Yfirlýsing biskupa Norðurlandanna um farandfólk
Flutningar fólks í leit að atvinnu
eru einkennandi í hnattvæddum heimi
nútímans. Við getum litið á
þá í því ljósi að þar
sé forsjón kærleika Guðs að treysta
alheimseiningu milli þjóða. Kirkjurnar á
Norðurlöndum hafa, þökk sé innflytjendum,
náð að þróast og flytja
fagnaðarboðskapinn til margra í veraldlegu
þjóðfélagi okkar. Við erum afar
þakklátir öllu því kaþólska
fólki sem hefur komið alls staðar að úr
heiminum til að hjálpa okkur við að byggja upp
kirkju okkar.
Samkvæmt félagsmálakenningu
kirkjunnar eiga þjóðirnar að taka á
móti innflytjendum og flóttamönnum og
auðsýna þeim réttlæti og kærleika.
Þó hafa biskuparnir að undanförnu tekið eftir
kvíðvænlegum táknum um það að
á Norðurlöndum skorti nokkuð á að
flóttafólk og hælisleitendur njóti
gestrisni, og að meira beri á ótta við
útlendinga og einangrunarstefnu en áður. Við
hvetjum því allt fólk sem hefur góðan
vilja að vinna að því að efla opið og
gestrisið þjóðfélag þar sem
sérhverjum einstaklingi er sýnt réttlæti og
sönn virðing.
Við, biskupar Norðurlanda, einsetjum okkur
að gera allt sem í okkar valdi stendur til að
bjóða innflytjendum okkar alla þá
sálgæslu sem þeir þarfnast, á
móðurmáli þeirra ef nauðsyn krefur. Við
hvetjum þá einnig til þess að hjálpa
okkur við að byggja upp kaþólskt samfélag
með trúuðu fólki af hvers konar uppruna. Við,
biskupar Norðurlanda, höldum fast við þá
ákvörðun okkar að hafa engar sóknir sem
byggjast á ákveðnu þjóðerni heldur
bjóða þjónustu presta okkar á mismunandi
tungumálum. Það er einlæg ósk okkar
að stuðla að samvinnu milli sókna á hverjum
stað og hópa af ýmsum þjóðernum svo
að við getum orðið það sem við erum
í raun: Ein, heilög, kaþólsk og postulleg
kirkja, þar sem trúað fólk af öllum
þjóðernum og kynþáttum er sameinað
sem spámannlegt tákn hinnar himnesku Jerúsalem.
Fundur biskuparáðstefnu Norðurlanda í Reykjavík 9.–14. september 2005
Nákvæm skoðun prestlegrar þjónustu
við innflytjendur og samning stuttrar (meðfylgjandi)
yfirlýsingar um farandfólk var helsta verkefni biskupanna
á árlegum haustfundi þeirra sem haldin var í
húsakynnum Reykjavíkurbiskups. Hvati þessa var
skjal hins postullega ráðs sálgæslumála
innflytjenda og farandfólks þar sem er að finna
ný lög og leiðbeinandi reglur varðandi
sálgæslu farandfólks. Biskuparnir fóru yfir
þarfir sérhvers biskupdæmis hvað snertir
sálgæsluna á þeim tungumálum sem
notuð eru og athuguðu ennfremur leiðir til að auka
einingu meðal kaþólskra í sóknunum,
burtséð frá þjóðerni þeirra.
Biskuparnir áréttuðu þá
ákvörðun sína að stofna ekki sóknir
á grundvelli þjóðerna og athuguðu einnig
leiðir til að leggja áherslu á þá
þætti þessara mála sem taka til samkirkjulegs
starfs og annarra trúarbragða.
Nú hefur Gerhard Schwenzer Oslóarbiskup sagt af
sér starfi og tók sú afsögn einnig til
formennsku hans í biskuparáðstefnunni og hefur Anders
Arborelius Stokkhólmsbiskup tekið við formennskunni af
honum og Czeslaw Kozon Kaupmannahafnarbiskup við starfi
varaformanns ráðstefnunnar. Þá er Georg
Müller Þrándheimsbiskup þriðji meðlimur
fastanefndar biskuparástefnunnar.
Hirðisbréfið um fjölskylduna, sem tekið
hafði upp mikinn hluta ráðstefnunnar undanfarið,
verður gefið út 30. desember nk.
Þýðingar þess munu verða tiltækar
á öðrum tungum en tungum Norðurlandanna.
Ráðstefnan ákvað að skrifstofa
biskuparáðstefnunnar muni í framtíðinni
dreifa upplýsingum um ýmis félags- og
siðferðismál til stjórnmálamanna,
ríkisstjórna o.s.frv., fremur en að þau verk
séu á hendi hvers biskups fyrir sig. Þetta mun
þó ætíð gerast í
samráði við biskup á hverjum stað.
Czeslaw Kozon Kaupmannahafnarbiskup hefur samið texta sem
lagður verður fram á komandi biskupasýnódu
um altarissakramentið í Róm í október.
Ráðstefnan samþykkti þennan texta.
Skýrslur höfðu borist frá ýmsum
aðilum: Frá nefnd biskuparáðstefna
Evrópusambandsins (COMECE), einkum varðandi spurningar er
tengjast líknardauða og siðferðilegum málum
sem snerta lífvísindi; og frá fundi aðalritara
evrópskra biskuparáðstefna (CCEE). Á
síðarnefnda fundinum voru ýmis álitmál
á sviði lífvísinda rædd og þar var
talið æskilegt að halda þriðju evrópsku
samkirkjulegu ráðstefnuna í Rúmeníu
árið 2007. Georg Müller Þrándheimsbiskup
hefur umsjón með þessum þætti í
starfi biskuparáðstefnunnar.
Skýrsla ráðstefnunnar sem haldin var í
Róm í júní 2005 um sálgæslu
„götukvenna og mansal“ var rædd ítarlega á
ráðstefnunni. Ákveðið var að dreifa
skýrslunni í heild til biskupanna og hugsanlegar
aðgerðir sem grípa þarf til verða ræddar
á næstu ráðstefnu.
Næsti fundur biskuparáðstefnunnar verður
haldinn í Magleås í Danmörku 10.–15. mars
2006.
Skýrsla Norðurlandabiskupa um biskuparáðstefnuna 2005
Dagana 2. til 23. október var haldinn í Róm XI.
allsherjarfundur biskuparáðstefnunnar um efnið
“Altarissakramentið: Uppspretta og hámark lífsins og
útsendingar kirkjunnar.” Czeslaw Kozon biskup í
Kaupmannahöfn afhenti eftirfarandi skýrslu fyrir hönd
biskupa Norðurlanda:
Þau lönd, sem standa að biskuparáðstefnu
Norðurlanda, ná yfir víðlend og dreifbýl
landssvæði þar sem hér um bil 200.000
kaþólskir búa, mismunandi þétt
í hverju landinu fyrir sig en þó
þéttar í Svíþjóð, Noregi og
Danmörku. Löndin eru að mestu leyti lútersk og
heldur veraldleg þótt þar sé nokkur munur
á.
Eitt mesta vandamál safnaðanna þar eru hinar miklu
vegalengdir milli staða. Þrátt fyrir það er
hægt að syngja heilaga messu í flestum sóknunum
á sunnudögum og um það bil 20-30% hinna
trúuðu taka þátt í þeim.
Þó að prestafjöldinn sé hlutfallslega
mikill, þegar borið er saman við fjölda hinna
trúuðu, mega prestarnir ekki vera færri vegna hinna
miklu fjarlægða.
Við þessar óvenjulegu aðstæður er
reynsla sálusorgaranna og hinna trúuðu á
Norðurlöndum hin sama og lýst er í mörgum
öðrum löndum Norður- og Vestur-Evrópu.
Sunnudagsmessan er höfuðatriði helgihaldsins og að
mestu leyti eina helgiathöfnin sem fólkið sækir
í kirkjuna. Víða taka þó margir
þátt í messunni á virkum dögum og
áhugi fer smám saman vaxandi á tilbeiðslu
altarissakramentisins.
Áhugi á helgihaldinu er hlutfallslega mikill meðal
hinna trúuðu og þeir kunna vel að meta vel
uppbyggðar og undirbúnar helgiathafnir.
Þátttaka hinna trúuðu í
undirbúningi og framkvæmd helgihaldsins er víða
mjög mikill. Þrátt fyrir það
þörfnumst við fleiri tækifæra til frekara
náms og námskeiða til þess að efla
þekkingu fólksins á helgisiðunum og skilning
á þeim. Að vísu hafa flestir góðan
skilning á altarissakramentinu en þó er
þörf á að undirstrika betur einkenni
leyndardómsins og fórnarinnar í heilagri messu.
Ennfremur er kaþólsku fólki á
Norðurlöndum nauðsyn á að sameina trúna
lífinu svo að þátttaka í
meðtöku altarissakramentisins leiði til virkrar
þátttöku í kirkjulífinu og
samfélaginu. Líka vantar mikið á að
ástundun skrifta sé ásættanleg. Alvarlegt
misferli í helgisiðunum kemur svo að segja ekki fyrir.
Hinir trúuðu vænta þess á mörgum
sviðum að hlustað sé á þá og
þeir séu teknir alvarlega og þeir bera mikla og
samtímis beina virðingu fyrir prestunum. Störf
leikmanna, einnig sem stjórnenda guðsþjónustu,
leiða ekki til þess að mörkin milli leikmanna og
presta dofni.
