnanna verði ekki hornreka.
Ríkisvaldi og samfélagi ber skylda til að gera þetta mögulegt.
Það er svo á valdi foreldranna sjálfra að leysa það verkefni, sem
stundum getur reynst erfitt, að samræma starfsframa sinn og óskir
um velferð, sem og persónuleg tómstundahugðarefni sín, þörfum
og óskum barnanna. Uppeldi barnanna er sameiginlegt verkefni
föður og móður. Foreldrarnir eiga að þroska ástarsamband sitt og
móta það á þann veg að það geti leitt til þess að áætlanir þeirra
varðandi fjölskylduna komist til framkvæmda.
Tengslin við ættingja geta verið mikils virði. Það er einnig æskilegt
að hjón sem hafa svipaðar skoðanir og börn þeirra hittist reglulega
til þess að skiptast á reynslu og veita hvert öðru hvatningu.
Fjölskyldan á ekki síst að vera „heimiliskirkja“: foreldrar og börn
eiga að biðja saman og halda kristilegar hátíðir á heimili sínu.
Fjölskyldan ætti að ganga til kirkju til þess að leita þar krafts og
styrks. Æskilegt er að taka þátt í safnaðarstarfinu.
Lífið í traustu hjónabandi og myndun og mótun slíkrar staðfastrar
fjölskyldu þar sem fjölskyldumeðlimunum finnst þeir eiga heima, er
ekki auðvelt við þær aðstæður sem nú ríkja. Þó eru slíkar fjölskyldur
og hjónabönd ekki úreltar fyrirmyndir, heldur hvatning til allra um
að íhuga tilgang og markmið þeirra eigin lífs sem stundum hefur
ekki farið á besta veg og valdið þeim vonbrigðum.
Hjónabandið og fjölskyldan, eins og við höfum lýst þeim, geta
einnig kallað á nýja hugsun í samfélaginu. Líkt og minnst var á í
inngangi, hafa efnis- og einstaklingshyggja og víðtækt frjálslyndi
í lifnaðarháttum gripið um sig. En þetta veitir ekki endanlegan
stuðning í lífinu. Andstætt við þetta geta hjónaband og fjölskylda
sem Guð hefur veitt tilstyrk sinn og grundvallast á óeigingjörnum
og gagnkvæmum kærleika, veitt raunverulegan stuðning og öryggi.
Slík hjónabönd og fjölskyldur eru hornsteinn þjóðfélagsins.
Kristið fólk sem lifir í traustu hjónabandi og vill stofna staðfasta
fjölskyldu gegnir því mikilvægu hlutverki. Þau eru tákn um
raunveruleika endurlausnarinnar fyrir Jesú Krist og boðendur
fagnaðarboðskapar hans.

