Í söfnuninni sem fram fór í kirkjum okkar og kapellum 1. og 2. janúar á þessu ári handa fórnarlömbum hamfaraflóðanna í Suðaustur-Asíu, söfnuðust, að viðbættum þeim framlögum sem Caritas-félaginu okkar bárust af þessu tilefni, 461.315,- krónur, sem hlýtur að teljast óvenjulega há upphæð. Ef með er talin sú upphæð sem safnaðust með heimsóknum kórstúlkna í gervi vitringanna til fjölskyldna fyrr í mánuðinum, 56.004 kr., sem renna til hjálpar nauðstöddum börnum á þessum svæðum, þá kemur í ljós að hver kaþólsk fjölskylda gefur u.þ.b. 3.500 krónur og hver kaþólskur einstaklingur um 900 krónur. Aldrei áður hafa söfnuðir okkar gefið jafn mikið vegna ákveðins verkefnis.

7. 4. 2005

KAÞÓLSKA KIRKJUBLAÐIÐ
AUKABLAР  APRÍL   2005
Jóhannes Páll páfi II
1920 - 1978 - 2005

Hvað hafði áhrif á Jóhannes Pál páfa II?

Þegar hinn tiltölulega „ungi" pólski kardínáli Karol Wotyla – hann var þá 58 ára gamall – tók við biskupsembætti í Róm á Péturstorginu þ. 22. október 1978 og varð þar með höfuð gervallrar kaþólsku kirkjunnar, varð þegar augljóst að þar fór maður sem vissi hvað hann gerði og vildi. Og þannig hefur það ætíð verið. Þessi páfi var maður sjálfsöruggur. Ekki á öfgafullan hátt, heldur með róandi og traustvekjandi hætti. „Verið ekki hrædd!" hrópaði hann til mannfjöldans og allrar kirkjunnar. Það voru orð sem Drottinn kirkjunnar, Jesús Kristur, hafði oft mælt til þess að róa og hughreysta lýð sinn. Páfinn vildi einnig vekja með mönnum öryggi í heimi og kirkju sem sífellt voru ótrygg sakir alls kyns óvæntra atburða og óróleika. Hann vildi einnig róa hjarta sérhvers manna því hann vissi að: „Hjarta vort er órótt uns það hvílist í Guði" (Hl. Ágústínus).


    1.      Hvert sótti páfinn eigin fullvissu?

Í fyrsta lagi sótti hann hana til trúar sinnar á Jesú Krist, son Guðs, sem varð maður og sigraði syndina og dauðann. Í bók sinni „Gengið yfir þröskuld vonarinnar" (1994) segir hann: „Hvers vegna þurfum við ekki að óttast? Þegar ég mælti þessi orð á Péturstorginu, vissi ég þegar að fyrsta umburðarbréfið og allur embættistíminn ætti að tengjast sannleika endurlausnarinnar. Í henni felst dýpsta staðfesting þessarar orða: „Verið ekki hrædd!" „Því svo elskaði Guð heiminn að hann gaf son sinn eingetinn! (sbr. Jh 3, 16). Þessi sonur varð áfram endurlausnari mannkynsins í sögunni. Endurlausnin gegnsýrir alla mannkynssöguna, einnig fyrir Krists burð, og undirbýr slit heimsins í framtíðinni. Hún er ljósið sem skín í myrkrinu og myrkrið hefur ekki tekið á móti" (sbr. Jh 1, 5). Kraftur kross Krists og upprisu hans er stærri en allt hið illa sem maðurinn getur og ætti að óttast."

Þessi trú á Krist og endurlausn hans var þéttofin kærleika páfans til Maríu, móður Jesú, og trausti hans á henni. Hann skrifar í sömu bók: „Þegar hann var upprisinn sagði Kristur við postulana (sbr. Lk 24, 38) og aftur við konurnar (sbr. Mt 28, 10): „Verið ekki hrædd!" Í textum guðspjallsins kemur ekki fram að þessi orð hafi verið ætluð Guðsmóður. Þar sem hún var styrk í trúnni, óttaðist hún ekki. Þær aðferðir og þann hátt sem María tekur þátt í sigri Krists, sá ég fyrst og fremst í minni eigin þjóð. Stefán kardínáli Wyszynski hafði sagt mér að fyrirrennari hans, Ágúst Hlond kardínáli, hefði mælt þessi mikilvægu orð á dánarbeði sínum: „Sigurinn, ef hann mun vinnast, mun verða fyrir meðalgöngu Maríu. Í hirðisþjónustu minni í Póllandi varð ég vitni að því með hvaða hætti þessi orð urðu að raunveruleika."