Hvað samkirkjuhug snertir veitir kaþólska kirkjan
því eftirtekt, að þótt samband kirknanna
sé almennt jákvætt, færist skilningsleysi
varðandi sameiginlega altarisgöngu í aukana. Hið
kaþólska viðhorf til þessa vandamáls er
að mati annarra kristinna manna úrelt og því
miður eru fáeinir kaþólskir þeim
sammála um það.
Þá ber einnig að nefna hinar sársaukafullu
aðstæður margra fráskilinna og endurgiftra
kaþólskra, sem geta ekki tekið þátt
í meðtöku altarissakramentisins.
Þrátt fyrir þessi vandamál og
viðfangsefni er bergingin haldin hátíðleg
á Norðurlöndum sem trúarhátíð,
er safni söfnuðunum saman og sé þannig
öflugt atriði í að byggja upp
kirkjuna.
|
Kærleikurinn til lífsins
Hirðisbréf biskupa Norðurlanda
um hjónabandið og fjölskylduna
Útgefandi: Kaþólska kirkjan á Íslandi
Efnisyfirlit:
1 Inngangur
1.1 Markmið hirðisbréfsins og grundvöllur þess .................. 4
1.2 Kenning Nýja testamentisins ......................................... 5
2 Ímynd hins kristna manns
2.1 Skapaður í Guðs mynd .................................................. 6
2.2 Frelsi mannsins .............................................................. 8
2.3 Nýtt upphaf í Kristi ...................................................... 10
3 Hjónabandið sem sakramenti
3.1 Þau verða einn maður .................................................. 11
3.2 Skilyrði ........................................................................ 13
3.3 Guðs gjöf og verkefni .................................................. 14
4 Hjónabandið og fjölskyldan
4.1 Uppruni fjölskyldunnar ................................................ 15
4.2 Tilkoma barnanna ........................................................ 17
4.3 Verkefni foreldranna .................................................... 18
4.4 Hættan á gagnkvæmum vinslitum – Skilnaður ............. 20
5 Kristið hjónaband og fjölskylda í nútímaþjóðfélagi:
Aðskotahlutur eða ögrun?
5.1 Hlutverk fjölskyldunnar ............................................... 23
5.2 Háleitt markmið ........................................................... 24
5.3 Leiðir til að ná markmiðunum ...................................... 24
6 Aðstoð kirkjunnar: Fjölskylda og söfnuður ..................... 27
7 Lokaorð .......................................................................... 30
1. Inngangur
1.1 Markmið hirðisbréfsins og grundvöllur þess
Líkt og á undanförnum árum viljum við, kaþólskir biskupar
frá Norðurlöndum, enn og aftur senda frá okkur hirðisbréf um
grundvallargildi mannlegs lífs, í þetta sinn um hjónabandið og
fjölskylduna.
Þó að lönd okkar þyki einkennast af veraldarhyggju, verðum við
varir við vaxandi áhuga á trúarlegum efnum og oft fara þar fram
líflegar umræður um grundvallargildi þjóðfélags nútímans og
framtíðarinnar. Áhuginn á andlegum gildum birtist ekki ævinlega
sem skörp andstæða við umheiminn sem einkennist að mestu leyti
af efnishyggju. Þó að heimurinn sé að mestu leyti orðinn einsleitt
samfélag, þá nálgast fjöldi
einstaklinga þó mestu vandamál lífsins
á
jafn fjölbreytilegan hátt og þeir eru margir. Ekkert eitt kennivald –
ekki heldur kirkjan – virðist lengur búa yfir þeim sannfæringarkrafti
sem nær athygli stórra hópa manna. Samt er þessi nýi andlegi
þorsti og áhugi á siðferðilegum álitaefnum – jafnvel þótt hann sé
ruglingslegur og mótsagnakenndur hjá mörgum – afar vel til þess
fallinn að koma fagnaðarboðskapnum á ný á framfæri við menn.
Einnig ber að dæma nútímaaðstæður hjónabands og fjölskyldu með
hliðsjón af þessu. Hefðbundið fjölskyldumynstur hefur undanfarna
áratugi, með öllu sem því tilheyrir, ekki verið grundvöllur
núverandi lífsstíls manna. Annarsvegar býr fólk saman í einskonar
hjónabandssambúð eða kýs að lifa eitt og án skuldbindinga, og
hinsvegar þjást menn vegna skipbrota og vonbrigða sem ónýtar
hjónabands- og fjölskylduaðstæður hafa fært þeim. Þó að
nútímamaðurinn vilji eiga möguleika á fjölbreytni og vali leitar
hann samt á endanum eftir kærleika, tryggð og öryggi.
Á grundvelli þessa vill kaþólska kirkjan koma á framfæri hinum
kristna boðskap um hjónabandið og fjölskylduna til þess að færa
mönnum von og huggun og gera þeim fært að uppgötva sitt
sanna gildi.
Sem kristið fólk trúum við því að Guð hafi ákvarðað þessi
grundvallargildi. Okkar hlutverk felst í því að uppgötva þau með
tilliti til inntaks, gildissviðs og framkvæmdar. Þessi grundvallargildi
voru opinberuð okkur smám saman. Fyrst í helgum ritum
Ísraelsmanna og loks að endingu og á fullkomlega skýran hátt
í Jesú Kristi, hinum boðaða Messíasi, en á hann trúum við sem
Guðs Son er gjörðist maður. Hann kennir okkur hin sönnu gildi því
hann er sannleikurinn (sbr. Jh 14, 6). Hann gerði þau raunveruleg
í lífi sínu. Lærisveinar hans skráðu, skýrðu og staðfestu orð hans
innblásnir af Heilögum anda. Líkt og Jesús sjálfur tóku þeir oft
fyrir atburði, sögur, boðorð og spádóma úr Gamla testamentinu,
skýrðu þau og gáfu nýja merkingu. Með þessu móti var opinberun
Guðs þróuð áfram og henni lokið. Nýja testamentið greinir frá
mikilvægasta og ákvarðandi inntaki hennar og verður þar með
höfuðuppspretta gildishugmynda okkar.
1.2 Kenning Nýja testamentisins
Nýja testamentið miðlar skýrri mynd af sambandi karls og konu
og ennfremur foreldra og barna. Í ljós kemur að ætlun Guðs var
sú að gera þau að grundvelli og ramma sambúðar manna. Hann
léði henni einmitt gildi fyrir þær sakir að hann lét Son sinn verða
mann í fjölskyldu.
Í viðræðum sínum við faríseana setti Jesús fram helstu einkenni
hjónabandsins: Það er sáttmáli eins karls og einnar konu. Bæði
eiga þau að verða „einn maður“. Þar eð Guð hefur tengt þau
saman er eining þeirra svo náin að enginn maður getur slitið hana
sundur (sbr. Mt 19, 4–6).
Páll postuli tók upp þessa sömu sýn
á hjónabandið og þróaði hana
frekar. Hann talar um kærleikann sem aflið sem bindi saman karl
og konu svo að þau leggja sjálf sig í sölurnar hvort fyrir annað líkt
og Kristur gerði fyrir kirkju sína (sbr. Ef 5, 21–33). Páll dregur upp
mynd af fjölskyldu sem grundvölluð er á hjónabandinu. Fjölskyldan
á einnig að einkennast af kærleika foreldranna til barna sinna og
barnanna til foreldranna (sbr. Ef 6, 1–4; Kól 3, 18–21).
Þessi kenning um hjónabandið og fjölskylduna sýnir að Guð álítur
„nýja manninn“ vera ímynd Jesú Krists og að maðurinn geti þróast
að nýju þökk sé endurlausn hans frá syndinni. Hinn nýi maður á
einmitt í fjölskyldunni að öðlast möguleikann og kraftinn til þess
að haga lífi sínu í samræmi við áform Guðs.
Hin heilaga fjölskylda er fyrirmynd hverrar kristinnar fjölskyldu.
Kærleikur og tryggð þeirra Jósefs og Maríu hvors í annars garð,
óeigingjörn fórn þeirra gagnvart barninu sem Guð fól þeim og hin
djúpu tengsl Jesú, Maríu og Jósefs hvert við annað eru fyrirmynd
hvers hjónabands og hverrar fjölskyldu sem vill hrinda áformum
Guðs í framkvæmd.
2. Ímynd hins kristna manns
2.1 Skapaður í Guðs mynd
Í áðurnefndum viðræðum við
faríseana segir Jesús: „Hafið þér eigi
lesið, að skaparinn gjörði þau frá upphafi karl og konu?“ (Mt 19, 4).
Með þessu tekur hann aftur upp setninguna úr sköpunarsögunni:
„Og Guð skapaði manninn eftir sinni mynd, hann skapaði hann
eftir Guðs mynd, hann skapaði þau karl og konu“ (1M 1, 27).
Það merkir að maðurinn er ekki aðeins nátengdari Guði en önnur
sköpunarverk heldur líkist hann honum meira að segja. Það merkir
einnig að maðurinn er ævinlega tengdur og í samfélagi við skapara
sinn og aðra menn. Hann verður að stíga út fyrir sjálfan sig í leit
sinni að öðrum. Þess vegna skapaði Guð hann „karl og konu“. Það
sést einmitt best og ljósast í þessum gagnkvæmu tengslum karls
og konu hversu háð þau eru hvort öðru. Karl og kona leita hvors
annars andlega jafnt sem líkamlega til þess að mynda einingu. Guð
blessar þessa einingu og gerir hana frjósama í getnaði afkomenda
þeirra (sbr. 1M 1, 28).
