Greinar eftir sr. Jürgen Jamin

Greinar eftir
sr. Jürgen Jamin

11. 2008

Ferð til Landsins helga 2008,
1. hluti

Sunnudagur 5. október:
Loksins er dagurinn runninn upp þegar ég ætla að fara til Landsins helga. Undanfarnar víkur ríkti algjört síðsumarveður í Þýskalandi, það var milt og sólríkt. En í dag er veðrið frekar íslenskt með roki og rigningu. Þá er a.m.k. ekki erfitt að kveðja vegna veðursins. Samkvæmt veðurspá, sem maður getur fylgst með á netinu, er 25 til 30 stiga hiti í Ísrael... Góður vinur minn keyrir mig til DŸsseldorf. Þar tek ég flugvél, fyrst til Vínarborgar en þangað hef ég aldrei komið áður. Á flugvellinum mæti ég strax nokkrum strangtrúuðum Gyðingum sem eru annaðhvort á ferðinni heim til Ísraels eða eru, eins og má sjá á vegabréfunum, til dæmis frá Bandaríkjunum á leiðinni að heimsækja hið fyrirheitna land: karlmennirnir, bæði fullorðnir og drengir, eru í svörtum jakkafötum, með hatt eða kollhúfu og hárlokka. Flugvélin er þéttsetin og eftir þriggja tíma ferð lendum við á Ben Gurion-flugvelli milli Tel Aviv og Jerúsalems. Fyrsta hugsunin sem hvarflar að mér þegar flugvélin lendir er þessi: nú ertu kominn til þessa lands sem Guð sjálfur helgaði með nærveru sinni í mannslíkama. Hér gekk Drottinn vor um og boðaði komu ríkis síns. Og eftirvæntingin vex að sjá marga þessara staða sem ég hef heyrt um í Biblíusögunum allt frá bernsku minni. Sem betur fer er öryggiseftirlit ekki eins strangt og oft er sagt og eftir klukkutíma er ég kominn á gangstéttina fyrir utan flugvöllinn. Leigubíll keyrir mig í borgina til gistihúss þar sem ég fer strax upp í rúm, enda klukkan orðin 1.00 og ég úrvinda.

Mánudagur 6. október:
Veðrið er samkvæmt spánni: sólin skín, það er heiðskírt og frekar heitt. Gistihúsið mitt er rétt við ströndina og ég ákveð að ganga meðfram ströndinni eftir morgunmatinn. Fyrstu ferða- og heimamennirnir eru komnir til að njóta dagsins við Miðjarðarhafið. Á eftir fer ég aðeins inn í bæinn til að skoða mannlífið þar. Ég heillast sérstaklega af götumarkaðinum eða basarnum: Þar er allt fullt af ferskum ávöxtum á lágu verði: glóaldin, granatepli, vínber, epli, plómur, ferskjur og apríkósur svo að dæmi séu nefnd. Í dag sleppi ég heitum mat, ég ætla ekki að borða pizzu eða hamborgara heldur aðeins ferska ávexti! Eftir hádegi sting ég mér aðeins í hafið, það er yndislegt og vatnið er frekar heitt. Þegar ég skrifa dagbókina á hótelherbergi mínu fæ ég fréttir frá Íslandi eins og alltaf þessa daga og að forsætisráðherra muni ávarpa þjóðina. Hvernig fer þetta allt? Vonandi þarf almenningur, sem lagði peningana sína á sparibók, ekki að gjalda fyrir áhættuspil ýmissa bankamanna og auðkýfinga. Seinna les ég ávarp hans á vefsíðu forsætisráðuneytisins og tek svo sannarlega undir lokaorð ræðu hans: Guð blessi Ísland! I kvöldsvalanum geng ég til Jaffa sem er rétt fyrir utan Tel Aviv og hefur allt frá tímum Gamla testamentisins verið vígi og hafnarborg. Þar eru enn til byggingar sem Grikkir reistu, Tyrkir notuðu á eftir og síðan Bretar þegar þeim var falin umsjón með Landinu helga fyrir hönd Þjóðabandalagsins.

Þriðjudaginn 7. október:
Ég rís snemma á fætur og tek lest til Akko. Við inngang lestarstöðarinnar er öryggiseftirlit eins og á flugvellinum. En stúlkan er mjög kurteis og ég þarf ekkert að óttast. Við hverja stöð stíga ungir hermenn inn eða fara út, með bakpoka og vélbyssu um öxl. Maður sem kemur frá Íslandi þarf að venjast því. Í Akko tek ég leigubíl sem keyrir mig til samyrkjubúsins míns sem er rúmlega fimm kílómetra frá þessari frægu borg þar sem riddarar reistu öflugt vígi á tímum krossferðanna. Á samyrkjubúinu er tekið vel og hlýlega á móti mér. Hér búa og vinna um þessar mundir bæði ungt fólk og fullorðið, einkum frá Þýskalandi og Hollandi. Nokkrir ungir menn um tvítugt sinna þegnskyldu hér: Þeir vinna hér í stað þess að fara í þýska herinn.