6. Aðstoð kirkjunnar: Fjölskylda og söfnuður

Frá upphafi var kirkjan sér meðvituð um hið mikla gildi fjölskyldunnar
og hjónabandsins, en einnig erfiðleikana. Jesús Kristur
gerði svo miklar kröfur til hjóna að lærisveinar hans hrópuðu:
„Þá er ekki vænlegt að kvænast“ (Mt 19, 10). Drottinn róaði þá
að vísu en dró þó hvergi af kröfum sínum varðandi órjúfanleika
hjónabandsins og skilyrðislausa tryggð hjónanna. Hann gerði þeim
einnig ljóst að börn eiga ætíð tilkall til athygli og ástúðar og að
aldrei má víkja þeim til hliðar (sbr. Lk 18, 15–17).
Páll postuli lagði áherslu á að hjónabandið snerist um það að karl
og kona elskuðu hvort annað „eins og eigin líkami“ (sbr. Ef 5, 28).
Þarna er átt við þann djúpa kærleika sem Jesús sýndi kirkju sinni
(sbr. Ef 5, 25). Einnig minnir postulinn á að börn og foreldrar eigi
að sýna hvert öðru umhyggju og kærleika (sbr. Ef 6, 1–4; Kól 3,
20 o.áfr.).
Í sögunnar rás hafa oft orðið heiftarlegar deilur um hlýðni við
kirkjuleg fyrirmæli. Kirkjan var þó alltaf staðföst í vörn sinni.
Henni fannst hún skyldug til að gefa hvergi eftir því þarna er um
boð Drottins að ræða. Þá hefur kirkjan enn fremur varið jafngildi
karls og konu í hjónabandinu. Hún styður gott uppeldi barnanna.
Í þessu skyni stofnar hún eigin skóla, sem jafnframt bjóða öllum
kennslu. Kirkjan hefur ævinlega fordæmt harðlega fóstureyðingar
og útburð barna.
Enn í dag verndar kirkjan hjónabandið og styður rétt fjölskyldulíf.
Annað Vatíkanþingið tjáir sig á augljósan hátt um þessi mál í skjali
sínu „Kirkjan í heimi nútímans“. Seinna hafa páfarnir sent frá sér
skýr og ótvíræð umburðarbréf og postulleg skrif um þessi efni.
Við nefnum sérstaklega postulleg skrif Jóhannesar Páls páfa II,
„Familiaris Consortio“ um hjónabandið og fjölskylduna frá 1981,
sem enn halda fullu gildi. Á grundvelli slíkra yfirlýsinga birtum
einnig við, biskupar og prestar í boðun okkar og trúfræðslu,
sannleikann um hjónabandið og gildi hjónabandssáttmálans og
fjölskyldunnar svo að allir megi kynnast honum og læra að meta
hann.
Við viljum beina athygli okkar sérstaklega að unga fólkinu sem
býr sig undir hjónabandið. Því mælum við með að boðið sé
upp á námskeið þar sem rætt verður um hjónabandið sjálft en
einnig um það hvernig best er að umgangast kynferðið, byggja
upp fjölskyldu og ala upp börn. Við mælum einnig með því
að myndaðir verði foreldrahópar þar sem hægt er að skiptast á
reynslu og sækja hvatningu til að dýpka hjónabandið og gera það
ávaxtaríkt. Hugsanlega gætu roskin hjón ásamt presti leitt slíka
foreldrahópa.
Prestaköllin ættu að reyna að finna leiðir til að koma á góðri
umönnun barna og byggja upp aðlaðandi þjónustu presta við
ungmenni. Þetta á þó ekki að koma í staðinn fyrir foreldrahúsin.
Heldur á miklu fremur að aðstoða foreldrana við að veita börnunum
góða leiðsögn í víðum hópi og gera þeim mögulegt að þroskast og
opna sig gagnvart öðrum.
Þá eru og verða kaþólskir skólar einnig mikilvægir. Þeir verða að
veita vandaða fræðslu og bjóða nemendum viðeigandi leiðsögn á
þroskabraut þeirra. Innan þessa ramma á og verður einnig að veita
vel ígrundaða fræðslu um kynferðismál.
Sem kirkja megum við ekki gleyma einstæðum mæðrum og
feðrum sem ala upp börn sín, hvort sem þau eru ógift eða skilin.
Við verðum að ræða við þau um möguleika og leiðir til að þau
fái ráðið við aðstæður sínar og þá erfiðleika sem þeim tengjast.
Þau verða að minnsta kosti að fá að vita að kirkjan er líka handa
þeim. Það á einnig við um ekkjur og ekkla. Sérstaklega ber að
huga að skilnaðarbörnum. Þau þarfnast viðeigandi og hvetjandi
leiðsagnar.
Í öllu þessu er þörf á bænum viðkomandi, sem og annarra
sóknarbarna og einkum reglufólks, svo að sem flestir geti fyrir
Guðs hjálp og kraft búið í góðu hjónabandi, haldist stöðugir í því
og byggt upp staðfasta fjölskyldu börnunum til heilla. Æskufólk,
hjón og þeir sem hafa orðið fyrir vonbrigðum með hjónabandið
eða fjölskyldu sína, ættu að leita stuðnings í bæninni og þátttöku
í kirkjulegu lífi og minnast þess að Guð elskar þau ævinlega.
Við biskupar viljum leggja þunga áherslu á hjónabandið og
fjölskyldulífið í sálgæslunni. Við hvetjum presta og djákna til
þess að haga prédikunum sínum og litúrgíu á þann veg að henti
sérstaklega hjónum og ungmennum og þau eflist af því og styrkist.
Allir aðrir sem vinna við trúfræðslu og kirkjulegt æskulýðsstarf
eða undirbúning hjónabands, ættu að leggja áherslu á hið djúpa
inntak kristins hjónabands og fjölskyldu. Jafnframt krefjumst
við þess að hið opinbera veiti hjónabandi og fjölskyldulífi
nægan þjóðfélagslegan stuðning og að það meti fjölskylduna að
verðleikum sem það afl sem ber uppi þjóðfélagið.

7. Lokaorð

Við viljum ljúka þessu hirðisbréfi með tilvitnun í postullegt bréf
Jóhannesar Páls II páfa, „Familiaris Consortio“, um hjónabandið og
fjölskylduna.
Í lok þess vísar páfinn til hinnar heilögu fjölskyldu frá Nasaret sem
fyrirmyndar og styrkingar allra kristinna fjölskyldna. Hann segir:
„Fyrir leyndardómsfulla ráðsályktun Guðs bjó Sonur Guðs óþekktur
í henni (hinni heilögu fjölskyldu frá Nasaret). Því er hún frummynd
og fyrirmynd allra kristinna fjölskyldna. Þessi fjölskylda, einstök í
öllum heiminum, bjó óþekkt og lítillát í litlu þorpi í Palestínu þar
sem hún mátti þola fátækt, ofsóknir og útlegð og hún vegsamaði
Guð á ósegjanlega upphafinn og skíran hátt. Þessi fjölskylda neitar
ekki kristnum fjölskyldum um hjálp sína, reyndar styður hún allar
fjölskyldur í tryggð sinni við daglegar skyldur, í baráttunni gegn
ótta og erfiðleikum lífsins, við að veita öðrum dýrmæta hjálp í
nauðum, í gleðilegri uppfyllingu köllunar sinnar.
Megi heilagur Jósef, hinn „réttláti“, hinn óþreytandi verkamaður
og trúi gæslumaður þess tvöfalda fjársjóðs sem honum var falinn,
sífellt vernda þær, gæta og upplýsa!
Megi María mey, líkt og hún var móðir kirkjunnar, einnig vera
móðir „heimiliskirkjunnar“! Megi sérhver kristin fjölskylda fyrir
móðurlega hjálp hennar sannarlega verða „lítil kirkja“ þar sem
leyndardómur kirkjunnar endurspeglast og verður raunverulegur!
Megi hún, ambátt Drottins, vera fyrirmynd auðmjúkrar og
hjartanlegrar móttöku Guðs vilja; megi hún, hin þjáða móðir við
fótskör krossins, lina þrautir allra þeirra sem stýra fjölskyldu sinni
í erfiðleikum og þerra tár þeirra.
Og megi Kristur, Drottinn, konungur alls, konungur fjölskyldunnar,
vera viðstaddur, líkt og í Kana, á sérhverju kristnu heimili sem
uppspretta ljóss, friðar, gleðilegs trúnaðartrausts og krafts. Megi
sérhver fjölskylda af göfuglyndi leggja fram sinn skerf til þess
að byggja upp ríki hans í þessum heimi, „ríki sannleika og lífs,
helgi og náðar, réttlætis, kærleika og friðar“. Þetta ríki er markmið
sögunnar“ (nr. 86).
Þessa ósk páfans viljum við biskupar gera að okkar og færa ykkur
öllum hjartanlega.