Guð tók því mið af sjálfum sér þegar hann skapaði manninn. Hann
var því sem næst fyrirmynd hans. Sá sem sér manninn sér þess
vegna líka Guð, því án þessara tengsla við Guð er ekki hægt að
skilja manninn. Og maðurinn getur ekki heldur þroskast eðlilega
nema með því að taka tillit til Guðs.
Við trúum á þríeinan Guð: Föður, Son og Heilagan anda. Jafnvel
þó að þessi leyndardómur sé ofar skilningi okkar og sumum finnist
hann litlu skipta í lífi sínu, þá liggur hann þó til grundvallar skilningi
okkar á Guði og okkur sjálfum sem mönnum. Maðurinn kemst ekki
af án tengsla. Líkt og Guð er ætíð tengdur sem Faðir, Sonur og
Heilagur andi, þannig á maðurinn á samsvarandi hátt að tengjast
öðrum mönnum og mynda með þeim samfélag. Sambandið í Guði
er ætíð kærleikssamband. Faðirinn elskar Soninn og Sonurinn
elskar Föðurinn. Þessi kærleikur birtist í Heilögum anda. Mennirnir
eiga einnig að elska hver annan. Einmitt kærleikurinn í anda Guðs
er grundvöllur og stoð mannlegra sambanda innbyrðis. Þar er
ekki um að ræða kærleika sem snertir aðeins eigin tilfinningar
og fullnægir þeim tímabundið heldur er þar átt við langvarandi
kærleika til annarra, að menn beri virðingu hver fyrir öðrum og
hafi mætur hver á öðrum, sem ber vott um að maður óski öðrum
alls góðs og gleðjist yfir tilveru þeirra. Á þennan hátt veitir þessi
kærleiki gleði og fullkomnun. Hann frelsar aðra, umfaðmar án
þess að vera þrúgandi. Hann vonast að vísu eftir endurgjaldi en
veitir viðkomandi frelsi til að svara í sömu mynt eða hafna því.
Þessi kærleikur tengir okkur Guði og gerir okkur mögulegt að
ná raunverulegri og takmarkalausri einingu við aðra. Hann leitar
fyrst eftir því að endurgjalda Guði kærleikann, því hann elskaði
okkur upphaflega, og síðan öðrum mönnum. Hann gerir okkur fær
um að leita út fyrir okkur sjálf og mynda raunveruleg sambönd.
Kærleikssamband karls og konu leiðir til hinnar nánustu einingar í
hjónabandinu. Bæði verða eitt „hold“. Það var Guðs vilji (sbr. 1M
2, 24). Þar að auki skapaði hann manninn sem kynveru. Kynferðið
er heilög gjöf því Guð sjálfur, uppspretta allrar helgi, kom því fyrir
í manninum. Það er manninum til blessunar, bæði elskendunum
og afurð hinnar kynferðislegu einingar, hinum nýja einstaklingi.
Á þennan hátt lætur Guð skipun sína „verið frjósöm!“ uppfyllast.
Kynferðið er því ekki hæfileiki sem maðurinn má ráða yfir að eigin
vild. Það verður að vera hluti af kærleikssambandi hans og tjáning
þess. Slíkt gerist aðeins á réttan
hátt í órjúfanlegu hjónabandi
þar sem kærleikssambandið nær, til frambúðar, á sérhvern hátt
yfir líkama og anda í gagnkvæmri eindrægni. Aðeins við þessar
aðstæður getur það borið heilnæman ávöxt: styrkt gagnkvæman
kærleika karls og konu og leitt til ábyrgðarfulls getnaðar barna og
stuðlað að sannri velferð þeirra.
2.2 Frelsi mannsins
Guð skapaði manninn í kærleika. Maðurinn getur gengið til móts
við þennan kærleika eða látið honum ósvarað. Hann getur meira
að segja hafnað honum. Þannig hefur maðurinn möguleika til
þess annaðhvort að lifa í samfélagi við Guð, án hans eða jafnvel
í andstöðu við hann. Þegar í Paradís valdi maðurinn annan
möguleikann. Það er frumsyndin sem loðir síðan við alla menn
í „erfðasyndinni“. Hún hefur skert upprunalega hneigð mannsins
til þess að leita hins sanna kærleika svo mjög að hann er oft fjarri
þeirri hamingju sem þessi kærleikur á að færa honum. Þetta á við
um alla menn. Auk þess endurtekur og áréttar maðurinn í sífellu
gallað samband sitt við Guð. Guð býður honum ævinlega kærleika
sinn. En maðurinn hafnar honum, víkur sér undan og setur sig
beinlínis upp á móti honum ef svo ber undir. Þannig lætur hann,
líkt og frumforeldrar hans, afvegaleiðast af Satan, andstæðingi
Guðs.
Neikvæð afstaða mannsins gagnvart Guði og truflun hins rétta
sambands við hann hefur áhrif á viðhorf hans til sjálfs sín,
annarra manna sem og heimsins sem hann býr í. Maðurinn fer að
treysta á sjálfan sig, lokar sig inni í sjálfum sér og stofnar ekki til
raunverulega óeigingjarns kærleikssambands.
Maðurinn hneigist þar að auki til þess að líta aðeins á sjálfan sig
og aðra á mælikvarða hins ytra. Það kemur sérstaklega vel í ljós í
sambandi við það hvernig hann umgengst kynferðið. Oft er ekki
litið á allt líffræðilegt og andlegt inntak þess og þann möguleika
sem það hefur á því að raungera sannan kærleika heldur hefur
girndin þar yfirráðin. Afleiðingin verður sú að hin kynferðislega
sameining leiðir ekki lengur til raunverulegs samfélags í eindrægni.
Kynferðið hlýtur sjálfstæði; það þjónar eigin fullnægingu. Oft
gleymir eða afneitar maðurinn því að kynferðið beinist að því
að styrkja einingu karls og konu sem leiðir til getnaðar barna, og
reynir að koma í veg fyrir barnsgetnaðinn.
Ef hinn sanni kærleikur liggur ekki til grundvallar lífsstefnu
mannsins, heldur einstaklingshyggja eða jafnvel eigingirni, getur
hann oft ekki lengur gegnt daglegum skyldum sínum á jákvæðan
og trúverðugan hátt í nánasta umhverfi
sínu. Þetta á bæði við um
fjölskyldu hans og einnig líf hans í samfélaginu.
Frumsyndin og afleiðingar hennar hvíla því af miklum þunga
á manninum og hefur mikil áhrif þegar kemur að köllun hans
til kærleika. Heimili og fjölskylda, en einnig samfélagið í heild,
skaðast því alvarlega við þetta. En djúpt í hjarta mannsins hvílir
oft ómeðvitað lifandi þráin sem Guð gaf honum eftir því að
endurreisa upprunalega einingu hans við Guð og menn. Guð
tengist þessari þrá, fyrst í áminningum og áköllum spámannanna
og loks endanlega er Sonur hans gjörðist maður.
2.3 Nýtt upphaf í Kristi
Í Syni Guðs, Jesú Kristi, birtist hinn nýi maður. Jesús fæddist í
fjölskyldu og það var einmitt í henni sem mannlegur kærleikur
hans náði fullum þroska.
Kærleikur Jesú var ætíð „tvöfaldur“: kærleikurinn til Guðs, Föður
síns, og til mannanna. Þessi kærleikur var heiðarlegur, fullur
trúnaðartrausts og auðmýktar. Jesús var hlýðinn foreldrum sínum
(sbr. Lk 2, 51), þó að hann sýndi að hann ætti fyrst að sýna hinum
himneska Föður hlýðni og honum bæri „að vera í húsi föður míns“
(Lk 2, 49). Hann „þroskaðist að visku og vexti, og náð hjá Guði og
mönnum“ (Lk 2, 52).
Þegar í bernsku sýndi Jesús að kærleikurinn sem einkenndi hann,
en einnig Maríu og Jósef, krefst fórna, fyrst gagnvart Guði. Líf í
kærleika krefst þess ekki aðeins að menn sætti sig við þjáningar
og gefi sig algjörlega ástvini sínum, heldur einnig að þeir trúi á
Guð og treysti honum.
Frá því að Jesús tók til starfa opinberlega sem Kristur, endurlausnari
mannkyns, prédikaði hann þennan óeigingjarna kærleika og sýndi
hann í verki. Hann leitaði einskis annars en þess hjálpræðis allra
manna sem var vilji Guðs. Orð hans og gerðir voru gegnsýrð
þessu.
Jesús safnaði lærisveinum sínum sem á hann trúðu saman í
nýju samfélagi bræðra og systra (sbr. Mt 12, 46–50). Það átti að
einkennast af trausti til hins himneska Föður, sjálfsfórnar hans
vegna og gagnkvæmum kærleika. Einkum brýndi hann það fyrir
þeim lærisveinum sínum sem tengdir voru honum nánustum
böndum að lifa kærleiksríku lífi. Kvöldið áður en hann leið sýndi
hann þeim áhrifaríkt dæmi þessa kærleika. Með fótaþvottinum
gaf hann þeim fordæmi svo að þeir gætu breytt eftir honum í
þjónustulund og óeigingjörnum kærleika (sbr. Jh 13, 15).
„Jesús vissi, að stund hans var komin og að hann færi burt úr
þessum heimi til föðurins. Hann hafði elskað sína, þá sem í
heiminum voru. Hann elskaði þá uns yfir lauk“ (Jh 13, 1). Þessi
kærleikur rak hann áfram og veitti honum kraft til að friðþægja
fyrir alla menn, en þessi friðþæging var nauðsynleg til þess að
endurreisa hið upprunalega kærleikssamband Guðs og manna. Til
að svo mætti verða fórnaði hann sér Föðurnum í þjáningu og
krossdauða. „Fyrir því hefur og Guð hátt upp hafið hann“ (Fl 2, 9).