Nú langar mig aðeins að segja meira frá þessu samyrkjubúi eða kibbutz. Það heitir á hebresku Nes Ammim og vísar heitið í Jes 11,10 þar sem segir um Ísrael: "Á þeim degi mun rótarkvistur Ísaí standa sem gunnfáni fyrir þjóðirnar og lýðir munu safnast að honum og bústaður Drottins verður dýrlegur." Nes Ammim - gunnfáni þjóðarinnar: Þetta samyrkjubú var stofnað í byrjun sjöunda áratugarins með sérstöku leyfi yfirvalda Ísraels og er eitt sinnar tegundar í landinu. Það er einskonar þorp kristinna manna sem búa hér til að stuðla að samvinnu og friðþægingu við Gyðinga og múslima í Landinu helga. Kristnir menn frá Evrópu, sér í lagi frá Hollandi, Sviss og Þýskalandi vildu láta gott af sér leiða eftir helför Gyðinga og sýna samstöðu með Ísrael eftir stofnun ríkisins. Enn þann dag í dag lifa hér kristnir menn frá ýmsum kirkjudeildum og er ég - eins og mér var sagt - fyrsti kaþólski presturinn sem lifir hér um skeið sem sjálfboðaliði. Nes Ammim grundvallast á þrem súlum: að lifa í Ísrael, að vinna í Ísrael, að læra í Ísrael.

Að ósk minni fæ ég að vinna í garðinum. Því miður er appelsínurækt ekki stunduð hér og rósaræktin var lögð niður fyrir nokkrum árum. Samkeppnin var orðin of hörð. En samt er nóg að gera hér til að halda öllu við og það mun ég gera með glöðu geði. Ég byrja reyndar ekki að vinna fyrr en á sunndaginn: Fyrsta daginn eftir komuna eru nýliðar í fríi til að aðlagast betur. Á morgun er hinsvegar frídagur í Ísrael: Jom Kippur eða friðþægingardagurinn mikli þar sem æðstipresturinn fór forðum í hið allra helgasta í musterinu til að biðjast fyrirgefningar fyrir syndir sínar og þjóðarinnar allrar. Ekki er unnið föstudaga og laugardaga til að halda hvíldardaginn heilagan samkvæmt venju Gyðinga. En maður má að sjálfsögðu bjóða sig fram til aðstoðar í gistihúsi eða eldhúsi. Nes Ammim rekur nefnilega einnig gistihús fyrir ferðamenn og er hægt að afla sér upplýsinga á vefsíðu þess: nesammim.com
Síðdegis fer ég ásamt nokkrum félögum til næsta samyrkjubús sem stofnað var af þýskum Gyðingum 1946. Kona nokkur sem ólst þar upp tekur á móti okkur og segir okkur sögu þessa staðar. Stundum get ég ekki annað en brosað: Gyðingar þessir sem settust hér að voru svo rammþýskir að þeir yfirfærðu allar lífsvenjur sínar frá Þýskalandi til Ísraels: Á slaginu kl. 12.00 var borðaður heitur hádegismatur, blundur á eftir og svo sérstaklega fyrir börnin, og aftur á slaginu kl. 19.00 léttur kvöldmatur (smurbrauð). Og svo lögðu þeir sig fram af þýskum dugnaði, reistu m.a. trésmiðju sem stendur enn í dag og er þekkt í öllu Ísrael af því að þar hafa menn einbeitt sér að framleiðslu eldhúsinnréttinga: Regba (þ.e. heiti samyrkjubúsins) er gæðamerki í Ísrael. Um leið og konan segir frá því skynja ég enn og aftur hörmungar Gyðinga í Þýskalandi: þeir litu á sjálfa sig fyrst og fremst sem Þjóðverja og voru það í húð og hár! Það er vissulega hægt að rannsaka það sem kallast "antisemitismi" en í raun og veru er óskiljanlegt hvað það var sem leiddi til þessara hamfara í sögu Þýskalands!

Ég greini betur frá daglegu líf í Nes Ammim í næsta hluta.

Schalom og kær kveðja,
Sr. Jürgen Jamin

6.2008

Söfnun fyrir Péturspening

Kaþólska kirkjan á Íslandi, byggingar hennar, húsnæði og ekki síst öll starfsemi hennar væru flestar ekki til án framlags erlendra velunnara í áranna rás. Að undanskildum sóknargjöldum fær kaþólska kirkjan engan styrk af hálfu íslenska ríkisins. Fyrir okkur verður þar með ljóst að við tilheyrum heimskirkjunni og þiggjum stuðning hennar til að rækja starfsemi kirkjunnar hér á landi.

