Þegar víkingarnir komu frá Noregi til Íslands í lok 9. aldar og settust að í landinu voru líklega fyrir hér írskir einsetumenn sem bjuggu á Suðurlandi. En þeir hurfu brátt af sjónarsviðinu. Á 10. öld komu kristnir trúboðar til landsins frá Noregi og einnig frá Norður-Þýskalandi. Þeir kristnuðu æ fleiri íbúa landsins. Þegar fjölgun kristinna manna var farin að ógna friði og einingu samfélagsins lét Alþingi, sem fundaði hvert sumar á Þingvöllum, málið til sín taka. Loks kvað lögsögumaðurinn upp úrskurð sinn: "En nú þykir mér það ráð, að vér látum og eigi þá ráða er mest vilja í gegn gangast, og miðlum svo mál á milli þeirra að hvorirtveggju hafi nokkuð síns máls, og höfum allir ein lög og einn sið. Það mun verða satt, er vér slítum í sundur lögin, að vér munum slíta og friðinn". Því var það að Alþingi samþykkti 24. júní árið 1000 að lögtaka kristni sem almenna trú í landinu öllu - með nokkrum tilslökunum gagnvart heiðnum siðvenjum -, en hverjum skyldi þó frjálst að blóta á laun. Upp frá því fóru kristin trú og kristnir lífshættir hægt en örugglega að gegnsýra samfélagið.

Alþingi ákvað ennfremur að hafa samband við forsvarsmenn heimskirkjunnar í Róm og biðja þá að taka Ísland og Íslendinga upp í sinn hóp og fá landinu kirkjulega stjórn. Árið 1056 var fyrsti íslenski biskupinn, Ísleifur Gizurarson, vígður í Dómkirkjunni í Brimum í Þýskalandi. Hann settist að í Skálholti á Suðurlandi. Sonur hans, Gizur Ísleifsson, staðfesti biskupsdæmið og hóf að skipta því í sóknir. Árið 1106 var einnig stofnað biskupsdæmi á Hólum á Norðurlandi. Fram til 1104 tilheyrði Skálholtsbiskupsdæmi kirkjuumdæminu í Brimum-Hamborg. Frá 1104 til 1152 tilheyrði Ísland kirkjuumdæminu í Lundi í Danmörku (nú í Svíþjóð). Árið 1152 voru Skálholt og Hólar gerðir hluti af nýju kirkjuumdæmi í Niðarósi (Þrándheimi) í Noregi. Stofnuð voru nokkur klaustur á Íslandi, bæði af Benediktína- og Ágústínareglu. Þau urðu, ásamt skólunum í Skálholti og á Hólum, miðstöð menntunar og menningarlífs. Um 1200 voru 220 kirkjur og um 290 prestar í Skálholtsbiskupsdæmi einu. (Íbúafjöldi landsins var þá um 80.000). Þökk sé áhrifum munka og presta þróaðist ríkuleg menning, ekki síst í skáldskap. Fornsögurnar og lögin voru skrásett. En munkarnir og aðrir kirkjunnar menn höfðu einnig áhrif í framfaraátt á sviði landbúnaðar og í innra skipulagi þjóðfélagsins.

Mikilvægasti biskup miðalda var Þorlákur Þórhallsson. Hann var biskup í Skálholti 1178-1193. Hann stundaði nám í Fraklandi (París) og Englandi (Lincoln) og varð fyrir áhrifum af endurbótum á heimskirkjunni á tólftu öld. Hann reyndi einnig að bæta siðferði presta og leikmanna og krafðist þess að leikmenn létu eignarrétt sinn yfir kirkjueignum í hendur kirkjunnar. Árangur þessa var þó takmarkaður. Hann var þegar á sínum dögum tignaður sem helgur maður; hann var blessaður fimm árum eftir dauðann (þegar eftirmaður hans lét taka upp bein hans). Árið 1984 lýsti Jóhannes Páll páfi II yfir því að hann væri "verndardýrlingur Íslands". Margir eftirmanna Þorláks héldu uppi merki hans og því fóru áhrif kirkjunnar í landinu vaxandi og urðu sýnileg hvarvetna. Vald páfa var aldrei dregið í efa; kristniréttur hafði verið viðurkenndur frá 14. öld, einnig af almenningi.

Öldum saman var Ísland sjálfstætt ríki og laut lögum sem samþykkt voru á Alþingi. En oft leiddi framkvæmd og viðhald laganna til átaka milli ýmissa hópa í þjóðfélaginu. Alþingi ákvað að gangast Noregskonungi á hönd 1262 til að styrkja framkvæmdavaldið í landinu. Hann ábyrgðist sjálfstæði landsins og rétt þess til að setja sér sín eigin lög. Árið 1397 komst Noregur, og þá einnig Ísland, undir stjórn dönsku krúnunnar. Smám saman dró Danakonungur úr frelsi íslensku þjóðarinnar og Alþingis. Einkum voru settar hömlur á verslunarfrelsi. Á sama tíma urðu hér eldgos, jarðskjálftar, flóð, harðir vetur og slæm sumur. Margir dóu úr hungri. Eina hjálpin kom frá kirkjunni. Áhrif hennar urðu gríðarmikil, kónginum mjög til ama.