Anders Arborelius
Stokkhólmsbiskup

Gerhard Schwenzer
Oslóarbiskup

Czeslaw Kozon
Kaupmannahafnarbiskup

Jóhannes B.M. Gijsen
Reykjavíkurbiskup

Józef Wróbel
Helsinkibiskup

Gerhard Goebel
Tromsöbiskup og preláti

Georg Müller
Þrándheimsbiskup og preláti

William Kenney
vígslubiskup í Stokkhólmi

Hans Martensen
fyrrum Kaupmannahafnarbiskup

M. Bernt Eidsvig
kjörinn Oslóarbiskup

Reykjavík, 15. september 2005

Hirðisbréf biskupanna á Norðurlöndum

2009

Höldum sunnudaginn heilagan

Inngangur

Sine dominico non possumus! „Án þessarar gjafar frá Drottni, án dags Drottins, getum við ekki lifað.“ Þannig svaraði kristna fólkið í Abitene í Túnis árið 304, þegar það var handtekið fyrir að færa fram evkaristíuna á sunnudegi og leitt fyrir dómara. (Benedikt páfi XVI. í prédikun í Stephansdom í Vínarborg 9. september 2007).

Eitt þýðingarmesta merki um heilbrigt, kristið líf er það að halda hvíldardaginn heilagan. Allt frá tímum frumkirkjunnar hefur sunnudagur verið sá dagur vikunnar, þegar kristið fólk safnaðist saman til að bera fram evkaristíuna. Á sunnudögum hélt það sig frá erfiðisvinnu og hvíldist.

Þörfin fyrir hvíld

Að loknu erfiðu líkamlegu eða andlegu starfi, þarfnast fólk hvíldar. Starf og hvíld fylgjast að. Skemmri vinnutími og meiri tækni hafa á marga lund gert vinnudaginn einfaldari. Jafnframt hefur tíminn lengst, sem í hverri viku fellur til utan vinnustaðar. En lengri frítími og nútíma tækni gerir fólk stundum eirðarlaust. Oft fylgir stuttum vinnutíma aukin krafa um meiri og betri framleiðslu.

Sunnudagur þarf að vera dagur líkamlegrar og andlegrar hvíldar, laus við störf sér til framfæris. Sunnudagur er ætlaður til að sinna fjölskyldulífi, vináttu, heimsóknum til sjúkra og einmana, auk þess að þroskast að menningu og hugarfari.

Í heimi samtímans er sú hætta búin, að sunnudagurinn verði sem hver annar dagur vikunnar. Einkum í þjónustugreinum er krafist sífellt meiri vinnu á sunnudögum. Sem neytendum er okkar freistað til að nota ónauðsynlega þjónustu, til dæmis gera innkaup í búðum á þeim degi, og spilla þannig hinu helga eðli sunnudagsins.

Hið helga eðli sunnudagsins

Hið helga eðli sunnudagsins ætti að standa hjarta okkar kaþólikka nærri, því að það tengist meginþáttum í trú okkar. Hinn gyðinglegi hvíldardagur er orðinn hinn kristni sunnudagur, og á þeim degi reis Kristur upp frá dauðum og sendi okkur hinn Heilaga Anda. Þessara leyndardóma, sem eru okkur til hjálpræðis, minnumst við með fögnuði á sunnudögum.

Sunnudagur er dagur upprisunnar

Guð sýndi okkur kærleika sinn með holdtekju Sonar síns. Í jarðnesku lífi sínu bar Jesús þessum kærleika vitni allt til dauða síns og var okkur þannig fyrirmynd. Í sinni eigin persónu hefur Kristur fært okkur í nálægð við Guð, og með hlýðni sinni allt til dauða á krossinum sýndi hann okkur sannleika Guðs. Í sæluboðunum (Matteus 5:3-12) lofaði hann hinum veikburða framtíð og einnig þeim, sem frá mannlegu sjónarmiði voru álitnir lítilmótlegir. Hann krafðist þess, að vítahringurinn yrði rofinn, svo að ekki gilti lengur “auga fyrir auga og tönn fyrir tönn” (sjá Matteus 5:38-40), og bauð fólki að elska náunga sinn á róttækan hátt og fylgja sér (sjá Markús 8:34-38).

”En ef Kristur er ekki upprisinn, þá er ónýt prédikun vor, ónýt líka trú yðar.” (1. Korintubréf 15:14) Með þessum orðum skýrði heilagur Páll út, að sérhvert verk í nafni Krists yrði merkingarlaust, ef ekki væri upprisa Drottins, og þannig yrði allt trúarlíf tilgangslaust. En jafnframt er upprisa Krists einnig tákn þess, að hann er Drottinn lífs okkar.