Allt frá dögum Páls postula hafa kristnir söfnuðir tekið þátt í samskotum til að styðja þá sem minna mega sín og þurfa á hjálp að halda - ekki aðeins til tákns um mannúð heldur til að bera trúnni vitni: þar með fylgja þeir fordæmi Jesú Krists eins og segir öðru bréfi hans til Korintumanna:
"Hann (Jesús Kristur) gjörðist fátækur yðar vegna, þótt ríkur væri, til þess að þér auðguðust af fátækt hans" (2 Kor 8, 9).

Þess vegna áræðir Páll postuli að hvetja söfnuðinn í Korintu að styðja fátæka í Jerúsalem þegar hann segir: "Þannig skuluð þér og vera auðugir í þessari líknarþjónustu" (8. 7).
Á hverju ári, kringum 29. júní, sem er Pétursmessa og Páls, er Péturspeningi safnað. Á liðnum öldum hefur í ýmsum Evrópulöndum verið safnað einskonar "skattpeningi" til þess að greiða kostnað við miðstjórn kirkjunnar sem kallaðist þess vegna einnig "Rómaskattur". Frá árinu 1860 var ekki lengur um "skattheimtu" að ræða, heldur söfnun sjálfviljugra framlaga hinna trúuðu. Páfanum berast stöðugt tilmæli um að hann láti eymd og neyð fátækra um allan heim til sín taka. Jóhannes Páll II. páfi ákvað fyrir nokkrum árum að nota allan Péturspeninginn til hjálpar nauðstöddum.

Þess má geta að við finnum fallegt dæmi um notkun Péturspeningsins til styrktar bágstöddum í Íslandssögunni. Heimildir segja að Jón biskup Arason hafi sent bréf 27. ágúst 1548 með fyrirspurn til Rómabiskups, Páls III. páfa. Þetta bréf hafi lotið að því, hvað hann skyldi gera við Péturspening sem til félli í Hólabiskupsdæmi, því að enginn erkibiskup væri lengur í Þrándheimi til þess að taka við honum fyrir hönd páfans, eins og venja var. Bréfið sem páfinn sendi honum til baka hljóðar svo í íslenskri þýðingu:

"Páll páfi III.
Virðulegi bróðir. Vér sendum þér kveðju og postullega blessun. Vér höfum meðtekið bréf þitt, dagsett 27. ágúst síðastliðinn, og víst er það sumpart þrungið af ótta Guðs, en sumpart af lotningu fyrir og hlýðni við Oss og þetta helga sæti, en fyrir þetta felum Vér þig Drottni Guði af alhuga og örfum þig til þess, að þú ásamt þeirri hjörð, er þér hefur verið falin, standir stöðugur í þessu og hljótir lof af mönnum hér á jörðu en eilíft líf af sjálfum Guði á himnum. En að því, er viðvíkur því fé, sem heilögum Pétri ber, og þú segir að geymt sé hjá þér, þá væri Oss kært, að þú miðlaðir því þeim fátæku mönnum til gagns, er þér kunna að virðast verðir þess. Og trúa mátt þú því, að Vér munum aldrei bregðast þér í því, sem Vér getum með Guði gert. Sjálfur allsvaldandi Guð blessi þig og hjörð þína.
Ritað í Rómi hjá heilögum Pétri undir hring fiskimannsins, 8. mars 1549, á fimmta ári páfadóms vors."

Í ævisögu um Jón Arason eftir Guðbrand Jónsson segir "að það hafi verið geysilegur styrkur fyrir Jón (biskup) að vita, að hann stóð ekki einn í stríðinu, þar sem staðgengill Krists á jörðu og eftirmaður Péturs postula fylgdi starfi hans með blessun sinni og fyrirbænum og hét honum kórónu lífsins að launum, ef hann stæði stöðugur í trúnni. Jón var sanntrúaður maður og dyggur sonur heilagrar kirkju, og því hlaut honum að koma þetta betur en öll veraldleg hjálp mundi hafa gert. Því segir og sagan að biskup hafi skrýðst sínum dýrasta skrúða þegar bréfið var hátíðlega lesið á kóri Hóladómkirkju. Kóróna lífsins var hið eina verðmæti, sem páfabréfið bauð fram, en hann er dýr gripur, og Jón biskup þekkti verð hennar og greiddi það möglunarlaust hinn 7. nóvember árið eftir, og launin hafa og óefað verið greidd refjalaust, því að eftir það var að eiga við hinn skilríka konung alls og allra, en ekki refjóttan Danakonung."