Á 16. öld reyndi Danakonungur að ná yfirráðum yfir eignum kirkjunnar. Kristján III (1537-1559) notaði siðaskiptin í þessum tilgangi. Hann kom einnig hér á landi til valda mótmælendaprestum og setti stofnanir kirkjunnar undir þeirra stjórn. Kirkjuskipan hans var samþykkt á Alþingi árið 1541 fyrir Skálholtsbiskupsdæmi en aðeins sakir þess að þá voru viðstaddir menn konungs undir vopnum. Andstöðuna gegn honum skipulagði Jón Arason, biskup á Hólum. Hann neitaði að skipta á krúnunni og páfanum í andlegum málum og lýsti hina nýju kirkjuskipun ólöglega. Hann gerðis forvígismaður hreyfingar til viðhalds íslenskum sérréttindum og sjálfstæðis kirkjunnar. En hann var tekinn höndum og tekinn af lífi án dóms og laga í Skálholti 7. nóvember 1550, - ásamt sonum sínum tveimur. Þó að andófi væri uppi haldið enn um sinn var mótstaðan þó brotin á bak aftur. Konungur fordæmdi morðið á Jóni Arasyni og lofaði að virða eignir kirkjunnar. Hann samþykkti heldur ekki allar nýjungar lúterstrúarmanna. Einkum var litúrgían svo að segja óbreytt út á við. En klaustrin voru eyðilögð, munkar drepnir eða sendir í útlegð; aðeins þeir prestar sem fylgdu hinni nýju kirkjuskipun fengu að halda embættum sínum; skorið var á öll tengsl við Róm. Bannað var að aðhyllast kaþólska trú að viðlögðu lífláti eða útlegð. Innan fárra ára var kirkjan orðin lútersk þó að flestir hinna gömlu kaþólsku siða lifðu enn um langa hríð. Hörmulega bágur fjárhagur flestra manna og þrúgandi vald dönsku stjórnarinnar kæfðu sérhverja tilraun til að öðlast á ný sjálfstæða kirkju og þjóðleg réttindi.

Efnahagslegt og félagslegt ástand íslensku þjóðarinnar var afar bágborið á 17. og 18. öld. Trúin á Guð og huggun hans var eina haldreipi hennar. Því var guðrækni afar mikil og tryggð við sakramentin. Á 19. öld fór að gæta áhrifa frá hreintrúar- og skynsemisstefnu og olli það því að enn frekar dró úr vægi þeirra kaþólsku siða sem enn eimdi eftir af. Á 19. öld fóru lífskilyrði í landinu hægt batnandi. Einnig voru gerðar endurbætur á lögum varðandi pólitískt ákvörðunarvald. Ísland varð sjálfstætt ríki 1918, en var þó enn undir valdi Danakonungs. Það varð lýðveldi árið 1944. En lúterska kirkjan var áfram ríkiskirkja. En á þessu tímaskeiði hafði frjálslyndi og efnishyggja svo gegnsýrt stóran hluta þjóðarinnar að líf þjóðfélagsins var í raun algjörlega veraldlegt - þó að næstum allir telji sig í orði kveðnu kristna og opinberlega verði vart ýmissa minna um kristna fortíð.

Fram til 1857 var enginn kaþólskur maður á Íslandi. Þá fengu tveir prestar, Bernard Bernard og Jean-Baptiste Baudoin, leyfi til að þjóna frönskum sjómönnum sem voru að veiðum við Ísland. Þeir tilheyrðu prestum postullega trúboðsumdæmisins fyrir Norðurheimskautslöndin. Árið 1859 festi faðir Bernard kaup á jörðinni Landakoti nálægt miðbæ Reykjavíkur. Þar var framtíðarmiðstöð endurreistrar kaþólskrar kirkju á Íslandi.

Faðir Bernard yfirgaf Ísland 1862 en faðir Baudoin var hér áfram til 1875. Þrátt fyrir ýmislega hjálp þrengdi löggjöfin og neikvæð viðhorf meirihluta landsmanna við "páfa"kirkjunni þó mjög að trúboði hans. En það var staðfestu hans að þakka að kaþólska kirkjan hélt velli í landinu og gat farið að þróast þegar frelsi var fengið 1874.