Jesús afmáði frumsyndina og færði mönnunum aftur möguleikann
á því að snúa heim til Guðs og veitti þeim kraft til þess að lifa á
ný algjörlega í kærleikanum.
Hinn upprisni Drottinn gaf lærisveinum sínum Heilagan anda
þeim til halds og trausts, kærleiksbandið milli Föður og Sonar í
þrenningunni. Andinn leiðir hina trúuðu í allan sannleika með því
að vegsama Jesú, staðfesta orð hans og boða komandi hjálpræði
(sbr. Jh 15, 7–14).
Jesús opnaði dyrnar að nýjum heimi, heimi þar sem vald, eignir og
nautnir ráða ekki lengur, heldur heimi sem var eins og Guð hafði
frá öndverðu áformað, heimi þar sem mennirnir viðurkenna Guð
sem Drottin og Föður og gefa sig honum og hver öðrum á vald. Í
hjónabandinu veitast karl og kona hvort öðru í órjúfandi einingu
kærleika og tryggðar. Af því þiggja þau kraftinn til að grundvalla
sanna fjölskyldu með börnum sínum og til heilla fyrir þau. Guð
sjálfur staðfestir og blessar það í sakramenti hjónabandsins.
3. Hjónabandið sem sakramenti
3.1 Þau verða einn maður
Lausnin undan erfðasyndinni fyrir tilverknað Jesú Krists
og endurreisn guðsbarnaréttarins eru staðfest og tignuð í
sakramentunum. Sakramentin eru heilög tengsl milli Guðs og
manna. Í þeim er Jesús Kristur að starfi fyrir atbeina Heilags anda.
Hann kemur hjálpræðinu til leiðar sem Guð vill úthluta sérhverjum
manni. Þetta hjálpræði hefur einnig áhrif á aðra menn. Því stuðlar
það einnig að myndun samfélags.
Jesús fól kirkjunni sakramentin til varðveislu, en hann stofnaði
hana á grundvelli postulanna. Í sakramentunum sem kirkjan
úthlutar er máttur Heilags anda að starfi. Því má segja að kirkjan
sé „frumsakramenti“. Í henni og fyrir hana verður hjálpræðið sem
sakramentin miðla árangursríkt jafnt fyrir einstaklinginn sem
samfélagið.
Hið fyrsta og jafnframt grundvallarsakramentið er skírnin. Hún
hreinsar af erfðasyndinni og öllum persónulegum syndum og gerir
skírnarþegann að Guðs barni og tekur hann upp í kirkjuna. Hún
veitir honum aðgang að öllum öðrum helgimeðulum Guðs, einkum
fyrir altarissakramentið. Sakramenti fermingarinnar staðfestir
skírnina og veitir Heilagan anda á sérstakan hátt sem kraft til
hjálpar einstaklingnum til að gerast Guðs barn. Á þann hátt verður
fermingarbarnið kallað til þess að bera Jesú Kristi vitni og það
verður reiðubúið til þess að taka þátt í uppbyggingu og stækkun
kirkjunnar og til að stuðla að því að aðrir njóti hjálpræðis.
Á þessum grundvelli getur hjónabandið samkvæmt áformum
Guðs mótast og orðið að stað hjálpræðis. Upphaflega ætlaði Guð
því að vera rammi utan um líf sem beindist í kærleika inn á við
og að honum. Jesús Kristur minnti aftur á þetta (sbr. Mt 19, 3–
9). Páll postuli líkti kærleika hjónabandsins við kærleika Krists
til kirkjunnar, líkama síns. Rétt eins og Kristur fórnaði sér fyrir
kirkjuna, þannig eiga karl og kona að fórna sér fyrir hvort annað
í hjónabandinu. Þau eiga að elska hvort annað „eins og eigin
líkami“ (Ef 5, 28). Tilvera þeirra hvors í annars þágu myndar órofa
einingarband, en fyrir það verða þau „einn maður“ (Ef 5, 31). Og
einmitt þetta verður mögulegt fyrir hjálpræðiskraft Krists. Hann
gerði hjónabandið að sakramenti og lætur það verða að verkfæri
til hjálpræðis bæði fyrir hjónin og samfélagið.
3.2. Skilyrði
Rétt eins og önnur sakramenti er hjónabandssakramentið einnig
kærleikstilboð Guðs. Þess vegna verða menn að gangast undir það
af fúsum og frjálsum vilja. Forsenda löglegs hjónabands er frelsi
hjónanna og vitund þeirra um inntak og markmið hjónabandsins.
Karl og kona eiga eingöngu að tilheyra hvort öðru og sýna hvort
öðru skilyrðislausa tryggð. Þau eiga að haga lífi sínu í hjónabandinu
þannig að kærleikur þeirra vaxi stöðugt og geti leitt til getnaðar
barna.
Til að svo megi verða þarf að undirbúa hjónabandið vel og vandlega.
Fyrst verða hjónaefnin að kynnast hvort öðru rækilega, kanna
styrk kærleikans og vaxa í gagnkvæmri fórnarlund. Jafnframt
ættu þau að dýpka þekkingu sína á kirkjunni og taka þátt í
daglegu lífi hennar. Þá ættu þau ævinlega að vera sér meðvituð
um að þau tilheyra aðeins hvort öðru „í blíðu og stríðu, við heilsu
og vanheilsu alla ævidaga [s]ína“. Með hliðsjón af þessu ættu
þau að láta leiðast af kirkjunni, sannfæringu hennar, sannleika
og krafti. Þessi undirbúningur beinist að kirkjulegri staðfestingu
hjónabandsins en í henni ætti söfnuðurinn einnig að eiga hlut. Á
þennan hátt mun sakramenti hjónabandsins, sem hjónaefnin veita
hvort öðru með blessun kirkjunnar, geta borið ávöxt.
Þetta á ekki aðeins við um hjónaband tveggja kaþólskra einstaklinga.
Sérhver sá sem hlotið hefur skírn og gengur sjálfviljugur og af
heiðarleik í ævilangt hjónaband á hlutdeild í náð Guðs. Til að
unnt sé að ganga í kaþólskt hjónaband, þar sem annar aðilinn
er ekki kaþólskrar trúar, þarf leyfi biskups. Hjónaband aðila af
mismunandi trúfélögum, þ.e. þegar annar aðilinn er óskírður, má
því aðeins staðfesta að biskup veiti ótvíræða undanþágu.
Samkvæmt sannfæringu kaþólsku kirkjunnar er hjónabandið þá
aðeins gilt að báðir aðilar séu „frjálsir“, þ.e. ekki (lengur) bundnir
sambúðaraðila af fyrra hjónabandi. Borgaralegur „skilnaður“ eða
skilnaður staðfestur af kirkjudeild sem ekki er kaþólsk bindur ekki
enda á þess konar samband. Ef ekki er ljóst hvort raunverulega sé
stofnað til hjónabands á gildandi hátt verður að láta kaþólskan
hjónabandsdómstól rannsaka málið.
Á undirbúningstímanum mega elskendurnir ekki búa saman sem
hjón eða sofa saman. Ekki er hægt að ganga í reynsluhjónaband
því hjónabandið er samband sem varir allt lífið. Að auki er öruggt
fjölskyldulíf óframkvæmanlegt nema það sé styrkt með órjúfanlegu
hjónabandi.
Ekki má sækjast eftir kynferðislegum samruna eins og hann væri
eingöngu einskonar líffræðilegt fyrirbæri til þess gert að veita
nautn, heldur verður hann ætíð að vera tjáning og staðfesting
gagnkvæms kærleika. Ekki má heldur losa hann úr tengslum við
markmið sitt, mögulegan barnsgetnað. Þess vegna eru tilbúnar
getnaðarvarnir í andstöðu við manngildi hjónanna og kærleiksfulla
sameiningu þeirra.
Þetta viðhorf til hjónabands og kynferðis skýrir einnig hversvegna
sambúð og sambönd samkynhneigðra samrýmast ekki því
kynferðislífi sem Guð hafði ætlað mönnunum.
Hjónabandið er því sáttmáli karls
og konu, byggður á því að þau
gefist hvort öðru algjörlega. Guð sjálfur kemur að þessum sáttmála
til þess að styrkja hann og efla hinn gagnkvæma kærleika.
3.3 Guðs gjöf og verkefni
Innst inni og í réttri útfærslu er aðeins hægt að líta svo á að
hjónabandið sé gjöf, gjöf Guðs til manna og gagnkvæm gjöf karls
og konu. Þau opnast fyrir kærleika Krists og láta hann hafa áhrif
á sig svo að mótaðilanum finnist hann elskaður. Þetta er gjöf sem
einnig er verkefni, því það er reyndar kærleikur Guðs sem á að
vera að verki í hjónabandinu. Sakramentið veitir kraftinn til að
framkvæma þetta. Það viðheldur kærleikanum, um framtíð, treystir
sannleikann innan hjónabandsins, heldur opnum möguleikanum
á afkomendum, leitar stöðugt eftir endurnýjun og styrkingu,
aðlagast sífellt breytilegum aðstæðum og hærri aldri og gætir
sérstaklega að uppbyggingu fjölskyldunnar.
Fjölskyldan þarfnast „næringar“, næringar frá Guði sem einkum er
að fá með þátttöku í lífi kirkjunnar í sameiginlegri bæn og tignun
sakramentanna, sérstaklega skriftum og altarissakramenti. Þá
þarfnast hjónabandið sífellt tákna um kærleika í daglegri umgengni
en einnig við það að ráða fram úr sameiginlegum verkefnum sem
lífið færir, einkum varðandi uppeldi barnanna.