Sunnudaginn 29. júní nk. er skorað á okkur að hjálpa páfanum að draga úr neyðinni um víða veröld, án þess að greinarmunur sé gerður á þjóðerni, kynþáttum eða trúarbrögðum og sérstaklega hjá þeim sem orðið hafa fyrir stóráföllum.

Skiljanlegt er að margt fólk um heim allan, sem veit um það hlutverk allra kristinna manna að sýna virkan kærleika til náungans, vænti beinnar hjálpar frá okkur þegar óvænt áföll hafa dunið á þeim, svo sem jarðskjálftar, flóð eða aðrar hamfarir.

Minnumst alls þess stuðnings sem kaþólskir á Íslandi hafa þegið af erlendum velgjörðamönnum og endurgjöldum þennan kærleika með framlagi okkar í dag.
Verum örlát og látum páfann ekki standa uppi með tvær hendur tómar þegar fátækt fólk snýr sér til hans. Við skulum gera honum fært að hjálpa þeim mörgu, sem lent hafa skyndilega í nauðum.

Sr. Jürgen Jamin

Des. 2007

Velkominn til Íslands, Pétur biskup!

Hinn 7. október 2007 varð Jóhannes biskup 75 ára að aldri. Samkvæmt lögum kirkjunnar hafði hann fáum mánuðum áður en hann náði þessu aldursmarki tilkynnt það Benedikt páfa XVI og boðið honum afsögn sína. Þá bað páfi hann að gegna störfum áfram uns eftirmaður hans í embætti hefði fundist. Frá og með 30. október 2007 tilnefndi Benedikt páfi síðan Pétur Bürcher, aðstoðarbiskup biskupsdæmisins Lausanne-Genf og Fribourg í Sviss, til að gegna embætti Reykjavíkurbiskups. Pétur biskup fæddist þ. 20. desember 1945 í Fiescherdalnum í Oberwallis í Sviss. Hann hlaut prestvígslu í Genf 27. mars 1971 og starfaði síðan í 18 ár sem aðstoðarprestur, prestur og prófastur í ýmsum sóknum áður en hann varð rektor prestaskólans í Villars-sur-Glane í Fribourg. Þann 3. febrúar 1994 skipaði Jóhannes Páll páfi II hann aðstoðarbiskup biskupsdæmisins Lausanne-Genf og Fribourg. Pétur biskup er sérfróður um kirkjuna í Miðausturlöndum, einkum kirkjuna í Landinu helga. Hann er meðlimur í stjórnardeild þeirri í Vatíkaninu sem sér um samskipti við Austurkirkjurnar og hefur oft heimsótt Landið helga sem pílagrímur. Í svissneska biskuparáðinu bar nýútnefndur Reykjavíkurbiskup meðal annars ábyrgð á trúfræðslu og æskulýðsmálum og hefur þess vegna oft tekið þátt í Heimsdegi æskunnar. Þá annaðist hann einnig fyrir biskuparáðið svið samkirkjulegrar starfsemi og viðræður við önnur trúarbrögð. Að eigin sögn kom tilnefningin í embætti Reykjavíkurbiskups honum algjörlega á óvart því hann hafði aldrei til Íslands komið. En af tryggð við hirðisembættið hafi hann hins vegar gefið samþykki sitt við þessari ráðstöfun.

