Prédikun í páfamessu   við Dómkirkju Krists konungs   4. júní 1989 "Herra … ég er ekki verður þess að þú gangir inn undir þak mitt" (Lk. 7:6). Kæru bræður og systur: Þetta eru kunnugleg orð.  Vér segjum þau í hvert skipti og vér göngum til altaris við messugjörð.  Þau eru endurtekin hér í dag í Reykjavík á Íslandi við þessa hátíðlegu athöfn sem haldin er í trú og kærleika til þess að útdeila altarissakramentinu, ásamt biskupnum í Róm, arftaka Péturs postula. Dear Children!  This is a solemn moment in your life, and I am especially happy to be here in Iceland to give you Holy Communion for the first time.  You are now mature enough to receive it.  I sincerely hope that you preserve all your life that love for Jesus Christ you have shown today. Children and youngsters of Iceland!  I entrust you with this cross which I have already blessed.  It is to be erected by scouts at Úlfljótsvatn in memory of my visit.  It shall remind you of a thousand years´ Christianity in Iceland, and the fact that this faith is your heritage.  Be dedicated to it!  Live it fully!  This is my wish for Icelandic youth. Þetta heilaga sakramenti er til minningar um fórnardauða Drottins vors, Jesú Krists, en vér fögnum líka 1000 ára afmæli kristnitöku á Íslandi.  Vér minnumst með þakklæti "þeirra sem helgaðir voru krossinum og farnir eru á undan oss": fyrstu munkanna á 9. öld sem getið er í fornsögum og komu líklega frá Írlandi, fyrsta íslenska biskupsins, Ísleifs Gissurarsonar og Þorláks biskups helga Þórhallssonar. Vér geymum líka minninguna um þjóðhetju yðar, Jón Arason biskup, Jesúítaprestinn Jón Sveinsson og Gunnar Einarsson sem beið þolinmóður eftir Drottni eins og Símon og dó mánuði eftir að Jóhannes sonur hans varð kaþólskur biskup yfir Íslandi, fyrstur Íslendinga á vorum tímum.  Og marga fleiri sem of langt yrði að telja upp.  Bæði kaþólikkar og Lúterstrúarmenn minnast tryggra karla og kvenna sem báru kristni vitni í þessu landi, einlæg og staðföst í trú sinni.  Kristur er ljós þjóðanna, ljós þessara norðlægu landa sem ég heimsæki, ljós Íslands!  Honum sé lof um aldir alda! Kristur sjálfur gaf oss þetta sakramenti.  Hann gaf oss það í eitt skipti fyrir öll þegar hann fórnaði lífi sínu á krossinum "til að veröldin mætti lifa".  Hann stofnaði reyndar sakramenti líkama síns og blóðs við síðustu kvöldmáltiðina, þegar hann blessaði brauðið og vínið og sagði lærisveinunum að gjöra ávallt svo "í sína minningu", uns hann kæmi aftur.  Kristur gaf þeim - og gefur oss einnig - líkama sinn til að eta og blóð sitt til að drekka, oss til andlegrar styrktar. Altarissakramentið, sem viðhaft er margoft í kirkjunni, er fórnfæring og veisla í senn.  Í því er fólginn allur andlegur auður kirkjunnar: Jesús sjálfur, eins mennskur og hann getur orðið, og þó jafn föðurnum í guðdómi sínum. Það er þungamiðjan í samkomum trúaðra þar sem presturinn stjórnar (sbr. Prestbyterorum Ordinis, 5). Annað Vatíkanþingið lýsir því greinilega yfir að enginn kristinn söfnuður geti haldið uppi starfi nema það sé grundvallað á altarissakramentinu.  Þar er upphafið að andlegri fræðslu safnaðarins (sbr. Presbyterorum Ordinis, 6).  