Þá bjó aðeins einn kaþólskur maður í landinu, Gunnar Einarsson. Hann tók kaþólska trú í Danmörku 1872. Þökk sé efnuðum föður hans, sem var vinur föður Baudoins, gat hann dvalist á landinu. Hann sá til þess að börnin sín fengu kaþólska menntun og bauð hingað kaþólskum prestum frá útlöndum til að sjá um það. En það var fyrst í aldarlok að kaþólska kirkjan mátti heita endurreist. Árið 1895 fór Leó páfi XIII fram á það að tveir prestar frá Danmörku færu til Íslands. Á þeim tíma var Ísland hluti postullegs umdæmis Danmerkur. Árið 1896 komu hingað Jósefssystur frá Danmörku. Þær stofnuðu barnaskóla og lítinn spítala í Reykjavík 1902. Skóla- og mannúðarstörf systranna eyddu andúð manna í garð kaþólsku kirkjunnar, einkum sakir þess að þær deildu fátæktinni með þeim sem þær hjálpuðu. Árið 1903 komu fyrstu Montfortprestarnir til Íslands. Þeir tóku að sér þjónustu við systurnar og aðra kaþólska menn í landinu og byggðu upp kirkjuna. Hægt og hægt snerust nokkrir lúterskir menn til kaþólskrar trúar. Þegar Ísland var orðið fullvalda 1918 (að hluta), stofnaði Páfastóll hér sjálfstæða trúboðskirkju. Yfirmaður hennar var séra Marteinn Meulenberg SMM. Árið 1929 var trúboðskirkjan gerð að postullegu umdæmi. Séra Meulenberg var þar stjórnandi. Hann var vígður biskup í nýju dómkirkjunni, sem hann hafði byggt í Landakoti í Reykjavík, í júlí 1929 af yfirmanni trúboðsdeildarinnar í Róm, "De Propaganda Fide", William kardínála van Rossum. Áður (1926) höfðu Jósefssystur einnig reist spítala og skóla í Hafnarfirði. Á öðrum og þriðja áratug 20. aldar hafði þeim fjölgað sem tekið höfðu kaþólska trú. Margir rithöfundar og listamenn urðu kaþólskir, svo sem Halldór Laxness, sem seinna hlaut nóbelsverðlaunin í bókmenntum. Árið 1936 stofnuðu Fransiskussystur, sem komu frá Belgíu og Hollandi, spítala og skóla í Stykkishólmi. Árið 1939 stofnuðu íhugunarsystur af reglu Karmelíta klaustur í Hafnarfirði; byggingin var tilbúin 1946. (Síðar, 1984, tóku pólskar Karmelsystur að sér klaustrið).

Meulenberg biskup andaðist árið 1941. Arftaki hans var Íslendingur, séra Jóhannes Gunnarsson SMM, sonur Gunnars Einarssonar, fyrsta kaþólska Íslendingsins eftir siðaskiptin.. Hann stýrði umdæminu til 1966. Jóhannes Theunissen SMM, erkibiskup, stjórnaði um skamma hríð og eftir það varð umdæmið að biskupsdæmi. Fyrsti Reykjavíkurbiskupinn var séra Henrik Frehen SMM (1968-1986). Hann stofnaði nýja sókn í norðurhluta Reykjavíkur 1985. Vegna þess að köllunum hafði farið fækkandi í Montfortreglunni gat hún ekki lengur sent nýja presta til Íslands. Því reyndi Frehen biskup að vekja áhuga prestnema í ýmsum löndum á því að koma til Íslands. Það starf hans bar góðan ávöxt. Einnig komu prestar að utan til þess að taka að sér störf í Reykjavíkurbiskupsdæmi. Því fékk biskupsdææmið sína "eigin" presta, einkum þar sem nokkrir Íslendingar vígðust til prests. Kaþólskum mönnum fjölgaði, voru 1000 árið 1970 en 2000 við lok biskupstíðar Frehens. Arftaki hans var bandarískur, séra Alfreð Jolson S.J. Hann var Reykjavíkurbiskup frá 1988 til 1994. Hann stofnaði nokkrar kapellur: í Keflavík, utan Stórreykjavíkursvæðisins á Akureyri (en þar hafði biskupsdæmið átt hús síðan 1952), og á Ísafirði. Heimsókn Jóhannesar Páls páfa II til Íslands dagana 3. og 4. júní 1989 var kaþólsku kirkjunni afar mikilvægur. Í henni tóku ekki aðeins þátt kaþólskir menn heldur einnig fjölmargir lúterskir. Múrarnir þeirra á milli höfðu nú greinilega verið jafnaðir við jörðu.

Kaþólska kirkjan hefur því verið endurreist á Íslandi á hundrað árum. Hún er einnig viðurkennd og virt af samfélaginu og öllum meðlimum þess. Hjá því fólki sem hefur áhuga á kristinni trú er hún "móðurkirkjan", en það sýnir ríkidæmi hennar og inntak að fullu.

Hún verður að finna sér leið að hjarta fólksins og lífsháttum samfélagsins að nýju. Möguleikarnir eru fyrir hendi ekki síst af því að sambandið við lútersku kirkjuna er mjög gott.