Hinn nýi Reykjavíkurbiskup getur í störfum sínum stuðst við 36 ára reynslu af sálusorgun og óteljandi tengsl við kristna menn af ólíkasta uppruna. Biskupsdæmi okkar hefur á undanförnum árum vaxið nánast með ógnarhraða: Þegar Jóhannes biskup tók við embætti voru skráðir kaþólskir hjá Hagstofu um 2500 talsins en eru nú á áttunda þúsund (aðallega er það fólk í leit að atvinnu eða innflytjendur), en tala kaþólskra á landinu er þó sennilega miklu hærri því ekki skrásetja sig nærri allir með tilliti til trúar sinnar hjá yfirvöldum (enda ber þeim engin skylda til slíks og vita í raun ekki af þeim möguleika margir). Þessi mikli vöxtur á fáum árum hefur leitt til þess að þróun „innra skipulags“ kirkjunnar er óumflýjanleg og hefur fráfarandi biskup einmitt unnið mikið verk á því sviði. Kaþólska kirkjan er nú starfandi á tíu stöðum í landinu, ýmist í kirkjum, kapellum, fræðslumiðstöðvum og klaustrum. Jóhannes biskup lét reisa ýmsar nýjar kirkjur og kapellur, á Ísafirði 1999, Akureyri 2000, í Riftúni í Ölfusi 2005 og á Reyðarfirði 2007 (en þar var um leið stofnað klaustur Kapúsínareglunnar). Maríukirkja í Breiðholti var stækkuð 1999 og dómkirkja Krists konungs í Landakoti endurbætt rækilega og árið 2000 var hún í tilefni af 1000 ára afmæli kristnitökunnar fyrst kirkna á Norðurlöndum tekin í hóp „basilica minor“. Prestaköllum hefur fjölgað úr þremur í fimm og þrjú aðstoðarprestaköll stofnuð. En þó er enn mikilvægara að prestum hefur fjölgað um helming. Fjórar nýjar systrareglur hafa sest að á ýmsum stöðum og vinna ómissandi störf í þágu kirkjunnar. Kaþólska kirkjan er enn í örum vexti á grundvelli hárrar fæðingatíðni og þar með skírna meðal hinna trúuðu. Samband fæðinga, skírna og andláta / jarðarfara segir sína sögu og er það til að mynda allt annað en í Evrópu á okkar tímum. Árið 2006 voru 142 skírðir en aðeins 15 jarðsettir. Þá leita árlega nokkrir Íslendingar eftir fræðslu um kaþólska trú og ganga í framhaldi af því í „móðurkirkjuna“. Eftir „ytri“ vöxt undanfarandi ára vonast nýi biskupinn nú eftir talsverðum árangri við vöxtinn „inn á við“: Það snertir aðallega æskulýðsstarfið og samheldnina innan biskupsdæmisins, því þrátt fyrir marga málahópa og þjóðerni eiga kaþólskir hér á landi – sem og alls staðar annars staðar – að mynda eina kirkju. Beina verður athyglinni sérstaklega að kaþólskum Íslendingum sem nú búa í tvenns konar „diaspora“ eða „minnihluta“, annars vegar sem kaþólskir menn á Íslandi og Íslendingar í eigin biskupsdæmi. En Reykjavíkurbiskupsdæmi er heitið á hinni íslensku staðarkirkju innan sjálfrar heimskirkjunnar.

Um leið og við þökkum Jóhannesi biskupi vonum við að hann eigi í vændum mörg góð ár í heimabæ sínum í Sittard í Hollandi. Við bjóðum Pétur biskup hjartanlega velkominn og óskum honum Guðs blessunar í margar ára þjónustu hans á Íslandi!

Sr. Jürgen Jamin

Alþjóðadagur sjúkra,
11. febrúar 2007

11. febrúar 1858 birtist María mey 14 ára stúlku að nafni Bernadetta Soubirous í helli rétt utan við Lourdes í Suður-Frakklandi. Upp frá því varð þessi staður, sem áður var lítt kunnugt þorp, fjölsóttasti pílagrímastaður kristinna manna í heiminum. Veigamesta ástæðan til þess er sú staðreynd að fjöldi sjúkra manna og þjáðra hefur hlotið þar nokkra bót á þjáningum sínum – og sumir hafa jafnvel læknast alveg. Eins mikilvæg eru andleg „undur“ sem gerst hafa á fólkinu – að óánægðir fara þaðan ánægðir, að trú hefur tekið við af efasemdum þeirra. Sjúkir sem hraustir finna þar huggun og aukinn mátt fyrir árnaðarbænir Maríu meyjar.
Það var enginn annar en Jóhannes Páll II. páfi sem varð sjálfur að þola sjúkdóma og þjáningar á efri árum sínum sem valdi 11. febrúar, minningardag um fyrstu birtingu Maríu meyjar í Lourdes, til að vera „Dagur sjúkra og þjáðra“. Þar með gerði hann annarsvegar kunna samstöðu sína með öllum sem hljóta að þjást og hinsvegar kveður hann okkur til að sýna samúð og umönnun þeim okkar sem sjúkir eru, svo og þjáðum meðsystkinum, og minnti okkur um leið á mál sem varðar kjarna kristins boðskapar.
Ef við spyrjum sjálf okkur, hvað einkenni hugmyndir okkar um Jesúm Krist, mundi koma fyrst upp í huga okkar hinn krossfesti, hinn upprisni og barnið í jötunni, en auk þess umhyggja hans fyrir sjúklingum. Þannig litu samtíðarmenn hans á hann, hann var sá er bar umhyggju fyrir hinum sjúku, enda sagði hann sjálfur: „Ekki þurfa heilbrigðir læknis við heldur þeir sem sjúkir eru“ (Mt 9, 12).
Hann bauð lærisveinum sínum líka, þegar hann sendi þá frá sér, að bera umhyggju fyrir sjúkum. Kirkjan hefur tekist þetta á hendur sem mikilvæga skyldu. Hún veit með vissu að hún getur gert lækningamátt Drottins síns virkan ef hún ákallar nafn hans.