En það var ekki aðeins fyrir innri trúarfullvissu að Jóhannes Páll páfi II tók vongóður við embætti sínu. Hann var einnig að öðru leyti undir það búinn. Leið hans til prestembættis var vörðuð alls kyns óttalegri og þrúgandi reynslu sem hann varð að yfirstíga: Móðir hans andaðist þegar hann var aðeins níu ára gamall; þær erfiðu aðstæður sem faðir hans varð að ala hann og eldri bróður hans upp við; ótímabær dauði bróður hans; baráttan við að öðlast vissu um köllun sína, því hann fékk snemma áhuga á leikhúsi og bókmenntanámi; þær hættulegu aðstæður sem hann lenti í þegar Þjóðverjar hernámu Pólland og hann sjálfur var kvaddur til erfiðisvinnu; þær ævintýralegu ástæður sem urðu til þess að hann tók prestvígslu þ. 1. nóvember 1946. Allt þetta varð hann að þola og sigrast á. Hann sýndi sterkan „vilja til að komast af" og leitaði ávallt leiða, með íhugun og krafti, til að gera hið besta úr þessu öllu – fyrir sakir djúprar trúar sinnar á Krist og í óbugandi trúnaðartrausti til Maríu Guðsmóður.

Eftir prestvígslu sína sendi biskup hans og velgjörðamaður, Adam Stefán Sapieha kardínáli, hann til Rómar til framhaldsnáms við háskóla Dóminikana, „Angelicum". Eftir aðeins tvö ár öðlaðist hann doktorstitil í guðfræði. En hann notaði tímann einnig til þess í fyrsta lagi að kynnast Róm sem miðstöð sögu kristindómsins og í öðru lagi til að ferðast í leyfum sínum um Evrópu, einkum til Frakklands, Belgíu og Hollands. Við það skynjaði hann, eins og hann segir í sjálfsævisögu sinni „Gjöf og leyndardómur" (1996), „hversu mikil ögrun veraldarhyggjan er kirkjunni í Vestur-Evrópu. Hún var kölluð til þess að stefna meiri þátttöku leikmanna í ýmsum greinum prestþjónustunnar gegn þessari hættu ".

Karol Wotyla var gæddur tungumálahæfileikum, en hann hafði í menntaskóla auk pólsku lært allvel latínu, grísku og þýsku. Auk þess nam hann ítölsku, frönsku, spænsku og ensku í Rómardvöl sinni og á ferðum sínum um Evrópu. Það var tómstundagaman hans að læra ný tungumál og kom sér vel þegar hann var orðinn páfi. Að loknu námi sínu í Róm var hinn ungi prestur Wojtyla aðstoðarprestur og trúfræðikennari, í eitt ár í sveitinni og tvö ár í Kraká. En hann skyldi að ráði nýs biskups, Eugeniuszar Baziak, einbeita sér að vísindunum. Siðfræði og siðræn guðfræði skyldu verða sérgreinar hans. Til þess að búa sig undir kennslu á þessum sviðum var hann leystur undan ábyrgðarmiklum skyldum í prestþjónustu. Síðar sagði hann um þetta í sjálfsævisögu sinni: „Það varð mér nokkur þraut, en allt frá þessum tíma lét ég mér annt um að vísindalegt nám mitt í guðfræði og heimspeki yrði ekki til þess að ég „gleymdi" því að ég er prestur; það átti öllu fremur að hjálpa mér að verða það enn frekar". Rétt eins og á öðrum sviðum reyndist hann einnig meistari í vísindunum. Árið 1953 hlaut hann kennsluréttindi við presta- og háskóla.

