Des. 2007
Hugleiðingar um biskupsembættið
Hugleiðingar um biskupsembættið
Orðið
biskup kemur upprunalega úr grísku, "episkopos", sem
merkir forstöðumaður, eftirlitsmaður, vörður.
Í frumkirkjunni var biskup leiðtogi staðarkirkjunnar,
prédikaði og stýrði messuhaldinu. Hann naut
stuðnings öldungaráðsins og djáknanna.
Embættisverksvið hans hefur haldist fram á
þennan dag þótt ýmislegt sé nú
orðað á annan hátt en þá. Eftir
að tíma postulanna lauk á annarri öld
bættust við, auk biskupa á hverjum stað,
sífellt fleiri biskupar sem höfðu umsjón með
mörgum söfnuðum. Þegar svo háttaði til
stýrðu presbyterar (prestar) messuhaldinu sem
fulltrúar staðarbiskups. Djáknarnir voru
samstarfsmenn biskupsins meðal safnaðarins.
Starfssvæði biskupsins nefndist biskupsdæmi og var
þar oftast um borg að ræða og þorpin í
kring og varð borgin þá aðsetur biskupsins.
Þegar til að mynda Þýskaland og Sviss
kristnuðust voru þar enn engar stórar og
mikilvægar borgir. Þess vegna urðu biskupsdæmin
tiltölulega stór svæði til sveita. Sú er
meðal annars ástæða þess að
þýsk biskupsdæmi voru miklu stærri en til
dæmis á Ítalíu þar sem þegar til
forna mátti finna raunverulegar borgir.
Biskupinn og kenning kirkjunnar
Í baráttunni við alls kyns trúvillur þróuðust þrenns konar viðmið til að greina kaþólska trú frá annars konar kenningum: rit Biblíunnar, hefðin og biskupsembættið sem ákvörðunarvald um kenningaratriði og helgisiði. Eftir það öðluðust biskuparnir mismunandi ábyrgðarsvið og sumir biskupanna, oftast þeir sem bjuggu í höfuðborg einhvers svæðis, fengu umsjónarvald yfir öðrum biskupum svæðisins. Af þessu þróaðist síðan valdaröð patríarka, metrópólíta eða erkibiskupa og biskupa. Efstur stóð páfinn, biskupinn í Róm. Fyrst verður biskupinn að hljóta vígslu sem djákni og síðan sem prestur. Skipun, flutningur eða lausn frá embætti biskups er eingöngu í höndum páfa en það er hann sem veitir biskupunum andlegt úrskurðarvald þeirra.
Postulleg fylgiröð
Biskuparnir annast það kenni- og leiðtogavald sem Jesús fól postulum sínum tólf. Í órofinni "röð handayfirlagninga" (postulleg fylgiröð) tengjast allir biskuparnir postulunum. Þar með verður biskupsembættið hluti svokallaðs "guðlegs réttar". Mestum skyldum að gegna í þjónustu einingarinnar hefur biskupinn í Róm sem eftirmaður Péturs postula í embætti. Biskupinn í hverju biskupsdæmi veitir því forstöðu og hefur þar fullt stjórnunarvald. Í því hlutverki felst einnig æðsta kenni- og dómsvaldið í biskupsdæmi hans og ber hann aðeins ábyrgð gagnvart páfa. Við stjórn biskupsdæmisins nýtur hann aðstoðar ýmissa embættismanna á skrifstofu biskupsdæmisins, svo sem staðgengils biskups og er biskup frjáls að því að velja hann. Dómarinn er skipaður af biskupi og annast hann úrskurðarmál og verður að hafa aflað sér þekkingar á kirkjurétti. Presta- og leikmannanefndir gegna ráðgjafahlutverki. Staðarbiskupinn getur notið aðstoðar vígslubiskupa og annast þeir þá einhvern hluta biskupsdæmisins undir eftirliti biskupsins.
Biskupinn...
... er fyrsti veitandi sakramentanna. Útdeiling sakramentanna úr hendi prestanna er umboðsverk sem biskup veitir þeim. Hans verk er þó útdeiling vígslusakramentisins (biskupa-, presta- og djáknavígslur) og fermingin. Unnt er í undantekningartilvikum að veita presti umboð til að annast fermingar.