Þessi umhyggja fyrir sjúkum mönnum og deyjandi var kirkjunni ávallt hjartfólgin. Hún var ekki í neinum vafa um að Drottinn mundi styðja hana í þessari umhyggju með náðaráhrifum sínum. Hún hefur frá upphafi beðið sérstaklega fyrir sjúkum. Og hún trúir og játar að meðal sakramentanna sjö sé eitt sem sé sérstaklega til þess sett að styrkja þá sem þjakaðir eru af einhverjum sjúkdómi með því að veita þeim smurningu með heilagri olíu undir bæn og yfirlagningu handa.
En því fer fjarri að þessi umhyggja fyrir sjúkum varði einungis prestana. Í aldanna rás myndaðist kenning innan kirkjunnar þar sem talað er um hin sjö andlegu og hin sjö líkamlegu miskunnarverk sem skyldu hvers kristins manns og veg til hjálpræðis.
Meðal hinna líkamlegu miskunnarverka er hið sjötta: að vitja sjúkra. Hin eru m.a. að metta hungraða, að gefa þyrstum að drekka, að klæða klæðlausa, að hýsa ókunnuga og að hughreysta fanga. Þetta er ekki tilviljun heldur er hér beint vitnað í Matteusarguðspjall þar sem Jesús segir í líkingu frá endurkomu sinni við lok tímans þar sem öllum er safnað saman frammi fyrir dómstóli hans. Þeir sem gerðu þessi svokölluðu líkamlegu miskunnarverk fá inngöngu í himnaríki, þótt þeir hafi ekki gert sér grein fyrir því að þeir mættu Jesú einmitt í þessum bágstöddu mönnum: „Sannlega segi ég yður, það allt, sem þér gjörðuð einum minna minnstu bræðra, það hafið þér gjört mér“ (Mt 25, 40).
Þar með segir Jesús við okkur: jafn oft og þið hafið orðið vör við sorg og harm í andliti hinna þjáðu og hafið ekki hulið andlit ykkar, hafið þið horft á mig.
Þegar hinir blessuðu hafa fundið hinn þjáða Krist í vesalings bræðrum sínum, hvað eiga þá hinir minnstu bræður að finna? Þeir eiga ekki að horfa í smetti haturs og fyrirlitningar heldur í andlit manna þar sem einnig þeir finna Krist.
Hinir blessuðu verða varir við hinn þjáða Krist í hinum minnstu bræðra sinna og hinir bágstöddu finna hinn miskunnsama Krist þegar þeir horfa á hann sem hjálpar þeim. Það er hinn sami Kristur.
Í aldanna rás hafa margir reynt að breyta eftir þessum boðskap Krists og gefið okkur ljóst fordæmi. Minnumst aðeins þekktustu dýrlinga náungakærleikans sem sérstaklega önnuðust sjúka, svo sem Frans frá Assisi, Elísabetu frá Ungverjalandi eða Móður Teresu. Við finnum þau sem helguðu líf sitt og starf umönnun sjúkra meðal hinna háu og lágu.
Þar er m.a. fordæmi Placillu keisaraynju sem var uppi á fjórðu öld. Í ævisögu hennar segir: „Máttur tignar hennar leiddi Placillu, eiginkonu Theódósíusar mikla keisara, ekki til hroka, heldur kveikti í henni sífellt meiri þrá eftir Guði. Hún gerði góðverk til að þakka Guði skapara sínum. Hún sinnti m.a. þeim sem voru limlestir á margan hátt. En hún sendi ekki þjóna sína eða lífverði heldur fór hún sjálf og vitjaði þeirra í kofum þeirra og færði hverjum og einum það sem hann þurfti mest á að halda. Á sama hátt fór hún frá einu gistihúsi til annars og hlúði að sjúkum mönnum með eigin hendi: hún tók sjálf pottana, smakkaði súpuna, lagði á borð, braut brauðið, veitti þeim bita, skolaði bikarinn og gerði allt hitt sem var venjulega verk þjónanna og þernanna. Og ef reynt var að koma í veg fyrir það svaraði hún: „Vissulega hæfir það keisaralegri tign vel að útbýta gulli; en mig langar að þakka þeim sem veitti mér þessa tign með því að færa þjónustu mína sem gjöf.“
Placilla skipaði hvorki öðrum að annast sjúka og bágstadda í sínu nafni né fjármagnaði hún slíka þjónustu og lét þá aðra sjá um hana, heldur yfirgaf hún höll sína og þægindin, leitaði sjúklinga bæði í heimahúsum þeirra og á hælum og gerði síðan það sem henni var mögulegt til að sýna þeim umhyggju.