Karol Wojtyla kenndi í tvö ár við ýmsa prestaskóla í Kraká; árið 1955 var hann skipaður reglulegur prófessor í siðferðilegri guðfræði við kaþólska háskólann í Lublin. Hann gegndi þessu embætti í þrjú ár. Hann sinnti einkum tveimur hópum, stúdentum og nokkrum vísinda- og blaðamönnum. Hinir fyrrnefndu voru nemendur hans, en margir þeirra urðu einnig vinir hans því hann hitti þá oft utan við fyrirlestrasalina og kennslustofurnar; hann fór með þeim í ferðalög um helgar, helst til fjalla og við vötnin. Hann var þeim ekki aðeins kennari heldur einnig uppalandi. Ósjaldan uppgötvuðu þeir köllun sína í lífinu, þökk sé leiðsögn hans. Hann hitti hina síðarnefndu oft til viðræðna og til þess að leita réttra leiða fyrir framtíð landsins, heimsins og kirkjunnar. Áberandi var að hann „hlýddi á" fremur en að hann „flytti mál" sitt. Einmitt það, að hann vildi heldur leggja spurningar fyrir viðmælendur sína til að hvetja þá til umhugsunar fremur en að segja skoðun sína umbúðalaust, varð til þess að viðmælendur hans fengu tækifæri til að tjá sig – og bæta sig – og þar með kynntist hann hugsunarhætti þeirra og málefnum. Þessi aðferð hans einkenndi hann og auðkenndi einnig síðar framgöngu hans sem biskups og páfa þegar hann átti samskipti við margt og fjölbreytilegt fólk og við undirbúning þess að taka ákvarðanir og finna afstöðu til mála.

 Wojtyla prófessor var að mestu leyti fjarri opinberu sviðsljósi þessi ár. Þetta voru erfið ár fyrir pólsku þjóðina og sér í lagi fyrir kaþólsku kirkjuna. Kommúnistaflokkurinn – undir forystu rússneskra „ráðgjafa" – ríkti með ógnarvaldi. Prestaskólanemar voru sendir í vinnubúðir, hundruð presta hnepptar í fangelsi. Árið 1952 sátu átta biskupar í fangelsi, einnig erkibiskupinn Baziak. Árið 1953 var æðsti biskup Póllands, Stefán kardínáli Wyszynski, hnepptur í stofufangelsi í afskekktu klaustri í suðurhluta landsins. Þjóðin og einkum fjöldi stúdenta fór að rísa upp gegn einræðinu og kúgunni á kirkjunni. Kom þá til fjöldamótmæla, sérstaklega við trúarhátíðir, svo sem í hinni árlegu pílagrímagöngu til Jasna Gora. Umskipti urðu árið 1956 þegar Wladyslaw Gomulka varð flokksleiðtogi. Yfirvöld urðu umburðarlyndari og leituðu sátta við kirkjuna. Wyszynski kardínáli gat nú ferðast um að vild. Biskupum og prestum var sleppt úr haldi; aftur mátti hefja kennslu við prestaskólana. En kirkjustjórnin átti að sætta sig við ríkjandi pólitískar aðstæður og starfa með leiðtogum kommúnista.

Einmitt á þessum tímum, þegar tiltölulega rólegt ástand var í landinu, var Karol Wojtyla prófessor útnefndur vígslubiskup í Kraká, þ. 4. júlí 1958. Þann 28. september sama ár var hann vígður. Biskupsembættið var eiginlega bara „viðbót" fyrir hann. Hann fékk látlausa þriggja herbergja íbúð í Kraká og sitt kærasta farartæki, reiðhjólið. Hann var nemendum sínum einnig trúr, bæði sem kennari, þó að stúdentarnir kæmu til hans frá Lublin, og einnig sem samferðamaður þeirra á ævibrautinni. Hann var ennfremur í nánum tengslum við samstarfsmenn sína, vísindamennina og rithöfundana.

Allt þetta bjó Karol Wojtyla biskup undir framtíð hans. Hann hafði þroskað sterkan persónuleika sinn, var djúpt markaður köllun sinni til preststarfa, hafði hlotið fjölbreytta og umfangsmikla menntun en stóð þó mjög nærri hugsunarhætti og störfum fólks, einkum æskulýðs og menntamanna. Jafnframt hafði reynsla hans af hugmyndafræði einræðisins og einræðisherrunum gert hann næman fyrir áhrifum hátternis þeirra á samfélagsleg, pólitísk og efnahagsleg vandamál. Í ljósi hinna sér-pólsku aðstæðna virtist honum mjög mikil nauðsyn á trúfrelsi. Hann taldi brýna nauðsyn bera til þess að kirkjan léti mikið á sér bera í opinberu lífi, og einnig til að leysa friðsamlega ágreining við ríkisvaldið. Hann lagði áherslu á mannréttindi hvers einstaklings á grundvelli manngildis hvers og eins. Hann áleit að frelsi og jafnrétti fyrir alla væri jafn óhjákvæmilegt fyrir heilbrigt samfélag og kærleikur og tryggð í hjónabandi og fjölskyldu.