Sunnudagur er dagur evkaristíunnar

Krossinn og upprisan sýna okkur guðdóm Jesú og takmarkalausan kærleika hans í garð okkar. Með því að færa fram evkaristíuna, verða þessir óviðjafnanlegu og einstæðu atburðir sem líðandi stund. Í þessu sakramenti mætum við hinum lifandi Kristi, sem reis upp frá dauðum á sunnudegi, fyrsta degi vikunnar. Þegar við tökum þátt í messufórn sunnudagsins, býður Kristur okkur til hjálpræðisverks síns.

Kristna fólkið í Abitene gat ekki hugsað sér að lifa án sunnudags eða evkaristíu sunnudagsins. Lítum við einnig á evkaristíu sunnudagsins sem hina miklu gjöf og hátíð trúar okkar? Því miður eru ekki allir, sem alltaf þekkja merkingu evkaristíunnar og þar með merkingu sunnudagsins. Það er í sjálfu sér ekki nýtt. Frumkirkjan brást við þessum vanda og gerði hið guðdómlega boð að fyrirmælum: “Á sunnudögum og öðrum skipuðum helgidögum skulu hinir trúuðu taka þátt í messu.” (CIC, can. 1247).

Hvernig getur tilboð orðið að fyrirmælum? Hvernig getur trú okkar yfirleitt verið lifandi og okkur eðlileg, ef stjórna þarf henni með fyrirmælum? Trúin er gjöf Guðs og merki um kærleika hans, og þess vegna verður trú okkar að geta svarað þessum kærleika óhindruð. Með inntaki fyrirmælanna vill kirkjan hjálpa okkur að skilja, að hér ræðir um hið mikilvæga og hina ýtrustu nauðsyn. Jákvætt svar við trúnni á Guð mótast í hjarta okkar sjálfra. Þar talar Guð til okkar og leyfir okkur að finna návist sína.

En Guð talar ekki aðeins til okkar í hjarta okkar. Hann mætir okkur umfram allt í orði sínu og gefur okkur gjafir sínar í sakramentunum. Orð Guðs má auðvitað lesa í einrúmi, en einnig er þörf á að heyra hina réttu boðun og opinberu túlkun á Biblíunni. Þessari þörf er mætt með Orðsþjónustunni, sem er hluti af messuhaldinu. Sakramentin, einkum evkaristían, eru tákn, sem gera samfélag kirkjunnar sýnilegt og styrkja það. Nærvera Krists og hvernig hann gefur okkur sjálfan sig í evkaristíunni eru alger nauðsyn, til að styrkja andlegt líf okkar, svo að við höfnum ekki þessum merkjum um kærleikann. Þess vegna verðum við sjálf að koma þangað, sem hægt er að taka á móti Kristi í hostíunni. Við eigum að vera þar og taka þátt í því að færa fram evkaristíuna, einkum á sunnudögum, þegar allur söfnuðurinn kemur saman.

Sunnudagur er dagur kirkjunnar

Það er mikil, persónuleg gjöf að fá að heyra Orð Guðs og meðtaka líkama og blóð Krists í messunni. En sem trúað fólk erum við hvorki né eigum að vera ein okkar liðs. Við urðum trúuð fyrir tilverknað kirkjunnar, sem hluti af samfélagi. Þegar við játum að tilheyra kirkjunni, þurfum við að vera innan samfélags hennar, á sama stað og það verður sýnilegt og raunverulegt, sem er við messufórnina á sunnudögum.

Sem kristið fólk erum við oft ein, ekki síst sem kaþólikkar hér á Norðurlöndum. Þess vegna þurfum við að sækja styrk í nærveru bræðra okkar og systra í trúnni, alveg eins og við getum veitt þeim hvatningu með þátttöku okkar. Þetta er sérstaklega mikilsvert fyrir æskufólk, að það sé ekki einangrað í trúnni.

Áskorun um að taka þátt í helgihaldi sunnudagsins

Eins nauðsynleg og þátttaka okkar í messu sunnudagsins er, jafngildir hún oft í löndum okkar mikilli áskorun. Langar vegalengdir, samgönguleysi, skortur á prestum, ólík fjölskyldutengsl (til dæmis blönduð hjónabönd) og slæmt fordæmi foreldra í því að rækja trúna, getur allt gert þátttöku í messunni erfiða. Auk þess er álagið á presta nú þegar of þungt til að halda messu á öllum hugsanlegum stöðum á hverjum sunnudegi.

Ástæður finnast, sem má telja gilda hindrun fyrir því að uppfylla skyldu sína á sunnudögum, svo sem alveg nauðsynleg störf, sjúkdómar eða veikleiki og á efri árum vanstyrkur. En þráin eftir því að taka þátt í sunnudagsmessu, eftir því sem hver getur, og leita návistar Guðs, ætti alltaf að vera fyrir hendi. Sé ómögulegt af framansögðum ástæðum að uppfylla þessa löngun, verður að leita annarra úrræða. Ef heimasókn fólks getur ekki komið við messuhaldi á sunnudegi, ætti það, eftir því sem unnt er, að gera sér ferð í nálæga sókn eða taka þátt í Orðsþjónustu. Sé hár aldur eða sjúkdómar til hindrunar, getur verið heppileg lausn að horfa á messu í sjónvarpi eða hlusta á hana í útvarpi. Þegar ekki er mögulegt að sækja messu á sunnudegi, ætti fólk að taka sér stund fyrir trúrækni og nota Biblíuna eða Messubókina, til að sameinast á þann hátt messufórn sóknarinnar í andlegum skilningi.