Sem sagt, það fyrsta er að vitja sjúklinga, að láta þá ekki vera eina, að afla sér upplýsinga um hvar þeir eru og hvernig þeim líður. Og það varðar sérstaklega okkur presta sem eru gjarnan fúsir til að vitja sjúklinga bæði á spítölum og elliheimilum eða í heimahúsum. En því miður vantar okkur oft einfaldlega upplýsingar. Þess vegna eru sóknarmeðlimirnir vinsamlegast beðnir að láta prestana vita ef einhver úr fjölskyldunni eða úr röðum vina og vandamanna liggur á sjúkrahúsi og væntir heimsóknar prests. Þessar heimsóknir eru ekki einungis mikilvægar fyrir veikt og lasburða fólk heldur einnig fyrir prestinn. Hér er hann að sinna starfi sínu sem sannur lærisveinn meistara síns sem lét sér svo mjög annt um sjúka og nauðstadda. Ef til vill gerir hver prestur sér grein fyrir köllun sinni og starfi fyrst og fremst við þrennt: Við helgihaldið og hér sérstaklega við heilaga messu, í skriftastól og við sjúkrabeð. Hikið ekki við að hafa samband við prestinn. Þar með eruð þið að hjálpa honum að gegna prestsstarfi sínu.

En umhyggja fyrir sjúkum og öldruðum er ekki bara mál prestanna. Eins og mörg dæmi sýna – sem ég nefndi áður – varðar það alla kristna menn. Í mörgum sóknum eru t.d. hópar manna sem skipuleggja heimsóknir á spítala eða elliheimili og skipta þeim sín á milli. Það er vert að athuga það að koma því á fót einnig hér meðal kaþólskra á Íslandi.

„Ég var sjúkur og þið vitjuðuð mín.“
Þetta eru orð Krists sjálfs. Við finnum hann hvorki í djúpum íhugunum né tilfinningaríkri bænastund nema við verðum vör við hann í andliti þess sem þarf á okkur að halda. Kristin trú er langt frá því að vera bara hjartans mál, einkamál eða barnatrú.
Hún er mjög áþreifanleg.
Sá sem vitjar sjúkra skynjar það.

Sr. Jürgen Jamin,
prédikun í Kristskirkju sunnudaginn 11. febrúar
í tilefni af alþjóðadegi sjúkra 2007

9. sept.

Sr. Jürgen Jamin

Prédikun í Kristskirkju í Landakoti 24. september 2006

25. sunnudagur almennur B

Mk 9, 30–37

Í keisarahöllinni í Vínarborg, þar sem Habsborgarættin var með aðalaðsetur og drottnaði yfir hinu heilaga rómverska ríki þýskrar þjóðar eru m.a. tvær stofur sem geyma dýrgripi. Önnur þeirra geymir svokallaða andlega skartgripi og hin veraldlega. Andlega stofan sýnir t.d. dýrmætan messuskrúða, allan ofinn úr gullsilki og þakinn perlum og gimsteinum. Auk þess er að finna þar krossa og áhöld sem notuð voru í helgihaldi á glæsitímum keisaraveldisins.
Hin stofan hinsvegar geymir tákn hins veraldlega keisaradæmis: hina þúsund ára gömlu kórónu ríkisins og skrúðana sem keisarinn klæddist fyrir krýninguna. Hér er um að ræða fjölda skrúða vegna þess að keisarinn gegndi embætti sínu í tvöföldu hlutverki:
hann var veraldlegur drottnari en af Guðs náð. Hann ríkti ekki af eigin mætti heldur var honum fengið vald. Tákn þess voru ríkiskross og ríkissverð og auk þess sverðið sem Karl mikli var sagður hafa notað í verndarbaráttu sinni gegn múslímum.
Ekkert slíkt er að finna í Miklagarði sem múslímar hertóku árið 1453 eftir áralangt umsátur og kölluðu síðan Istanbúl. Aðskilnaður milli ríkis og kirkju, milli hins andlega og hins veraldlega valds, sem er algengt í hinum vestræna heimi eftir aldagamla þróun, er varla að finna í íslam og er ekki í samræmi við kenningu ýmissa hreyfinga innan þess. Í dýrgripasafninu í höll soldánanna til forna sem ríktu bæði sem einræðisherrar og eftirmenn Múhammeðs er hvergi að finna það sem við mundum kalla andlega fjármuni heldur aðeins þrjú stór, breið og svört sverð: vopn sem Múhammeð sjálfur notaði til að boða trú sína.