Í ljósi alls þessa vísar líf hjónanna einnig til hins sanna kærleika
í samfélaginu og stuðlar að styrkingu hans í samræmi við áform
Guðs. Það miðlar endurlausn mannanna fyrir Jesú Krist með því
að gera hinn guðdómlega kærleika raunverulegan í sambúðinni
við aðra menn. Með réttu vekur gott og stöðugt hjónaband athygli
og aðdáun. Það stuðlar á
sérstakan hátt að útbreiðslu og
móttöku
fagnaðarboðskapar Krists.
4. Hjónaband og fjölskylda
4.1 Uppruni fjölskyldunnar
Við hjónavígsluna lofa karlinn og konan hvort öðru tryggð „alla
ævidaga [okkar]“. Þessi tryggð á að varðveitast „í blíðu og stríðu,
við heilsu og vanheilsu“. Á þessum grunni geta hjónin lýst því yfir
að þau séu reiðubúin til að verða faðir og móðir og veita börnum
sínum kristilegt uppeldi, því eins og áður sagði er hjónabandið
sáttmáli sem gildir allt lífið og myndar þannig þann grundvöll sem
ber uppi friðsamlegan þroska barnanna sem geta sett traust sitt á
föður sinn og móður.
Þetta er aðeins mögulegt ef karlinn og konan elska hvort annað
með óeigingjörnum og ótakmörkuðum kærleika. Það er einmitt
innsigli Guðs, sem kallað er yfir hjónin, sem gerir þetta mögulegt.
Guð sameinar hjónin á svo náinn hátt að kærleikssamband þeirra
verður órjúfanlegt.
Ef tveir elskendur hafa ákveðið að ganga í slíkt hjónaband að
lokinni rækilegri yfirvegun í frelsi og meðvituð um þá ábyrgð sem
því fylgir, þá gerir kirkjan ráð
fyrir því að þetta sé raunveruleg
ætlun þeirra og að þau séu fastráðin í að halda loforð sitt.
En oft kemur í ljós að ekki er auðvelt að viðhalda gagnkvæmri ást
til frambúðar. Hjónabandskærleikurinn krefst oft nærri hetjulegrar
sjálfsfórnar, ekki aðeins í langvarandi veikindum eða ef um ótryggð
er að ræða, áfengissýki eða vanrækslu á uppeldisskyldunum innan
fjölskyldunnar, heldur sennilega enn frekar í striti hversdagsins.
Þá kynnast elskendurnir því að þau fjarlægjast hvort annað smám
saman. Til þess að forðast það verða þau sífellt að gefa og fyrirgefa,
að leita út fyrir sjálf sig og reyna að vera algjörlega opin gagnvart
hvort öðru, án þess að þriðji aðili komi þar við sögu.
Sá sem sýnir ótryggð, gegnir ekki skyldum sínum í fjölskyldunni
eða veitir ekki mótaðilanum nægilega athygli, verður að breyta
framkomu sinni. Mótaðilinn verður í kærleika að benda á hrösunina
og hvetja til afturhvarfs. Mikilvægast er að benda hinum seka á að
kærleikurinn er enn lifandi og að fyrirgefning er möguleg.
Ástin felst í því að aðilarnir vaxa hvor í átt til annars. Þetta varir
allt lífið. Aðeins sá sem sífellt er reiðubúinn til að veita hinum
forgang getur búist við viðurkenningu, athygli og samþykki. En
jafnvel þó að hann öðlist ekkert af þessu, má hann ekki gefast upp
á óeigingjörnum kærleika sínum, því sá sem raunverulega elskar
sýnir kærleika jafnvel þó að hann fái ekki eða virðist ekki fá neinn
kærleika á móti.
Erfitt er að sýna sannan kærleika. Tilvera þess sem vill aðeins njóta
kærleika en endurgeldur hann ekki, eða aðeins að litlu leyti, krefst
fórna. Þetta á einnig við um kærleika foreldra til barna sinna. En
hvernig eiga börnin að kynnast sönnum kærleika ef foreldrarnir
hafa hann ekki fyrir þeim? Það er einmitt í þolinmóðri fórn sinni
hvors til annars sem hjónin komast að raun um að slík fórn borgar
sig. Því ef þau bæði eru
reiðubúin til þess í samræmi við
loforð
sitt við vígsluna, þá vex einnig gleðin í kærleikanum. Sá sem týnir
sjálfum sér hlýtur hinn að launum og það var einmitt það sem
stefnt var að.
4.2 Tilkoma barnanna
Hjónabandið verður að vera opið fyrir tilkomu barna. Það
er svo stór hluti þess að ef annað hjóna eða þau bæði útiloka
barneignir, er hjónabandið þar með ógilt. Því Guð sagði sjálfur
við sköpunina við karlinn og konuna: „Verið frjósöm, margfaldist
og uppfyllið jörðina“ (1M 1, 28). Í öllum menningarheimum er
litið á börnin sem blessun. Sá sem ekki vill viðurkenna þetta
hefur misskilið kærleikann og reynir að njóta lífsins sjálfur, eða þá
með sambúðaraðilanum. Þetta viðhorf er í andstöðu við kærleika
hjónabandsins. En getnaður barna á einmitt að staðfesta hann og
styrkja. Börnin eru ávöxtur hans.
Konan eignast ekki aðeins börnin heldur þarfnast barnið móður
og föður og sem foreldrar mynda þau fjölskyldu sameiginlega
og leitast við að byggja hana upp. Aðeins foreldrar sem elskast
raunverulega og lifa þennan kærleika, geta alið barnið upp
í sönnum kærleika. Því ætti getnaður barna aðeins að verða í
styrku hjónabandi sem borið er uppi af kærleika. Barnið verður að
kynnast þessum kærleika svo að það geti sjálft tileinkað sér hann
og þroskað með sér.
Guð gaf karli og konu kynferðið sem miðar að getnaði barna, en
þó getur það orðið að ekki verði af honum. Hjón sem gjarnan vilja
eignast börn mega af því tilefni leita til læknavísindanna. Ekki má
þó líta á frjóvgunaraðgerðir í hvaða formi sem er sem tjáningu
gagnkvæms kærleika og þær samsvara ekki heldur virðingu
barnsins. Barnið verður ætíð Guðs gjöf. Hann er skaparinn sem
notfærir sér kærleikssambandið og kynferðislega hneigð karls og
konu til þess að kveikja nýtt líf.
Guð gefur hið nýja líf og það tilheyrir honum. Því er það allt frá
getnaði ósnertanlegt. Foreldrarnir ættu ætíð að vera sér meðvitaðir
um það. Þau eiga að taka á móti barninu í kærleika, einnig þegar
það samsvarar ef til vill ekki vonum þeirra eða er fatlað. Guð
sjálfur felur þeim barnið svo að þau næri það, verndi og um fram
allt elski. Þau mega treysta á stuðning Guðs við það.
Eins og kunnugt er geta mörg hjón þrátt fyrir óskir sínar ekki
eignast börn með eðlilegum hætti. Börnin eru fyrst og fremst
gjöf Guðs. En Guð hefur einnig ætlað barnlausum hjónum
ákveðið verkefni. Þau geta til að mynda ættleitt barn, tekið að
sér og alið upp yfirgefin börn, börn sem hafa verið borin út eða
munaðarleysingja og myndað fjölskyldu með þeim, svo að þau
megi einnig kynnast foreldrakærleikanum – hvoru í annars garð
og til barnanna. Barnlaus hjón geta einnig tekið að sér sérstök
verkefni í kirkju eða samfélagi og borið ávöxt með þeim hætti.
Forsenda þess er að elskendur og hjón vilji lifa í samræmi við
áform Guðs. Til að svo megi verða þarfnast þau heiðarlegrar
trúar á gæsku Guðs og djúps trausts á leiðsögn hans. Bæn til
Guðs um ljós og kraft hjálpar þeim við þetta og þau styrkjast af
sakramentunum.
4.3 Verkefni foreldranna
Hjónabandið miðar að frjósemi og þar með að myndun fjölskyldu.
Fjölskyldan er hið sanna samfélag og þar gegna foreldrarnir
lykilhlutverki. Burðarásinn er kærleikurinn sem barnið á að finna
fyrir þegar í móðurkviði. Það á að finna að foreldrarnir gleðjist yfir
komu þess og fagni fæðingu þess og að það sé boðið velkomið í
fjölskylduna og systkinahópinn.
Þær aðstæður sem barnið vex upp við fyrstu árin hafa seinna
meir áhrif á afstöðu þess gagnvart grundvallarspurningum lífsins.
Barnið verður að kynnast hreinskilni, trausti, bjartsýni og einkum
sönnum kærleika. Jafnframt verður það að læra snemma að láta
aðra njóta sín, að laga óskir sínar að þeim möguleikum sem fyrir
hendi eru og virða takmörk. Ef það gerir mistök eða breytir rangt,
á það ekki aðeins að kunna að taka ávítum og sýna iðrun, heldur
einnig að kynnast fyrirgefningu. Sérstaklega ber að hvetja það til
að sýna sjúkum, fötluðum eða öldruðum samúð og hjálpsemi.