Biskupsembættið er veitt ótímabundið. Samkvæmt kirkjulögum frá 1983, Can. 401 ¤1 CIC, ber biskupum að biðja páfa um lausn frá embætti við 75 ára aldur. Vegsemdar- eða embættistákn biskups eru mítur, bagall (til að minna á hirðishlutverkið), biskupshringur og brjóstkross.
Þessar hugleiðingar minna á mikilvægi biskupsembættisins. Því ber að auðsýna biskupi virðingu og hlýðni. Þegar biskup heimsækir eitt prestakalla sinna er þar ævinlega um hátíðlegan atburð að ræða.
Biskupinn og kenning kirkjunnar
Í baráttunni við alls kyns trúvillur þróuðust þrenns konar viðmið til að greina kaþólska trú frá annars konar kenningum: rit Biblíunnar, hefðin og biskupsembættið sem ákvörðunarvald um kenningaratriði og helgisiði. Eftir það öðluðust biskuparnir mismunandi ábyrgðarsvið og sumir biskupanna, oftast þeir sem bjuggu í höfuðborg einhvers svæðis, fengu umsjónarvald yfir öðrum biskupum svæðisins. Af þessu þróaðist síðan valdaröð patríarka, metrópólíta eða erkibiskupa og biskupa. Efstur stóð páfinn, biskupinn í Róm. Fyrst verður biskupinn að hljóta vígslu sem djákni og síðan sem prestur. Skipun, flutningur eða lausn frá embætti biskups er eingöngu í höndum páfa en það er hann sem veitir biskupunum andlegt úrskurðarvald þeirra.
Postulleg fylgiröð
Biskuparnir annast það kenni- og leiðtogavald sem Jesús fól postulum sínum tólf. Í órofinni "röð handayfirlagninga" (postulleg fylgiröð) tengjast allir biskuparnir postulunum. Þar með verður biskupsembættið hluti svokallaðs "guðlegs réttar". Mestum skyldum að gegna í þjónustu einingarinnar hefur biskupinn í Róm sem eftirmaður Péturs postula í embætti. Biskupinn í hverju biskupsdæmi veitir því forstöðu og hefur þar fullt stjórnunarvald. Í því hlutverki felst einnig æðsta kenni- og dómsvaldið í biskupsdæmi hans og ber hann aðeins ábyrgð gagnvart páfa. Við stjórn biskupsdæmisins nýtur hann aðstoðar ýmissa embættismanna á skrifstofu biskupsdæmisins, svo sem staðgengils biskups og er biskup frjáls að því að velja hann. Dómarinn er skipaður af biskupi og annast hann úrskurðarmál og verður að hafa aflað sér þekkingar á kirkjurétti. Presta- og leikmannanefndir gegna ráðgjafahlutverki. Staðarbiskupinn getur notið aðstoðar vígslubiskupa og annast þeir þá einhvern hluta biskupsdæmisins undir eftirliti biskupsins.
Biskupinn...
... er fyrsti veitandi sakramentanna. Útdeiling sakramentanna úr hendi prestanna er umboðsverk sem biskup veitir þeim. Hans verk er þó útdeiling vígslusakramentisins (biskupa-, presta- og djáknavígslur) og fermingin. Unnt er í undantekningartilvikum að veita presti umboð til að annast fermingar.
Biskupsembættið er veitt ótímabundið. Samkvæmt kirkjulögum frá 1983, Can. 401 ¤1 CIC, ber biskupum að biðja páfa um lausn frá embætti við 75 ára aldur. Vegsemdar- eða embættistákn biskups eru mítur, bagall (til að minna á hirðishlutverkið), biskupshringur og brjóstkross.
Þessar hugleiðingar minna á mikilvægi biskupsembættisins. Því ber að auðsýna biskupi virðingu og hlýðni. Þegar biskup heimsækir eitt prestakalla sinna er þar ævinlega um hátíðlegan atburð að ræða.
Markus Carloni
Föstuboð
Yfirbót er hluti af lífi kristinna manna.
Fasta
Öllum rómversk-kaþólsku fólki frá 18 til 60 ára aldurs er skylt að fasta á öskudegi og föstudeginum langa.