Barátta hans og eftirmanna hans skilaði árangri:
Það tók ekki meira en tvær aldir uns íslam náði yfirhendi ekki aðeins í Austurlöndum nær heldur einnig víðsvegar í Norður-Afríku og á Spáni. Aðgerð múslíma var eins ofbeldisfull og sú er Karl mikli notaði á sínum tíma til að snúa Söxum til kristindóms. Það er allt söguleg staðreynd. Og það tók margar aldir þar til kristindómurinn afneitaði algjörlega notkun ofbeldis eða kúgunar í trúboði. En það gerðist samt. Loksins. Það var enginn annar en Benedikt páfi sem sagði fyrir þónokkrum árum: „Kirkjunnar menn hafa í nafni trúarinnar og siðferðisins gripið til aðgerða, sem ekki samræmast fagnaðarerindinu.“ Páfinn hafði fullkomlega rétt fyrir sér þegar hann benti í ræðu sinni í Regensburg á það, að ofbeldisleysið væri kjarni kristins boðskapar, og einmitt hér, í afstöðu varðandi notkun ofbeldis og þvingunar í trúboði, er enn þann dag í dag meginmunur á kristindómi og íslam.
Páll postuli og eftirmenn hans lögðu áherslu á það að umbreyta Rómaveldi að innan á friðsamlegan hátt og hvikuðu ekki þegar ofsóknir dundu á.
Múhammeð gerði hins vegar ráð fyrir því að hertaka veldi síns tíma – fyrst Persaveldi, þá Býsans og Róm – með valdi.
Kjarninn í erindi Benedikts páfa, sem vakið hefur reiði margra múslíma víða um heim, var sá að trú og vald færu ekki saman, það er ekki hægt og viðeigandi að boða trú með brandi, heldur væri trúin samofin skynsemi og opinni umræðu. Sverðtrúboð er óskynsamlegt og ósamræmanlegt eðli Guðs. Sá sem vill leiða annan til trúar, verður að hafa hæfileikann til að mæla vel og rökræða af skynsemi, án ofbeldis og hótana. Þetta var ein aðalsetninga páfans.

Og hér er hann að boða trú sem sannur lærisveinn Jesú Krists sem kýs frekar að líða háðung, spott og dauða en að beita sjálfur ofbeldi eins og segir í guðspjalli þessa sunnudags:
„Mannssonurinn verður framseldur í manna hendur, og þeir munu lífláta hann, en þá er hann hefur verið líflátinn verið, mun hann upp rísa eftir þrjá daga.“
Öfugt við Múhammeð sem barðist sjálfur með sverði bannaði Jesús algjörlega notkun vopna til að koma boðskap sínum til skila. Hann segir við Pétur sem grípur til sverðs þegar hermenn koma til að handtaka hann:
„Slíðra sverð þitt! Allir, sem sverði bregða, munu fyrir sverði falla. Hyggur þú, að ég geti ekki beðið föður minn að senda mér nú meira en tólf sveitir engla?“
En einmitt það gerði Kristur ekki og gildir það ótvírætt einnig fyrir fylgjendur hans.
Af lestri ræðu páfa í heild sinni er ljóst að tilvitnunin í ummæli býsanska keisarans er ekkert aðalmál í ræðunni en hún er heldur engan veginn nauðsynleg til að varpa ljósi á umræðuefni hans sem var trú og skynsemi. Það vekur með allri virðingu fyrir páfa nokkra furðu að Benedikt páfi og ráðgjafar hans skyldu ekki hafa áttað sig á því fyrirfram að tilvitnun af þessu tagi gæti gefið óskynsömum öfgamönnum innan íslams ástæðu til að gera einmitt það sem páfinn fordæmir: að úthella blóði í nafni trúarinnar. Þeir múslímar, sem bregðast við orðum páfa með ofbeldi og hótunum, renna að sjálfsögðu sjálfir stoðum undir þá mynd af íslam sem páfinn er nú gagnrýndur fyrir að draga upp.
Páfi notar tilvitnunina til að sýna hve opin umræða getur orðið þegar er virt að trú og skynsemi fari saman. Keisarinn sem hann vitnar í sagði þessi orð við hálærðan múslíma, og það hefði verið athyglisvert að fá að sjá svar hans. Viðmælandi keisarans hefur áreiðanlega brugðist við með skynsamlegum rökum, sem maður hefði gjarnan viljað heyra. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að í veldi íslams blómstrúðu listir og vísindi og var að mörgu leyti lagður grunnur að stærðfræði (algebra) og efnafræði. Rekin voru opinber sjúkrahús og skóla. Blómaskeið íslams er talið ná frá 11. til 13. aldar.

Þegar öllu er á botninn hvolft ætla ég að segja:
Ef páfinn sagði eitthvað rangt þá væri best að mótmæla honum ekki með orðum heldur með gerðum: að íslam taki skýra afstöðu og hafni öllu ofbeldi í trúboði. Þá skila samræður milli trúarbragðanna árangri.

Hlustum að lokum einu sinni enn á páfann sem segir:
„Við særum ekki virðingu gagnvart öðrum trúarbrögðum og menningarheimum, við særum ekki lotningu gagnvart trú þeirra, þegar við játum skýrt og opinberlega þann Guð, sem svaraði ofbeldi með þjáningum sínum; máttur hins illa finnur takmörk sín í miskunnsemi hans.“

Sr. Jürgen Jamin