Reyndar er sagt þar berum orðum að meginstoð kirkjunnar sé mikil og virk þátttaka trúaðra í athöfninni með biskupinn fremstan í flokki, ásamt prestum og prelátum (sbr. Sacrosanctum Concilium, 41). Við þetta er allt annað starf í kirkjunni miðað. Mér er það því mikið fagnaðarefni þennan sunnudag á Íslandi að geta notið þessarar guðsgjafar með kaþólska söfnuðinum: - með Jolson biskupi og prestunum sem þjóna hér; - með nunnum og leikmönnum; - að viðstöddum kærum lúterskum bræðrum og systrum sem óskuðu að deila þessari bænastund með oss. Mér er tjáð að nú sé Sjómannadagur, þegar beðið er sérstaklega í kirkjum landsins fyrir þeim sem stunda sjóinn.  Minnumst þeirra sem hafa týnt lífi eða slasast í þessari gamalgrónu atvinnugrein Íslendinga sem útheimtir svo mikinn dugnað, hugrekki og þrautseigju.  Megi Guð vera sálum þeirra dánu náðugur og megi hann hugga þá sem hafa orðið fórnarlömb hafsins sem er svo gjöfult, en þó svo grimmt á stundum. Orðin "Herra. . . ég er ekki verður þess. . ." (Lk. 7:6) sagði rómverskur hundraðshöfðingi sem gegndi herþjónustu í Gyðingalandi.  Þótt hann væri útlendingur og þar á ofan heiðinn, elskaði hann fólkið og hafði meira að segja byggt handa því samkunduhús - eftir því sem guðspjallið hermir (sbr. Lk. 7:5).  Þess vegna studdu Gyðingar heilshugar þá bón sem hann hugðist leggja fyrir Jesúm: að lækna þjón hans. Jesús varð við beiðni hundraðshöfðingjans og lagði af stað heim til hans. En hundraðshöfðinginn vildi spara Jesú ómakið og sagði við hann: "Ómaka þig ekki herra, því að ég er ekki verður þess að þú gangir inn undir þak mitt; þess vegna hef ég ekki heldur álitið sjálfan mig verðan að koma til þín; en seg það með orði, og mun sveinn minn verða heilbrigður" (Lk. 7:6-7). Kristur varð við bón hundraðshöfðingjans, en "furðaði" sig jafnframt á orðum hans og mælti til mannfjöldans sem fylgdi honum: "Ég segi yður að ekki einu sinni í Ísrael hef ég fundið svo mikla trú" (Lk. 7:9). Vér notum orð hundraðshöfðingjans við altarissakramentið vegna þess að þau lýsa einlægni og sterkri trú.  Orðin eru látlaus, en fela þó í sér grundvallarskilgreiningu á því, hver Guð er og hver maðurinn er.  Guð er alheilagur, skaparinn mikli sem gefur oss líf og er höfundur alls í tilverunni. Vér erum sköpunarverk hans, börn hans sem þarfnast lækningar vegna synda vorra. Í velferðarþjóðfélagi eins og þér búið við, þar sem allir hafa nóg viðurværi, þar sem menntun og heilsugæsla stendur öllum til boða og félagslegt réttlæti er á háu stigi, er auðvelt að missa sjónar á skaparanum sem hefur rétt oss þetta allt úr dýrlegum höndum sínum.  Það er auðvelt að lifa eins og Guð sé ekki til. Reyndar er sterk tilhneiging í þá átt, því oss getur virst að með því að viðurkenna Guð sem upphaf og endi alls sé verið að draga úr sjálfstæði mannsins og leggja óþolandi hömlur á athafnafrelsi hans.  En ef vér gleymum Guði glatast fljótt skilningur vor á dýpri merkingu tilverunnar, vér vitum ekki lengur hver vér erum (sbr. Gaudium et Spes, 36).  Á þetta ekki stærsta þáttinn í þeirri óánægju sem svo víða verður vart í velferðarþjóðfélögum? Bætir það ekki sálræna og félagslega líðan vora að heyra rödd Guðs í hinum dýrlega samhljómi alheimsins?  Er það ekki í rauninni lausn að viðurkenna að stöðugleiki, sannindi, gæska og reglufesta, sem verður mönnum æ augljósari í umheiminum, endurspegli sannleika og fegurð skaparans sjálfs? Það milda verkefni sem mannkynið verður að takast á við í lok 20. aldar er að nýta auðlindir jarðar af skynsemi og ábyrgðartilfinningu. Vér þurfum að taka tillit til þess að auðlindir vorar eru ekki óþrjótandi.  Með því gerum vér vilja skaparans.  