Þar sem svo háttar til í löndum okkar að oft tilheyra báðir foreldrar
ekki sömu kirkjudeild eða foreldri er ekki skírt, þá eiga foreldrarnir
frá upphafi að vera sér þess meðvitaðir að kaþólska kirkjan ætlast
til þess af þeim að börnin verði skírð til kaþólskrar trúar og alin
upp í henni. Kaþólski aðilinn í hjónabandinu ber fyrst og fremst
ábyrgð á þessu. Þó er
óskandi að sá aðilinn sem ekki er
kaþólskrar
trúar styðji þetta ef unnt er. Mikilvægt er að börnin öðlist ljósa
og ákveðna sýn á trúna og kristið líf svo að þau geti gert inntak
þeirra og kröfur að mælikvarða breytni sinnar. Um leið og þau
hafa skilning til á að upplýsa þau um og hvetja þau til skilnings á
að foreldrar þeirra hafi mismunandi skoðanir á trúmálum og séu
ekki í sama trúfélagi. En jafnframt ber að hvetja þau til þess að
halda fast við trú sína og sýna kirkju sinni tryggð. Fordæmi þess
foreldris sem er kaþólskrar trúar er nauðsynlegt til að svo megi
verða.
Líf barnsins, sem orðið er Guðs barn fyrir skírnina, nýtur blessunar
síns himneska Föður og skyldi minnt á það reglulega. Því tilheyrir
það inntaki uppeldis þess að fræða það um biblíusögurnar.
Einkum á að byggja upp sterkt samband við Jesú og barnið á
að sjá himneska móður sína í
Maríu. Bænin á að vera þáttur
í
hversdagslífi fjölskyldunnar. Einnig eiga foreldrar að taka börn sín
með til kirkju og gera þeim ljóst að þar býr Guð og hann er alltaf
reiðubúinn til að sinna þeim. Smátt og smátt lærist börnunum
það sem fram fer í helgisiðunum og hvernig þau eiga að hegða sér
meðan þeir fara fram. Trúfræðslan í prestakallinu tekur við af þessu
grundvallar trúaruppeldi foreldranna. Hún býr börnin sérstaklega
undir meðtöku sakramentanna og leiðir þau til þátttöku í lífi
samfélagsins sem meðvitaða, kristna einstaklinga.
Trúarlíf foreldranna er því afar mikilvægt. Fyrirmynd þeirra hlýtur
að hafa áhrif á börnin, jafnvel þó
að þau leiðist á uppvaxtarárunum
stundum inn á aðrar brautir en foreldrarnir telja æskilegar.
Kærleiksfull hvatning og eigin breytni foreldranna munu með
tímanum bera ávöxt. Mestu skiptir að koma eigin sannfæringu
greinilega á framfæri og útskýra hana og halda ævinlega opnum
möguleikanum á samræðum um hana.
Afar mikilvægt er fyrir börnin hvaða uppalendum og kennurum
foreldrarnir fela þau og við hverja þau eiga samskipti. Í
grundvallaratriðum ákvarða foreldrarnir inntakið í uppeldi barna
sinna og mega búast við því að það sé virt. Börnin þarfnast þess
að regla sé í lífi þeirra og að samræmi ríki hvað sannleika og gildi
varðar í uppvexti þeirra. Þau munu einnig smám saman komast að
því að utan fjölskyldu þeirra ríkja oft aðrar hugmyndir um gott
og illt. Þau verða að læra að dæma
það á réttan hátt og staðsetja
í samræmi við það í umgengni sinni við aðra.
4.4 Hættan á gagnkvæmum vinslitum – Skilnaður
Kærleikurinn verður að vaxa til þess að hann geti átt framtíð fyrir
sér. Oft bíður kærleikurinn skipbrot sakir þess að hann var ekki
nógu langlífur. Þar eð elskendurnir vilja ekki gefa það sem þeir
telja vera sjálfstæði sitt eða
sjálfsþroska upp á bátinn, skortir
þá
oft kraftinn og þolinmæðina til að þrauka í sönnum kærleika. Ef
til vill gerðu þeir sér falskar vonir um ást á móti sem væri þeim
samboðin. Eða þeir vilja halda hluta af lífi sínu út fyrir sig og verða
því að hluta til ókunnug hinum aðilanum. Í stað þess að nálgast
hvort annað sífellt betur, fjarlægjast þau hvort annað og lifa sífellt
meir hvort við hliðina á öðru í stað þess að sameinast. Þetta getur
leitt til þess að þriðji aðilinn kemur til sögunnar sem álitinn er
geta veitt manni meiri skilning og viðurkenningu. Stundum reyna
ofbeldi og áfengissýki, rangar áherslur í vinnu og starfsframa,
óvenjulega mikill fjárhagsvandi eða erfiðir sjúkdómar á styrk
hjónabandsins og fjölskyldunnar. Á slíkum erfiðleikastundum telja
menn oft að borgaralegur skilnaður sé eina lausnin á vandanum
og bjargi einstaklingnum.
Þrátt fyrir það vill fólk ekki raunverulega skilja, síst af öllu þau hjón
sem hafa heitið hvort öðru ævilangri tryggð. Þess vegna má ekki
fordæma of fljótt því að um þessi efni geta aðeins hlutaðeigandi
sjálfir og Guð dæmt.
Einnig þegar skilnaður virðist óumflýjanlegur verður að reyna
allt sem unnt er til þess að bjarga hjónabandinu, þó ekki væri
nema barnanna vegna. En þegar svo ber við geta skilningsríkir
sálusorgarar, góðir vinir og ættingjar en einnig önnur hjón
aðstoðað í orði og verki. Viðeigandi
ráðgjöf og meðferðarúrræði
skyldu einnig íhuguð.
Ef ekki er unnt að græða sárin eða skilnaður er í raun löngu
orðinn staðreynd, eða nýtt samband er orðið að veruleika, mega
hjónin sem í hlut eiga þó ekki gefast upp eða snúa jafnvel baki
við kirkjunni. Sem kirkja verðum við ætíð að standa opin fyrir
þessu fólki. Þá verður að rannsaka hvort hið rofna samband hafi
frá upphafi fullnægt skilyrðum kirkjunnar um löglegt hjónaband.
Það er hlutverk hjónabandsdómstóla kirkjunnar að athuga þetta,
en hlutverk þeirra er mikilvægur partur sálgæslunnar.
Verið getur að vegna óviðunandi breytni eins eða beggja aðila
sé óhjákvæmilegt að aðilar búi ekki undir sama þaki, ekki
síst barnanna vegna ef þau þjást mikið vegna sífelldra deilna
foreldranna. Í slíku tilviki er ekki um hjónaskilnað að ræða heldur
er þar um slit á sameiginlegri búsetu að ræða. Kirkjan getur í
undantekningartilvikum leyft slíkt. Þó verður sífellt að reyna að
finna leiðir til að endurvekja sambúðina í gagnkvæmum friði.
Ef skilnaðurinn tengist því að hafin er ný sambúð sem kirkjan
getur þó ekki blessað sem hjónaband, enda hafi verið gerð
könnun á gildi þess samkvæmt kirkjulögum, þá getur kirkjan ekki
samþykkt hana. Hver sem stígur slíkt skref má þó að vita að Guð
heldur dyrum hjarta síns ævinlega opnum. „Þótt vér séum ótrúir,
þá verður hann samt trúr“ (2Tm 2, 13). Það hjóna sem eftir situr
verður að styrkjast í tryggð sinni. Veita verður börnunum sérstaka
athygli og umönnun. Þau eru ævinlega hin saklausu fórnarlömb
hjónaskilnaða. Þau þarfnast fjölskyldu sem grundvallast á
sannarlega traustu hjónabandi foreldra sem elska hvort annað. Ef
það bregst verður að vona og vinna að því að börnin njóti samt
sem áður áfram ástar foreldra sinna.
Hjónaskilnaðir eru slæmir og þeir sýna hve mjög hjónin þarfnast
hjálpar Guðs og kirkjunnar til þess að geta verið stöðug í kærleika
sínum og tryggð. Án náðar Guðs er það ógerlegt. Kristin hjón
verða því sífellt að taka sér til fyrirmyndar óeigingjarnan kærleika
Jesú til kirkju sinnar (sbr. Ef 5, 25–32). Regluleg sameiginleg bæn á
heimilinu og meðtaka skrifta- og altarissakramenta eru nauðsynleg
til að unnt sé að viðhalda og dýpka hjónabandskærleikann. Þessar
uppsprettur styrks á einnig að opna snemma fyrir börnunum því
ekki er unnt að halda fjölskyldunni saman og þróa fjölskyldulífið
án þátttöku þeirra.
5. Kristið hjónaband og fjölskylda í nútímaþjóðfélagi:
Aðskotahlutur eða ögrun?
5.1 Hlutverk fjölskyldunnar
Fjölskyldan snýr ekki aðeins að Guði og kirkjunni, hún er jafnframt
grundvöllur þjóðfélagsins. Því verður fjölskyldan að opna sig
gagnvart þjóðfélaginu og taka þátt í starfi þess. Foreldrar og börn
mega því hvorki einangra sig frá
þjóðfélaginu né týnast í
því.
Fjölskyldan er fyrsta samfélagið sem barnið kynnist og finnur sér
stað í.
Barnið verður fyrir ýmsum áhrifum af þjóðfélaginu. Það verður fyrir
áhrifum af öðrum í sjónvarpi, á netinu, í skólanum og af kynnum
sínum við annað fólk. Þessi áhrif eru mismunandi. Foreldrarnir
verða að hjálpa barninu að meta þau, dæma á réttan hátt og vinna
úr þeim. Þetta á jafnt við um unglinga sem lítil börn. Einnig þegar
unglingar kanna heiminn og það sem hann hefur að bjóða upp
á eigin spýtur eru skoðanir og dómar foreldranna mikilvægir og
hafa áhrif, sérstaklega ef þau eru borin fram í heiðarlegum og
þolinmóðum samræðum.