Lokaorð

Nauðsynlegur hluti af einkennum okkar sem kaþólikka er að halda sunnudaginn heilagan. Þess vegna þarf hver og einn að gera allt, sem hann getur, til að laða fram hið helga eðli þessa dags: með því að vinna enga ónauðsynlega vinnu, en einkum með því leita Guðs í messunni. Ef venjulegt helgihald er ómögulegt, verðum við að snúa okkur til Guðs með öðrum hætti. Sem kaþólikkar þurfum við á sunnudeginum að halda, til að næra trú okkar, sem er grundvöllur vitnisburðar okkar. Með því að halda uppi vörn fyrir sunnudaginn sem hátíðisdag og hvíldardag, styðjum við ekki aðeins lífið innan kirkjunnar, heldur sýnum við öðru fólki, hvernig hægt er er gera hinar nauðsynlegu frístundir, sem falla utan daglegrar vinnu, að þýðingarmiklum og innihaldsríkum tíma fyrir líkamlega og andlega hvíld.

Trú á hinn upprisna Drottin er grundvöllur þess, að við erum kristin. Sunnudagur og messuhald á honum opnar fyrir og dýpkar þessa trú innan þess samfélags um helgisiði, sem öðru fremur sýnir okkur, að við erum kirkjan. Þess vegna brýnum við alla okkar trúuðu einu sinni enn á því að líta á sunnudaginn sem tíma náðar og hjálpræðis (sjá 2. Korintubréf 6:2) og skilja, að hann á að halda heilagan með því að vitna um trúna, styrkja enn öflugra átak í því að boða heiminum fagnaðarerindið.

Með kveðju og blessun.

Biskupar ykkar á Norðurlöndum:

+ Anders Arborelius OCD Stokkhólmsbiskup

+ Peter Bürcher Reykjavíkurbiskup

+ Berislav Grgic Tromsøbiskup og preláti

+ Czeslav Kozon Kaupmannahafnarbiskup

+ Bernt Eidsvig Can.Reg. Oslóarbiskup og stjórnandi í Þrándheimi

+ Teemu Sippo SCJ Helsinkibiskup

+ Gerhard Schwenzer SS.CC. Emeritusbiskup Oslóar

Tallinn, á hátíð hins heilaga Matteusar postula,

21. september 2009.

Feb. 2010

Hirðisbréf Norðurlandabiskupa 2010
um katekúmenat og
upptöku í fullt samfélag kaþólsku kirkjunnar

„Og hvar á svo að ganga inn?“ – Ef einhver verður að spyrja svo hlýtur arkitektinn að hafa gert mistök. Dyrnar hljóta að vera öllum augljósar og aðlaðandi – nema menn vilji helst ekki fá óboðna gesti.

Hvað getum við í þessu samhengi sagt um dyrnar að húsi kirkjunnar – að samfélagi hinna trúuðu? Eru þessar dyr öllum augljósar? Eða verða menn einnig að spyrjast fyrir þegar kemur að þessu atriði? Áratugum og öldum saman var svarið auðvelt: Menn verða kristnir í skírninni og eru þá teknir upp í samfélag hinna trúuðu, kirkjuna.

„Trúin er persónulegur fundur með Jesú Kristi þegar viðkomandi verður lærisveinn hans. Þetta krefst stöðugrar viðleitni til umhugsunar í anda hans, til dóma í anda hans, til að lifa eins og hann...“ Heilagur Kyprían frá Karþagó var eitt sinn spurður: „Hvað myndir þú gera til þess að sannfæra einhvern um kristnina?“ Hann svaraði: „Ég læt hann búa hjá mér í eitt ár.“

Hvernig er háttað stöðu þeirra sem fullorðnir eru og sýna áhuga á kristinni og kaþólskri trú og æskja inngöngu í kirkjuna og vilja með öðrum orðum ganga inn í hús kirkjunnar? Sumir Norðurlandabúar spyrja sig oft þessarar spurningar. Sakir breytinga í kirkju og samfélagi eru ekki öll börn skírð í frumbernsku vegna þess til að mynda að foreldrar þeirra vilja láta þeim sjálfum eftir að taka ákvörðun um trú sína eða foreldrarnir sjálfir hafa gengið úr kirkjunni. Í löndum okkar er þar að auki vaxandi fjöldi þeirra sem skipta vilja um trú, með öðrum orðum fólk úr öðrum trúarsamfélögum og kirkjum sem vilja ganga í kaþólsku kirkjuna.

Handa þessu fólki, sem vill leita inngöngu í hús kirkjunnar á fullorðinsaldri, hefur annað Vatíkanþingið endurvakið leið, sem þó hefur verið fær næstum því frá upphafi, katekúmenatið (þ.e. trúnemaleiðsögn fullorðinna). Reyndar voru Helgisiðir fyrir inntöku fullorðinna í kristna trú frá 1972 fyrst og fremst hugsaðir fyrir hinar svokölluðu „ungu kirkjur“ í Afríku og Rómönsku Ameríku, svo að í Evrópu hefur „einstaklingskennsla“ hjá prestinum verið eini möguleikinn til undirbúnings skírninni, oft fram á þennan dag. Á það verður þó að benda að katekúmenatið, einkum hjá okkur á Norðurlöndum, býður upp á einstaka möguleika til boðunar fagnaðarerindisins – hvort heldur hjá leitandi einstaklingum eða söfnuðunum.