Á sviði mannlegra samskipta ber oss að byggja upp heim réttlætis, friðar og kærleika, þar sem líf hverrar mannveru er verndað og verðleiki allra er metinn jafnt, án nokkurrar mismununar.  Til þess þurfum vér að sjá ásjónu Guðs í hverju mannsandliti og þó einkum í tárum og þjáningum þeirra sem eru ástarþurfi eða beittir ranglæti. Enginn einn maður getur leyst öll vandamál heimsins.  En hvert og eitt góðverk er mikilvægt framlag til þeirra breytinga sem vér æskjum. Það var djúp réttlætiskennd sem kom Einari Ásmundssyni til að taka örbjarga útlending, séra Baudoin, inn á heimili sitt.  Afleiðingarnar urðu örlagaríkari en Einar gat gert sér í hugarlund.  Þannig stuðla öll góðverk vor að því að réttlæti, friður og mannleg reisn beri hærri hlut.  En sjálfselska og skortur á siðferðisþreki verður til að viðhalda og jafnvel auka ranglæti í heiminum. Orð hundraðshöfðingjans eru rödd þess sem lofar skapara sinn fyrir gæsku hans og örlæti. Allt fagnaðarerindið felst raunar í þessum orðum, allur boðskapurinn um hjálpræði vort. Þau bera vitni þeirri undursamlegu guðsgjöf sem kemur fram í Orði lífsins. Guð veitir mannkyninu hlutdeild í himnesku eðli sínu - án endurgjalds.  Hann gefur börnum sínum eilíft líf í Kristi.  Maðurinn nýtur náðar Guðs. Trú rómverska hundraðshöfðingjans var mikil. Honum var ljóst að Kristur hafði veitt honum "sérstaka náð".  Hann vissi að hann var ekki verður slíkrar gjafar, að þessi gjöf fór langt fram úr því sem hann, jarðneskur maður, gat nokkurn tíma öðlast eða jafnvel vænst.  Því þessi gjöf er í sannleika sagt guðleg.  Dásemd hennar er fólgin í því að hún gerir oss fært að fá innilegustu löngun vorri fullnægt: að lifa að eilifu í nánu sambandi við Guð sem er uppspretta allrar gæsku.  Vér fáum hlutdeild í þessari sömu gjöf við altarisgönguna.  Hún er til að minnast þjáningar og dauða Krists.  Vér verðum full náðar og fáum þá jafnframt fyrirheit um himneska dýrð.  Vér hljótum að sýna stöðugt þakklæti vort fyrir þessa guðsgjöf með því að trúa. Gjöf altarissakramentisins er boðin öllum, því Kristur er hin himneska gjöf, gjöf fagnaðarerindisins.  Öllum er boðið að verða hluti af "fjölskyldu trúaðra" (sbr. Gal. 6:10).  Í þessari kirkju eru engir "ókunnugir".  Jafnvel sá sem kominn er frá "fjarlægu landi", langar leiðir að, er eins og "heima hjá sér" í kirkjunni. Um það fjallar einmitt kaflinn í Konungabókinni sem lesinn er hér í dag: þegar Salómon vígir musterið mikla í Jerúsalem er bæn hans til Drottins þessi: "… gjör allt það sem útlendingurinn biður þig um, til þess að öllum þjóðum jarðarinnar verði kunnugt nafn þitt" (I.Kon. 8:43).  Þrátt fyrir ólíkan litarhátt, þjóðerni, tungu og menningu er öllum boðið að skipa jafnan sess í kristnu samfélagi.  Enda þótt oss sé fyllilega ljós sá ágreiningur og mismunandi túlkunaratriði sem vegna sögulegrar þróunar hafa aðskilið oss, svo vér getum ekki tekið þátt í altarisgöngunni saman, biðjum vér þess í einlægni að bæn Krists megi rætast að lokum: … "að allir verði eitt, til þess að heimurinn skuli trúa" (sbr. Jóh. 17:21). "Lofið Drottin, allar þjóðir, vegsamið hann allir lýðir, því að miskunn hans er voldug yfir oss og trúfesti Drottins varir að eilífu" (Sálm. 117:1-2). Í dag hljóma þessi orð hvarvetna f kirkjunni, hvar sem kristnir menn koma saman á sunnudegi til að taka við altarissakramentinu, rétt eins og vér gerum hér á Íslandi, þessari eyju í Norður-Atlantshafi!  