• Fasta er það þegar aðeins er neytt einnar fullkominnar máltíðar á dag.
• Þó er ekki bannað að neyta smávegis af fæðu tvisvar að auki.
• Sjúklingar eru undanþegnir föstu.
Yfirbót
Allir trúaðir, sem náð hafa 14 ára aldri eiga að gera yfirbót alla föstudaga, einkum á lönguföstu. Velja mðir:
1. Forðast neyslu kjöts eða annarrar fæðu.
2. Forðast áfenga drykki, reykingar eða skemmtanir.
3. Gera sérstakt átak til að biðja í fjölskyldunni, með þátttöku í heilagri messu, með tilbeiðslu hins alhelga Altarissakramentis eða hugleiðingu á krossferli Krists í kirkjunni.
4. Fasta algjörlega oftar en skylt er og gefa það fé sem þannig sparast til þeirra sem þess þurfa.
5. Sýna sérstaka umhyggju þeim, sem fátækir eru, sjúkir,
aldraðir, farlama eða einmana.
Á föstudögum getur yfirbótin falist í því að velja eitt af ofangreindum atriðum, og það þarf ekki alltaf að vera það sama alla föstudaga. Ef yfirbót er vanrækt einn föstudag er ekki litið á það sem synd. Þó ber að minna á að yfirbót er hluti af lífi kristinna manna og þeim ber skylda til að ástunda hana ekki hvað síst á föstutímanum.
LANGAFASTAN - Tkk.
HINAR MÖRGU MYNDIR IÐRUNAR
Í KRISTNU LÍFERNI
Í KRISTNU LÍFERNI
1434. Innri iðrun að kristnum hætti má tjá með margvíslegum hætti. Ritningin og kirkjufeðurnir leggja áherslu á þrennt: föstuhald, bæn og ölmusu sem láti í ljós afturhvarfið gagnvart sjálfum sér, Guði og öðrum mönnum. Ásamt með gagngerri skírslu, sem skírn eða píslarvætti kemur til leiðar, nefna þeir eftirfarandi sem leið til að öðlast fyrirgefningu syndanna: tilraunir til sátta við við náunga sinn, iðrunartár, umhyggja fyrir hjálpræði náungans, árnaðarbænir dýrlinganna, og ástundun náungakærleikans sem "hylur fjölda syndaÓ.
1435. Afturhvarfið er fullnað í daglegu lífi með því að vinna að sáttum, bera umhyggju fyrir hinum fátæku, með því að iðka og verja rétt og réttlæti, með því að játa sakir fyrir bróður sínum, með bróðurlegri umvöndun, endurskoðun lífernis, samviskurannsókn, andlegri leiðbeiningu, með því að taka við þjáningum og þola ofsóknir sakir réttlætis. Að taka kross sinn daglega og fylgja Jesú er tryggasta leiðin til iðrunar.
1436. Evkaristían og iðrun.
Daglegt afturhvarf og yfirbót eiga uppsprettu sína og næringu í evkaristíunni því að í henni er fórn Krists gerð nærverandi, fórnin sem hefur sætt okkur við Guð. Fyrir evkaristíuna nærast og styrkjast þeir sem lifa eftir lífi Krists. "Hún er oss lækning til frelsunar frá daglegum syndum vorum og hún verndar oss frá dauðasyndum.
1437. Lestur Heilagrar Ritningar, tíðabænir og Faðirvorið - öll sönn tilbeiðsla eða guðrækni, endurlífgar anda iðrunar og afturhvarfs í okkur og stuðlar að fyrirgefningu synda okkar.
1438. Iðrunartími og iðrunardagar innan kirkjuársins (föstutíð og allir föstudagar í minningu dauða Drottins) eru áhrifaríkar stundir til að iðka iðrun og yfirbót í kirkjunni. Þessir tímar eru sérlega hentugir til andlegra æfinga, ástundunar helgisiða iðrunar og yfirbóta, pílagrímsferða sem tákn um syndabót, til ótilneyddra sjálfsafneitana eins og að fasta og gefa ölmusugjafir, og að eiga hlut með meðbræðrum sínum (kærleiks- og trúboðsverk).