Einkum er mikilvægt að fylgja börnunum í leit þeirra að
framtíðarfarvegi í lífinu. Ekki er rétt að ákveða hann í skyndi með
tilliti til óska foreldranna heldur skyldi taka mið af innstu óskum
og hæfileikum sérhvers barns. Foreldrar og börn verða að athuga
að Guð hefur sérstakt áform og markmið fyrir hvern einstakling,
sem hann uppgötvar sjálfur og verður að fylgja eftir í frelsi. Í
slíkri áætlun þarf ekki aðeins að felast hjónaband heldur einnig líf
utan hjónabands sem beinist að því að byggja upp ríki Guðs, til
að mynda sem prestur eða meðlimur í reglusamfélagi eða á ýmsan
annan hátt í þjónustu við aðra. Oft finna menn þessa áætlun eftir
krókaleiðum. Þó er mikilvægt að hver og einn sé opinn gagnvart
þessari áætlun og fylgi henni samviskusamlega þegar hann loks
hefur uppgötvað hana. Foreldrarnir ættu að hjálpa börnum sínum
við þetta með hliðsjón af lífsreynslu sinni.
Foreldrarnir og börnin þarfnast hjálpar Guðs til að geta valdið
þessu verkefni. Aðeins með sterku sambandi við hann og fyrir
tilstyrk hans geta börnin og foreldrarnir fundið réttu leiðina.
5.2 Háleitt markmið
Þessar athugasemdir um hjónabandið og fjölskylduna kunna
í margra augum að reynast of háleitar. Þær eru reyndar lýsing
á háleitu markmiði. Einkum stuðningurinn við órjúfanleika
hjónabandsins og þá skoðun að hjónabandið sé rétti vettvangurinn
til að tjá kynferðið gera þetta augljóst. Margir munu segja:
Svona hugmyndir um hjónabandið og fjölskyldulífið eru okkur
óskiljanlegar. Megum við biskupar þess vegna hafna hinni kristnu
Guðs- og mannsímynd og þeim kröfum sem gera verður til
hjóna í framhaldi af því? Megum við ganga í lið með ríkjandi
venjum eða koma til móts við þær með því að gera málamiðlanir
varðandi gildin? Megum við, af því að við búum við breyttar
menningaraðstæður, þegja um kenningar Heilagrar ritningar og
kirkjunnar? Við myndum sem biskupar bregðast skyldum okkar
ef við boðuðum ekki einnig allt það sem kaþólsk trú hefur að
segja í þessum efnum. Við erum þeirrar skoðunar að það sem er
til heilla fyrir einstaklinginn sé einnig nauðsynlegt samfélaginu,
sérstaklega nú á tímum, að spyrja um það hvað sé raunverulega
satt og hafi varanlegt gildi og veita svör við því.
5.3 Leiðir til að ná markmiðunum
Ekki er það síður krefjandi verkefni en þær skoðanir sem hér hafa
verið bornar fram, hvernig hjón og fjölskyldumeðlimir fylgja þeim
í raun. Oft rekast þau á skilningsleysi og alvarlega erfiðleika.
Þetta byrjar hjá því unga fólki sem vill ekki fara sömu leiðir í
kynlífs- og nautnamenningu og jafnaldrar þeirra. Það kostar þau
mikið þor og kraft að losa sig undan henni. Ungt fólk vill sem
kunnugt er ekki skera sig úr hópnum ef málið snýst um almennt
viðurkennda breytni meðal jafnaldranna, ekki síst ef þeim sjálfum
finnst hún spennandi. Aðeins sannfærandi uppeldi og hvetjandi
leiðsögn kennara og foreldra, sem og möguleikinn á því að finna
vopnabræður í baráttunni, getur hjálpað þeim að halda höfði og
þroskast svo að þau meti raunverulegt kærleikssamband meir en
kynlíf á undan hjónabandi.
Æskufólk á að vita það að kynlíf sem veitir fullnægju og gleði
grundvallast á víðtæku ástarsamband karls og konu í hjónabandi.
Í því felst varanleg gagnkvæm tryggð þeirra og þau gera ráð fyrir
þeim möguleika að eignast börn sem þau ala síðan upp. Ástin er
miklu meira en aðeins „kynlíf“.
Meðan unga fólkið býr hjá foreldrum sínum njóta þau að vísu
ákveðinnar verndar þeirra, jafnvel þó
að þá þegar sé ákveðin
freisting til að umgangast aðra á frjálslegan hátt. Um leið og
þau yfirgefa foreldrahúsin vegna náms eða atvinnu eða vilja lifa
sjálfstæðu lífi að eigin ósk, verður mun erfiðara að vernda þau
fyrir skaðlegum samböndum. Einnig þá eiga foreldrarnir að reyna
að viðhalda nánum tengslum við þau og ræða við þau.
Ef alvarlegt samband þróast milli pilts og stúlku þá ættu þau frá
upphafi að setja sér takmörk varðandi samskipti sín. Þau ættu að
ræða þessi mál opinskátt og sækja
sér jafnframt ráð hjá öðrum.
Ef þau verða fullviss um að þau vilji stefna að því að mynda
staðfasta fjölskyldu saman ættu framtíðarbrúðhjónin að ræða
hjónalífið opinskátt sín á milli og setja sér markmið sem þau geta
stuðst við síðar. Helst ættu þau að
ræða þetta við foreldra sína og
aðra fullorðna sem þau treysta. Einmitt á þessum undirbúningstíma
hjónabandsins ættu þau, ein og sér og í sameiningu, að biðja
um hjálp og kraft Guðs og taka reglulega þátt í guðsþjónustu
kirkjunnar, jafnvel þó að þau tilheyri ekki sömu kirkjudeild. Þá
getur söfnuðurinn með jákvæðum
áhuga sínum styrkt þau í því
áformi sínu að móta líf sitt sameiginlega í samræmi við áætlun
Guðs.
Við vitum að nú á tímum er litið svo
á í samfélaginu, í löggjöf
ríkisins, og í ákveðnum hópum innan kirkjunnar, að hjónabandið sé
ekki lengur stöðugur sáttmáli lífið
á enda. Þá njóta fjölskyldugildin,
og einkum merking þeirra gagnvart börnunum, ekki lengur
nægjanlegrar verndar. Þau eru oft sett skör lægra áhugamálum
hjónanna. Ungu hjónin verða því að hlúa að ástarsambandi sínu og
búa það undir komu barna. Einstaklingsbundnar eða sameiginlegar
óskir varðandi
íbúðarhúsnæði, þægindi
og frítíma mega ekki koma
í veg fyrir að þau byggi upp fjölskyldu. Þegar börnin eru svo loksins
komin verður umhyggjan fyrir þeim að hafa forgang fram yfir allt
annað. Því eiga foreldrarnir í tíma að reyna að haga starfi sínu á
þann veg að umönnun og uppeldi barnanna verði ekki hornreka.
Ríkisvaldi og samfélagi ber skylda til að gera þetta mögulegt.
Það er svo á valdi foreldranna sjálfra að leysa það verkefni, sem
stundum getur reynst erfitt, að samræma starfsframa sinn og óskir
um velferð, sem og persónuleg tómstundahugðarefni sín, þörfum
og óskum barnanna. Uppeldi barnanna er sameiginlegt verkefni
föður og móður. Foreldrarnir eiga að þroska ástarsamband sitt og
móta það á þann veg að það
geti leitt til þess að áætlanir þeirra
varðandi fjölskylduna komist til framkvæmda.
Tengslin við ættingja geta verið mikils virði. Það er einnig æskilegt
að hjón sem hafa svipaðar skoðanir og börn þeirra hittist reglulega
til þess að skiptast á reynslu og veita hvert öðru hvatningu.
Fjölskyldan á ekki síst að vera „heimiliskirkja“: foreldrar og börn
eiga að biðja saman og halda kristilegar hátíðir á heimili sínu.
Fjölskyldan ætti að ganga til kirkju til þess að leita þar krafts og
styrks. Æskilegt er að taka þátt í safnaðarstarfinu.
Lífið í traustu hjónabandi og myndun og mótun slíkrar staðfastrar
fjölskyldu þar sem fjölskyldumeðlimunum finnst þeir eiga heima, er
ekki auðvelt við þær aðstæður sem
nú ríkja. Þó eru slíkar
fjölskyldur
og hjónabönd ekki úreltar fyrirmyndir, heldur hvatning til allra um
að íhuga tilgang og markmið þeirra eigin lífs sem stundum hefur
ekki farið á besta veg og valdið þeim vonbrigðum.
Hjónabandið og fjölskyldan, eins og við höfum lýst þeim, geta
einnig kallað á nýja hugsun í samfélaginu. Líkt og minnst var á í
inngangi, hafa efnis- og einstaklingshyggja og víðtækt frjálslyndi
í lifnaðarháttum gripið um sig. En þetta veitir ekki endanlegan
stuðning í lífinu. Andstætt við þetta geta hjónaband og fjölskylda
sem Guð hefur veitt tilstyrk sinn og grundvallast á óeigingjörnum
og gagnkvæmum kærleika, veitt raunverulegan stuðning og öryggi.
Slík hjónabönd og fjölskyldur eru hornsteinn þjóðfélagsins.
Kristið fólk sem lifir í traustu hjónabandi og vill stofna staðfasta
fjölskyldu gegnir því mikilvægu hlutverki. Þau eru tákn um
raunveruleika endurlausnarinnar fyrir Jesú Krist og boðendur
fagnaðarboðskapar hans.