Orð hundraðshöfðingjans eru endurtekin á mörgum ólíkum tungumálum: "Herra … ég er ekki verður þess …" Þau orð - eins og orðin í Sálminum - bera vitni þeim guðsgjöfum sem vér fáum hvert og eitt: lífi voru og fjölskyldu, velgengni í samfélaginu, trú vorri - og þeirri dýrmætustu af öllum gjöfum Guðs, syni hans eingetnum, Jesú Kristi. "Herra. . . ég er ekki verður þess að þú gangir inn undir þak mitt, en seg það með orði, og mun ég þá verða heilbrigður" (sbr. Lk. 7:6). Drottinn minn, Jesús Kristur!  Ég þakka þér fyrir að mér var leyft að kunngjöra leyndardóma trúarinnar hér á Íslandi í hópi hjarðar þinnar, þeirra sem eru að taka við sakramenti þínu í fyrsta sinn og kaþólska safnaðarins, að viðstöddum lúterskum bræðrum mínum og systrum. Dear Christian friends! I extend my thanks for your warm welcome.  God bless you and all the Icelandic people! ---------------------- o ---------------------- Helstu atriði Altarissakramentið er æðst af gjöfum Guðs.  Það byggir upp kristinn söfnuð og er undirstaða kærleika og réttlætis í þágu samfélagsins. 1. "Herra, ég er ekki verður þess að þú gangir inn undir þak mitt" (Lk.7:6): Þessi orð eru sögð í hvert skipti og gengið er til altaris. Hans heilagleiki ávarpar á íslensku þá sem eru að taka við altarissakramenti í fyrsta sinn, svo og íslenska æsku sem hann felur í hendur krossinn er hann hefur blessað. Þessi altarisganga er til að fagna 1000 ára afmæli kristnitöku á Íslandi. 2. Sakramenti líkama og blóðs frelsarans er stöðugt haft um hönd í kirkjunni: Altarissakramentið er þungamiðjan í samkomum trúaðra (sbr. Presbyterorum Ordinis, 5). Meginstoð kirkjunnar er þátttaka trúaðra í athöfninni með biskupinn fremstan í flokki, ásamt prestum og prelátum (sbr. Sacrosanctum Concilium, 41). Páfinn fagnar því að geta notið þessarar guðsgjafar með kaþólska söfnuðinum á Íslandi. Vegna "Sjómannadagsins" biður hann fyrir öllum þeim sem stunda sjóinn og þeim sem hafa týnt lífi eða slasast við störf sín þar. 3. Guðspjall dagsins er sagan af rómverska hundraðshöfðingjanum sem vildi að Jesús læknaði þjón hans.  Jesús lofaði hann fyrir trú hans. 4. Í orðum hundraðshöfðingjans felst að Guð er skaparinn og gjafari allra góðra hluta: Samt er hægt að lifa eins og Guð sé ekki til í velferðarþjóðfélagi líkt og því íslenska. Ef vér gleymum Guði glatast skilningur vor á dýpri merkingu tilverunnar. Vér verðum sönn og frjáls um leið og vér sjáum hönd Guðs í öllu sköpunarverkinu. Með því að nýta auðlindir jarðar skynsamlega og byggja upp heim friðar og réttlætis finnum vér Guði stað í mannlegum samskiptum. 5. Hin mikla trú rómverska hundraðshöfðingjans felst í því að hann gerði sér ljóst að hann naut "náðar" Guðs í Kristi og að hann var ekki verður slíkrar gjafar: Gjöfin er hlutdeild í himnesku eðli Guðs. Vér njótum þessarar gjafar sameiginlega við altarisgönguna. Kristur býður oss öllum að verða hluti af "fjölskyldu trúaðra". Engir "ókunnugir" eru í kirkjunni. Kristna menn greinir á, svo þeir geta ekki tekið þátt í altarisgöngunni saman. Vér hljótum að biðja þess að bæn Krists um einingu rætist til þess að heimurinn skuli trúa (sbr. Jóh. 17:20). 6. "Lofið Drottin, allar þjóðir …" (Sálm. 117:1): Guði er sungið lof í dag við þessa altarisgöngu á Íslandi. Páfinn þakkar Guði fyrir að leyfa honum að kunngjöra leyndardóma trúarinnar í hópi kaþólska safnaðarins á Íslandi.

Aðalsíðan