2. Annað Vatíkanþingið

Stærsti viðburðurinn í lífi Karols Wojtyla sem prests og biskups var vafalaust annað Vatíkanþingið. Þar fékk hann innsýn í heimskirkjuna. Fram að því hafði hann beint athygli sinni að Póllandi; nú víkkaði sjóndeildarhringur hans. Hann bjóst við miklu af kirkjuþinginu, sem Jóhannes páfi XXIII hafði boðað til árið 1959 og sett 1962. Áður en hélt af stað til Rómar sagði Wojtyla biskup í ávarpi í dómkirkjunni í Kraká: „Það sem ég hef frétt af undirbúningi kirkjuþingsins hefur fullvissað mig um að það mun innleiða stefnubreytingu, ummyndun í hjarta kirkjunnar."

Í upphafi var biskupinn ungi frá Pólandi – hann var nýorðinn 42 ára gamall – hlédrægur á fundunum. Hann hafði heldur ekki áhuga á umræðum um fundarsköp kirkjuþingsins. En um leið og spurningar um inntak komu til umræðu – svo sem varðandi eðli kirkjunnar – lét hann hrífast með. Þegar í stað fengu tungumálahæfileikar hans notið sín, svo og ræðu- og málsnilld hans. Hann bað sérstaklega um orðið varðandi trúfrelsi því að um þau mál hafði hann myndað sér sterkar skoðanir vegna reynslunnar í Póllandi. Eins og áður var hann þó fyrst og fremst „áheyrandi". Hann kynntist nýjum víddum kirkjulífsins í ýmsum heimshlutum, sérstaklega vandamálum varðandi skiptingu kirkjunnar. Einmitt þetta vakti með honum þrá eftir endurnýjaðri einingu kirkjunnar, og átti hún eftir að dýpka sífellt meir með árunum.

Þann 13. janúar 1964 var Karol Wojtyla vígslubiskup útnefndur erkibiskup – með samþykki ríkisstjórnar kommúnista í Póllandi! Erkibiskupsdæmið hafði eiginlega verið laust frá dauða Sapieha kardínála árið 1951; Baziak erkibiskup, flóttamaður frá austurhluta Póllands, hafði aðeins stýrt því sem administrator. Með Wojtyla var nú kominn reglulegur erkibiskup, og úr röðum eigin klerka. Hann tók við embætti sínu af sömu stillingunni og hann sýndi við biskupsútnefninguna sex árum áður. Í fyrstu vildi hann ekki breyta lífsvenjum sínum. Hann vildi meira að segja ekki flytjast í hina stóru höll erkibiskupsins. Samstarfsmenn hans urðu því sem næst að þvinga hann til þess. Þeir fluttu bækur hans og húsgögn einfaldlega í biskupshúsið að honum fjarverandi. Erkibiskupinn sætti sig við þetta en lét þó á sér skilja að honum mislíkaði.

Kirkjuþinginu var nú lokið. En við undirbúning síðasta stóra skjalsins – „um kirkjuna í heimi nútímans" – var erkibiskupinn í Kraká kallaður til. Hann tók af ákafa og þekkingu markverðan þátt í þessari greiningu ástandsins í heiminum og kom að málum þegar kirkjan tók afstöðu til stórra samfélagslegra spurninga. Undir titlinum „Gaudium et Spes" –„Gleði og von" – var dregin upp einkar vongóð og vænleg mynd af því hvernig unnt væri að fullna hin kristnu grundvallargildi og hugmyndir í heimi nútímans að lokinni heimsstyrjöld. Í þessu skjali er að finna alla þá stóru málaflokka sem Wojtyla erkibiskup ræddi sífellt um og útskýrði þegar hann var orðinn páfi. Því má telja „Gaudium et Spes" samantekt áhugamála og grundvallarskoðana Jóhannesar Páls páfa II.