6. Aðstoð kirkjunnar: Fjölskylda og söfnuður
Frá upphafi var kirkjan sér meðvituð um hið mikla gildi fjölskyldunnar
og hjónabandsins, en einnig erfiðleikana. Jesús Kristur
gerði svo miklar kröfur til hjóna að lærisveinar hans hrópuðu:
„Þá er ekki vænlegt að kvænast“ (Mt 19, 10). Drottinn róaði þá
að vísu en dró þó hvergi af kröfum sínum varðandi órjúfanleika
hjónabandsins og skilyrðislausa tryggð hjónanna. Hann gerði þeim
einnig ljóst að börn eiga ætíð tilkall til athygli og ástúðar og að
aldrei má víkja þeim til hliðar (sbr. Lk 18, 15–17).
Páll postuli lagði áherslu á að hjónabandið snerist um það að karl
og kona elskuðu hvort annað „eins og eigin líkami“ (sbr. Ef 5, 28).
Þarna er átt við þann djúpa kærleika sem Jesús sýndi kirkju sinni
(sbr. Ef 5, 25). Einnig minnir postulinn á að börn og foreldrar eigi
að sýna hvert öðru umhyggju og kærleika (sbr. Ef 6, 1–4; Kól 3,
20 o.áfr.).
Í sögunnar rás hafa oft orðið heiftarlegar deilur um hlýðni við
kirkjuleg fyrirmæli. Kirkjan var þó alltaf staðföst í vörn sinni.
Henni fannst hún skyldug til að gefa hvergi eftir því þarna er um
boð Drottins að ræða. Þá hefur kirkjan enn fremur varið jafngildi
karls og konu í hjónabandinu. Hún styður gott uppeldi barnanna.
Í þessu skyni stofnar hún eigin skóla, sem jafnframt bjóða öllum
kennslu. Kirkjan hefur ævinlega fordæmt harðlega fóstureyðingar
og útburð barna.
Enn í dag verndar kirkjan hjónabandið og styður rétt fjölskyldulíf.
Annað Vatíkanþingið tjáir sig á
augljósan hátt um þessi mál í skjali
sínu „Kirkjan í heimi nútímans“. Seinna hafa páfarnir sent frá sér
skýr og ótvíræð umburðarbréf og postulleg skrif um þessi efni.
Við nefnum sérstaklega postulleg skrif Jóhannesar Páls páfa II,
„Familiaris Consortio“ um hjónabandið og fjölskylduna frá 1981,
sem enn halda fullu gildi. Á grundvelli slíkra yfirlýsinga birtum
einnig við, biskupar og prestar í boðun okkar og trúfræðslu,
sannleikann um hjónabandið og gildi hjónabandssáttmálans og
fjölskyldunnar svo að allir megi kynnast honum og læra að meta
hann.
Við viljum beina athygli okkar sérstaklega að unga fólkinu sem
býr sig undir hjónabandið. Því mælum við með að boðið sé
upp á námskeið þar sem rætt verður um hjónabandið sjálft en
einnig um það hvernig best er að umgangast kynferðið, byggja
upp fjölskyldu og ala upp börn. Við mælum einnig með því
að myndaðir verði foreldrahópar þar sem hægt er að skiptast á
reynslu og sækja hvatningu til að dýpka hjónabandið og gera það
ávaxtaríkt. Hugsanlega gætu roskin hjón ásamt presti leitt slíka
foreldrahópa.
Prestaköllin ættu að reyna að finna leiðir til að koma á góðri
umönnun barna og byggja upp aðlaðandi þjónustu presta við
ungmenni. Þetta á þó ekki að koma í staðinn fyrir foreldrahúsin.
Heldur á miklu fremur að aðstoða foreldrana við að veita börnunum
góða leiðsögn í víðum hópi
og gera þeim mögulegt að þroskast og
opna sig gagnvart öðrum.
Þá eru og verða kaþólskir skólar einnig mikilvægir. Þeir verða að
veita vandaða fræðslu og bjóða nemendum viðeigandi leiðsögn á
þroskabraut þeirra. Innan þessa ramma á og verður einnig að veita
vel ígrundaða fræðslu um kynferðismál.
Sem kirkja megum við ekki gleyma einstæðum mæðrum og
feðrum sem ala upp börn sín, hvort sem þau eru ógift eða skilin.
Við verðum að ræða við þau um möguleika og leiðir til að þau
fái ráðið við aðstæður
sínar og þá erfiðleika sem þeim tengjast.
Þau verða að minnsta kosti að fá að vita að kirkjan er líka handa
þeim. Það á einnig við um ekkjur og ekkla. Sérstaklega ber að
huga að skilnaðarbörnum. Þau þarfnast viðeigandi og hvetjandi
leiðsagnar.
Í öllu þessu er þörf á bænum viðkomandi, sem og annarra
sóknarbarna og einkum reglufólks, svo að sem flestir geti fyrir
Guðs hjálp og kraft búið í góðu
hjónabandi, haldist stöðugir í því
og byggt upp staðfasta fjölskyldu börnunum til heilla. Æskufólk,
hjón og þeir sem hafa orðið fyrir vonbrigðum með hjónabandið
eða fjölskyldu sína, ættu að leita stuðnings í bæninni og þátttöku
í kirkjulegu lífi og minnast þess að Guð elskar þau ævinlega.
Við biskupar viljum leggja þunga áherslu á hjónabandið og
fjölskyldulífið í sálgæslunni. Við hvetjum presta og djákna til
þess að haga prédikunum sínum og litúrgíu á þann veg að henti
sérstaklega hjónum og ungmennum og þau eflist af því og styrkist.
Allir aðrir sem vinna við trúfræðslu og kirkjulegt æskulýðsstarf
eða undirbúning hjónabands, ættu að leggja áherslu á hið djúpa
inntak kristins hjónabands og fjölskyldu. Jafnframt krefjumst
við þess að hið opinbera veiti hjónabandi og fjölskyldulífi
nægan þjóðfélagslegan stuðning og að það meti fjölskylduna að
verðleikum sem það afl sem ber uppi þjóðfélagið.
7. Lokaorð
Við viljum ljúka þessu hirðisbréfi með tilvitnun í postullegt bréf
Jóhannesar Páls II páfa, „Familiaris Consortio“, um hjónabandið og
fjölskylduna.
Í lok þess vísar páfinn til hinnar heilögu fjölskyldu frá Nasaret sem
fyrirmyndar og styrkingar allra kristinna fjölskyldna. Hann segir:
„Fyrir leyndardómsfulla ráðsályktun Guðs bjó Sonur Guðs óþekktur
í henni (hinni heilögu fjölskyldu frá Nasaret). Því er hún frummynd
og fyrirmynd allra kristinna fjölskyldna. Þessi fjölskylda, einstök í
öllum heiminum, bjó óþekkt og
lítillát í litlu þorpi í
Palestínu þar
sem hún mátti þola fátækt, ofsóknir og útlegð og hún vegsamaði
Guð á ósegjanlega upphafinn og skíran hátt. Þessi fjölskylda neitar
ekki kristnum fjölskyldum um hjálp sína, reyndar styður hún allar
fjölskyldur í tryggð sinni við daglegar skyldur, í baráttunni gegn
ótta og erfiðleikum lífsins, við að veita öðrum dýrmæta hjálp í
nauðum, í gleðilegri uppfyllingu köllunar sinnar.
Megi heilagur Jósef, hinn „réttláti“, hinn óþreytandi verkamaður
og trúi gæslumaður þess tvöfalda fjársjóðs sem honum var falinn,
sífellt vernda þær, gæta og upplýsa!
Megi María mey, líkt og hún var móðir kirkjunnar, einnig vera
móðir „heimiliskirkjunnar“! Megi sérhver kristin fjölskylda fyrir
móðurlega hjálp hennar sannarlega verða „lítil kirkja“ þar sem
leyndardómur kirkjunnar endurspeglast og verður raunverulegur!
Megi hún, ambátt Drottins, vera fyrirmynd auðmjúkrar og
hjartanlegrar móttöku Guðs vilja; megi hún, hin þjáða móðir við
fótskör krossins, lina þrautir allra þeirra sem stýra fjölskyldu sinni
í erfiðleikum og þerra tár þeirra.
Og megi Kristur, Drottinn, konungur alls, konungur fjölskyldunnar,
vera viðstaddur, líkt og í Kana, á sérhverju kristnu heimili sem
uppspretta ljóss, friðar, gleðilegs trúnaðartrausts og krafts. Megi
sérhver fjölskylda af göfuglyndi leggja fram sinn skerf til þess
að byggja upp ríki hans í þessum heimi, „ríki sannleika og lífs,
helgi og náðar, réttlætis, kærleika og friðar“. Þetta ríki er markmið
sögunnar“ (nr. 86).
Þessa ósk páfans viljum við biskupar gera að okkar og færa ykkur
öllum hjartanlega.
Anders Arborelius
Stokkhólmsbiskup
Gerhard Schwenzer
Oslóarbiskup
Czeslaw Kozon
Kaupmannahafnarbiskup
Jóhannes B.M. Gijsen
Reykjavíkurbiskup
Józef Wróbel
Helsinkibiskup
Gerhard Goebel
Tromsöbiskup og preláti
Georg Müller
Þrándheimsbiskup og preláti
William Kenney
vígslubiskup í Stokkhólmi
Hans Martensen
fyrrum Kaupmannahafnarbiskup
M. Bernt Eidsvig
kjörinn Oslóarbiskup
Reykjavík, 15. september 2005
|