Katekúmenatið er ekki dyrnar að húsi kirkjunnar, heldur leið – leið sem ætti að ganga á nokkrum tíma – samkvæmt reynslunni að minnsta kosti á einu ári. Hvers vegna? Skilyrði þess að taka kristna trú er ævinlega að verða kristinn, með öðrum orðum: sú ákvörðun að setja sig og líf sitt undir stjórn Jesú Krists þarf að þroskast.

Því vera kann að menn fái áhuga á kristindómi og einkum og sér í lagi á kaþólsku kirkjunni eftir reynslu af og þátttöku í einhverri stórhátíð kirkjuársins. Þeim finnst helgisiðirnir og samfélagið heillandi. Aðrir hafa orðið fyrir reynslu af Guði og það verður þá kveikjan að frekari leit þeirra og þrá. Þetta eru góðar og gegnar ástæður en nægja þó ekki til þess að taka ákvörðun. Auk alls þessa verða menn að gera sér fulla grein fyrir eigin hugsjónum sínum og gildum og hugmyndum sínum og óskum um lífið. Sambandið við og Jesú Krist verður að fá að vaxa og dafna og menn verða að standast prófið og öðlast dýpri skilning.

Katekúmenatið býður því upp á nokkur þrep á leiðinni til meðtöku kristinnar trúar og þau eru haldin hátíðleg samkvæmt siðunum. Samleikur helgisiða og trúfræðslu leiðir til þess að viðkomandi sameinast kirkjunni á lifandi og varanlegan hátt. Til að mynda eru væntanlegir skírnarþegar spurðir þegar þeir eru teknir hátíðlega í hóp trúnema: „Hvers biður þú kirkjuna?“ Enginn getur svarað þessari spurningu nema hann hafi á undan þessari ákvörðun þroskast hið innra og gert sér grein fyrir ástæðunum. Eftir því sem á fræðsluna líður er trúneminn fræddur um kristna kenningu, hann tekur þátt í hátíðum kirkjuársins og skynjar atburði hversdagslífsins með hliðsjón af fagnaðarerindinu og túlkar þá og skilur í ljósi hans. Til þess þarf hann auðvitað hjálp. Því enginn getur orðið og verið kristinn maður einn og sér. Katekúmenatið er því leiðin inn í hús kirkjunnar og þá leið ganga menn í samfélagi við aðra. Þetta samfélag birtist í hópi trúnema (sem kirkja í smáum stíl). Þessu samfélagi tilheyra, auk væntanlegra skírnarþega eða þeirra sem skipta vilja um trú, einnig meðlimir safnaðarins, presturinn og skírnarvottarnir sem eru nánir fylgdarmenn umsækjandans. Einnig hér auðvelda þrep og hátíðahöld katekúmenatsins mönnum að feta þessa leið. Til að mynda er skírnarumsækjanda í einni athöfninni afhent Faðirvorið sem hann getur síðan beðið ásamt söfnuðinum. Með þessum hætti sameinast skírnarumsækjandi safnaðarstarfinu skref fyrir skref. Honum verður ljóst að sá sem vill vera kristinn maður verður einnig að axla ábyrgð í safnaðarlífinu og leggja fram krafta sína og hæfileika til að lífga og styrkja söfnuðinn.

Hátíðleg skírn, ferming og meðtaka altarissakramentisins eru hápunktur katekúmenatsins á leið einstaklingsins til kristinnar trúar.

Katekúmenatið er samt ekki aðeins góð leið fyrir skírnarumsækjandann, eða þann sem vill skipta um trú, til inngöngu í hús kirkjunnar heldur veitir hún viðeigandi söfnuði einnig mikil tækifæri. Hver sá sem eitt sinn hefur orðið vitni að því að skírnarumsækjandi hafi gengið fram fyrir söfnuðinn og æskt skírnar og inngöngu í samfélag kirkjunnar, spyr skyndilega sjálfan sig spurninga varðandi eigin skírn, eigin aðild að kirkjunni og eigin trú. Af þessu sjáum við að kirkjan hefur ekki aðeins boðunarhlutverk, hún er boðun og getur ekki afsalað sér boðunarstarfi sínu. Katekúmenatið gerir mönnum grein fyrir þessu boðunarhlutverki sem öllum kristnum mönnum er gefið: „Farið því og gjörið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föður, sonar og heilags anda, og kennið þeim að halda allt það, sem ég hef boðið yður. Sjá, ég er með yður alla daga allt til enda veraldar“ (Mt 28, 18-20). Af þessu verður ljóst: Ef menn koma til okkar og spyrja: „Hvar eru dyrnar hjá ykkur?“, þá nægir ekki að vísa þeim til prestsins eða einhvers annars sem aðstoðar við hirðisstarfið. Þörf er á fólki til viðbótar úr söfnuðinum sem býður hinn nýkomna hjartanlega velkominn og er reiðubúið til að deila sinni eigin trú með honum. Þeir munu þá sjálfir finna að þeir hafa styrkt sína eigin trú um leið og þeir endurnýja eigin skírn.