1439. Jesús rakti í dæmisögunni af týnda syninum leiðina til sinnaskipta og iðrunar en hún hefur í miðju sinni hinn miskunnsama föður: hrifning yfir sýndarfrelsi, brottför úr húsi föðurins; hin mikla eymd sem sonurinn er kominn í eftir að hafa sóað eigum sínum; mikil niðurlæging hans þegar hann neyðist til að fóðra svínin og, það sem verra er, að vilja seðja sig á drafinu sem svínin átu; hugsunin um það sem hann hafði misst; iðrun hans og ákvörðun um að lýsa sjálfan sig sekan frammi fyrir föður sínum; ferð hans til baka; rausnarlegar móttökur föðurins; fögnuður föðurins - allt ber þetta einkenni leiðarinnar til afturhvarfs. Besta skikkjan, hringurinn og veislumáltíðin eru tákn um það nýja líf - hreint, verðskuldað og gleðilegt - sem bíður allra þeirra er snúa aftur til Guðs og í faðm fjölskyldu hans, kirkjunnar. Einungis hjarta Krists, sem þekkir dýptir kærleika Föður síns, getur opinberað okkur hversu djúp miskunn hans er, og gert það með þetta einföldum og fögrum hætti.
ÚR TRÚFRÆ SLURITI KAÞÓLSKU KIRKJUNNAR
Trúin vex af boðuninni
(1990)
Boðunin hefur ætíð sérstöðu í starfinu. Kirkjan má ekki víkjast undan eindreginni skipun Krists; hún má ekki varna því að mennirnir heyri „gleðiboðskapinn" um það að Guð elskar þá og hefur bjargað þeim. „Boðun fagnaðarerindisins mun – í grundvelli, miðpunkti og jafnframt hápunkti starfs hennar – ætíð innihalda þá óvéfengjanlegu umsögn að í Jesú Kristi ... sé hverjum manni boðið hjálpræði að gjöf fyrir náð og miskunnsemi Guðs sjálfs". Öll form boðunarstarfsins hafa þessa yfirlýsingu að markmiði sínu; hún leiðir inn í leyndardóminn sem tímarnir fólu í sér og opinberaðist í Kristi (sbr. Ef 3,3–9; Kól 1,25–29). Kristur er kjarninn í boðun og starfi kirkjunnar, miðdepill allrar boðunar fagnaðarerindisins. Í flóknum veruleika boðunarinnar gegnir hin fyrsta boðun ófrávíkjanlegu meginmáli vegna þess að hún er inngangurinn í „leyndardóm kærleika Guðs, sem kallar á náið persónulegt samband við Krist" og opnar veginn til afturhvarfs. Trúin vex af boðuninni. Sérhvert kirkjulegt samfélag hefst og lifir af því persónulega svari sem hver og einn trúaður maður veitir við þessari boðun. Rétt eins og gjörvallt trúboðið beinist að Kristi, þannig er boðun leyndardóms hans markmið sérhvers trúboðsstarfs.
Boðunin hefur Krist, sem var krossfestur, dáinn og upprisinn, að viðfangsefni sínu: Með honum verður fullkomin og raunveruleg frelsun undan illu, frá syndum og dauða; í honum gefur Guð „nýtt líf", guðdómlegt og eilíft líf. Það er „gleðiboðskapurinn" sem breytti mönnunum og mannkynssögunni og allar þjóðir eiga rétt á að fá að heyra. Þessi boðun verður að fara fram í tengslum við líf fólksins og þeirra þjóða sem það myndar. Ennfremur verður hún að fara fram í andrúmslofti kærleika og virðingar við gildismat þeirra sem boðskapinn heyra, á tungumáli sem er lagað að raunverulegum aðstæðum. Í henni er andinn að verki og skapar samfélag milli trúboðans og áheyrandans, sem er möguleg sakir þess að báðir eru þeir bundnir Föðurnum fyrir Krist.
(Úr bókinni Sauerteig für die Welt. Geistliche Berufe in unserer Zeit, útg. af Irene Grassl og Stephan Otto Hora, Würzburg 1997. S. 317 o.áfr.)