Framkvæmd katekúmenatsins með öllum sínum hátíðahöldum og siðum stuðlar einnig að endurlífgun tákna og helgisiða sakramentanna. Okkar kaþólsku helgisiðir eru einkum ríkir að táknum og framkvæmd. Sjálfsagðar venjur bjóða þeirri hættu heim að tilgangur og skilningur á þessum helgu athöfnum raskist. Leiðsögn skírnarumsækjanda eða þess sem skiptir um trú getur orðið að fræðslu alls safnaðarins og þá geta góðir og gegnir kaþólskir menn einnig endurnýjað kynni sín af auðævum helgisiðanna og nærst af þeim.

Á Norðurlöndum er katekúmenatið veitt í örfáum söfnuðum. Gerum okkur í hugarlund að sífellt fleiri söfnuðir hér á Norðurlöndum stofnuðu til fullorðinstrúfræðslu og fleiri og fleiri skírnarumsækjendur gengju þessa leið, sem við höfum gert hér að umtalsefni, til kirkjunnar. Hvað gæti breyst við það í söfnuðum okkar? Þá myndu skapast nýir hópar og safnaðarfólk fengi tækifæri til að endurnýja samband sitt við eigin trú og hinir nýskírðu myndu, knúnir af Heilögum anda, taka virkan þátt í safnaðarstarfinu, til að mynda sem trúfræðendur, lesarar o.s.frv. Samábyrgðin færi vaxandi, safnaðarfólk bæri raunverulega ábyrgð á leiðsögn hinna leitandi og verðandi skírnarþega. Meðvitundin um boðunarhlutverk safnaðarins og kirkjunnar allrar myndi aukast og samhengið milli trúar og lífs kæmi betur í ljós. Söfnuðirnir öðluðust meiri útgeislun – og löðuðu þar með til sín nýja umsækjendur. Á þennan hátt gæti upptaka katekúmenatsins stuðlað að endurnýjun alls safnaðarins.

Við biskupar viljum því hvetja alla trúaða, presta og safnaðarráð til að taka upp viðræður og íhuga hvort og að hve miklu leyti sé unnt að koma á katekúmenati í fleiri söfnuðum. Við viljum hvetja til og stuðla að því – ef til vill skref fyrir skref – að innleidd verði mismunandi þrep og siðir katekúmenatsins til undirbúnings skírn eða upptöku í fullt samfélag kaþólsku kirkjunnar.

Á komandi föstutíð óskum við ykkur Guðs blessunar.

+ Anders Arborelius OCD
Bishop of Stockholm
+ Czeslaw Kozon
Bishop of Copenhagen
+ Bernt Eidsvig Can.Reg.
Administrator of Trondheim
+ Peter Bürcher
Bishop of Reykjavik
+ Teemu Sippo SCJ
Bishop of Helsinki
+ Berislav Grgic
Bishop-Prelate of Tromsø
+ Gerhard Schwenzer SS.CC.
Bishop Emeritus of Oslo

Maí 2010

Hirðisskrif biskupa Norðurlandanna
Fjölskylduráðstefna í Jönköping
14.-16. maí 2010

Fjölskyldan á sér sinn sérstaka sess í boðskap kirkjunnar. Annarsvegar gegnir kirkjan því hlutverki að styðja við og vernda fjölskylduna og hinsvegar lítur hún á fjölskylduna sem mikilvægan farveg til útbreiðslu trúarinnar og uppbyggingar félagslífs í kirkjunni. Þó að hlutverk og samsetning fjölskyldunnar hafi breyst í gegnum tíðina, er upphaf hennar og kjarni ávallt sameining karls og konu, eins og hjónabandið ber vitni um. Samruni karls og konu í ást er eftirmynd samruna hins þríeina Guðs. Hann lét þau, í allri sinni erfðafræðilegu fjölbreytni, mynda samruna og bauð þeim að vera frjósöm og margfaldast. (sbr. Gen. 1,28)

Þetta hlutverk uppfylla hjón þegar þau í gagnkvæmri ást geta af sér nýtt líf og gerast þannig samverkamenn Guðs í sköpuninni.

Sú öra breyting sem orðið hefur á lífsstíl og sjálfsímynd mannsins, ásamt frjálsu aðgengi að getnaðarvörnum, hefur breytt afstöðu til hjónabands og fjölskyldu. Oft er ekki litið á kynlíf manna né það iðkað sem vitnisburður um gagnkvæma ást og einlægni milli hjóna. Einnig eru bornar brigður á ásköpun kynlífs sem tilvísun til getnaðar nýs lífs eða því alfarið afneitað.

Þetta vandamál eygði Páll Páfi VI þegar fyrir meir en 40 árum og tók það til umfjöllunar í páfabréfi sínu „Humanæ Vitæ“ 25. júlí 1968. Skrif hans og afstaða kallaði á miklar umræður við útgáfu þess, og hefur í tímanna rás leitt til mismunandi skilnings á kynhegðun manna, kristinni siðfræði og kennivaldi kirkjunnar.

Umræður þær sem páfabréfið vakti – sér í lagi hvað snertir virðingu fyrir mannlegu lífi, persónuvernd einstaklingsins og ekki síst einskorðun ástarlífs innan hjónabands – eru enn þann dag í dag ofarlega á baugi. Einstaklingshyggja mörkuð af hugmyndafræðilegri frjálshyggju er ein hreyfing sem leitt hefur til ákafrar gagnrýni á páfabréfið. En þrátt fyrir almennan framgang frjálshyggju í kynferðismálum, hefur hún ekki stuðlað að aukinni hamingju manna né sterkari samböndum í hjónabandi.

Á hinn bóginn hefur ný þekking á kynlífi manna gert mögulegt að hagnýta náttúrulega aðferð við skipulag fjölskyldu, eins og mælt er með í páfabréfinu, nefnilega að gefa gaum að eðlilegum tíðahring konunnar. Á þennan hátt taka bæði hjónin fulla ábyrgð á þeirri kynhegðun sem þeim er falin.

Biskupar Norðurlanda endurnýja stuðning sinn við boðskap „Humanæ Vitæ“ og stuðla einnig að frekari útbreiðslu þess, í samræmi við ummæli Benedikts XVI páfa í ávarpi sem haldið var í tilefni af 40. afmæli útgáfu páfabréfsins. En þar segir: „Kennivald kirkjunnar getur ekki látið hjá líða að taka til íhugunar með sífellt nýjum og dýpri skilningi grunnatriði hjónabandslögmálsins og getnaðarmátt mannsins. Það sem satt var í gær hefur einnig reynst satt í dag.“

Kenning kirkjunnar, eins og hún birtist í boðskap „Humanæ Vitæ“, hugnast mörgum ekki og kann oft að virðast, undir persónulegum kringumstæðum, erfið í framkvæmd. En innsti kjarni hennar og grundvallarboðskapur er þó og verður ávallt sannleikurinn um ábyrga ást í hjónabandi. Til þess að skilja hann í allri sinni dýpt þurfa sérstaklega bæði unga fólkið og hjón hvatningu og stuðning hjá ábyrgum sálusorgurum. Þeirra hlutverk er annarsvegar að leiða viðkomandi í allan sannleikann og hins vegar að aðstoða af ósérhlífni samhjálp það fólk sem tekur þessari áskorun.

Kynferðisleg misnotkun sú, sem eins og kunnugt er, hefur átt sér stað á undanförnum mánuðum af völdum presta og samverkamanna innan kirkjunnar – einnig í okkar biskupsdæmi – hefur vakið mikinn óhug í kirkjunni. Í þeim tilvikum hafa umboðsmenn kirkjunnar vegið illa að ungu saklausu fólki. Þessi afbrot vega þeim mun þyngra, þar sem þau hafa einnig stórskaðað og skert trúnaðartraust og verndarþörf manna sem lögðu hald sitt og traust á sálusorgara og þar með kirkjuna.

Samúð okkar beinist því fyrst og fremst að þeim sem vegna árásar á líkama og sál, urðu fyrir stórskaða og við biðjum í nafni kirkjunnar um fyrirgefningu. Okkur er ljóst að hinir trúuðu, prestar og sálusorgarar líða fyrir þessi sár, sem leidd hafa verið í ljós, og deila með okkur skömminni og skelfingunni. Margir spyrja nú með réttu, hvernig kirkjan geti varið sína siðfræðilegu stöðu varðandi kynhegðun í ljósi þeirra aðstæðna sem nú blasa við. En enn sem fyrr er það hlutverk kirkjunnar a boða sannleikann – einmitt nú, þegar hún sjálf hefur formyrkvast vegna synda innan eigin raða.
Páfabréfið „Humanæ Vitæ“ styður málstað virðingar fyrir sérhverju mannslífi og fyrir virðuleika og sóma sérhvers einstaklings.

Líf kviknar við getnað og frá þeim tímapunkti til eðlilegra loka við dauða mannsins er okkur skylt að vernda það líf fyrir misnotkun, valdbeitingu og niðurlægingu. Til þess að vekja samvisku allra til meðvitundar um það höldum við ávallt hátíðlegan á ári hverju „Dag lífsins“ í öllum biskupsdæmum Norðurlandanna.

Slíkur „Dagur lífsins“ hefur þegar verið innleiddur í Svíþjóð og einmitt á þriðja sunnudegi í aðventu. Það er hugheil ósk okkar að þessi sunnudagur – sem markast innan undirbúningsdaga fyrir fæðingu Krists – verði haldinn hátíðlegur í öllum okkar biskupsdæmum sem dagur þakklætis fyrir lífið sjálft. Þess ber einnig að minnast að þakklætið fyrir gjöf lífsins er einnig og ávallt samtvinnað áskorun um að verja þetta líf og þá virðingu sem því ber að sýna á hvaða stigi lífsins sem er, og að meta um leið að verðleikum og vernda í einlægni líf lítilmagnans og hinna varnarlausu í orði og verki.

Með páfabréfi sínu „Humanæ Vitæ“, steig Páll VI páfi fram til varnar ást og virðingu lífsins og nýverið hefur Benedikt XVI páfi einnig áminnt og lagt áherslu á mikilvægi boðskapar þess og framkvæmd. Við, biskupar Norðurlanda, tökum undir þessi orð páfa og mælumst til þess að allir trúaðir lesi þennan boðskap með opnum huga og fordómalaust.

Megi blessun Guðs vera með ykkur öllum!

Biskupar ykkar á Norðurlöndum,

+ Anders Arborelius OCD - Stokkhólmsbiskup
+ Czeslaw Kozon - Kaupmannahafnarbiskup
+ Bernt Eidsvig Can.Reg. - Oslóarbiskup - Stjórnandi í Þrándheimi
+ Peter Bürcher - Reykjavíkurbiskup
+ Teemu Sippo SCJ - Helsinkibiskup
+ Biskups-preláti Berislav Grgic - Umdæmið Tromsø
+ Gerhard Schwenzer SS.CC. - (Oslóarbiskup emeritus)

_______________________