Þegar í fyrsta kafla fyrsta hluta þessa skjals má greina rithönd heimspekingsins Wojtyla: Þar er fjallað um virðingu mannlegrar persónu. Hún var ætíð helsta áhugmál hans. Hann barðist allt sitt líf fyrir þessari virðingu. Í hans augum er maðurinn ímynd Guðs, skapara síns. Guð fékk manninum líkama og sál. Hvort tveggja þarf bráðnauðsynlega að vernda; hvort tveggja er búið undir komandi dýrð. Maðurinn á því ætíð að virða ákvarðanir Guðs svo að líkami hans og sál nái að þroskast og þróast eðlilega. Hann á ekki að láta undan hneigðum þeim og freistingum sem hann verður fyrir í jarðlífi sínu. Hann á að keppa eftir sannleika og visku. Samviska hans gefur honum réttar leiðbeiningar við það. Í samviskunni talar Guð til hans. Orð hans á hann að gera að leiðarljósi sínu af frjálsum vilja. Þetta frelsi er hans hæstu gæði. Hvorki má hafa áhrif á það með innri eða ytri hömlum eða röngum áherslum. Á þessari þroskabraut þarfnast maðurinn, þar sem hann er veiklaður af syndinni, náðar Guðs: Endurlausnarinnar fyrir Jesú Krist, son Guðs sem varð maður. Kristur lætur hann takast með rósemd á við dauðann, stærstu hindrunina á veginum til eilífrar sælu, því að hann hefur gefið honum fullvissu um eilíft líf.

Í ljósi þessarar röksemdafærslu manna verður skiljanlegt hvers vegna skjalið hafnar algjörlega trúleysinu – í margbreytilegum myndum þess og inntaki. Samtímis er hinum „fullkomna manni" lýst: Jesú Kristi. Hann er ekki aðeins bjargvættur og frelsari hins synduga manns, heldur einnig fyrirmynd hans. Það á jafnt við um kristna sem og alla aðra menn sem hafa góðan vilja – því Kristur dó og reis upp fyrir alla menn.

Annað áhugamál Wojtyla erkibiskups kom glögglega fram í „Gaudium et Spes": Maðurinn er samfélagsvera. Maðurinn má aldrei skilja sig sem einstakling og haga sér samkvæmt því. Hann er ætíð bundinn samfélagi sínu, allt frá getnaði, í uppvexti sínum, leitinni að stöðu sinni í samfélaginu, atvinnu sinni, í þörf sinni fyrir að þiggja og veita kærleika til elliára. Þetta hefur ábyrgð gagnvart öðrum í för með sér: Fyrir fjölskylduna, fyrir sérhvern meðbróður – og skiptir þá engu hvernig sá hefur komið fram við mann – og fyrir samfélagið. Kærleikur, réttlæti og vilji til að starfa með öllum góðum mönnum eru því ófrávíkjanlegar skyldur sérhvers manns. Í þessu efni er Jesús Kristur hin mikla fyrirmynd. Á þessum grunni byggir skjalið skoðun sína á mannlegri vinnu og réttmætu mati á henni, sem og á þátttökunni í því að móta „heilan" heim. Enn og aftur er það orð og fyrirmynd Krists sem á að vera leiðarhnoðað. Hann er markmiðið, miðjan og aflið í sókninni eftir guðdómlegri fyllingu sköpunarinnar. Því hann er „Alfa og Ómega, hinn fyrsti og hinn síðasti, upphafið og endirinn" í sögunni (Opb 22, 12-13).

Ennfremur er í skjalinu rætt um efni sem Jóhannes Páll páfi II vék sífellt að á embættistíð sinni: Hjónaband og fjölskyldu, kristna menningu, atvinnu og félagslegt réttlæti, störf á pólitísku sviði og mótun friðsamlegs heimsskipulags til tryggingar frelsi og velferð handa öllum mönnum. Hann hefur bent á og rætt þetta – bæði eins og tekist er á við það í „Gaudium et Spes" –  og í ljósi Krists og fagnaðarerindisins.

Í heild endurspeglar skjalið jákvæða og trausta sýn gagnvart mönnum og heimi, sem og til framtíðar þeirra, allt í ljósi trúarinnar á áhrifamátt endurlausnarinnar fyrir Jesú Krist. Jóhannes Páll páfi II tók algerlega undir þessi bjartsýnu viðhorf. Hann sýndi það við embættistökuna þegar hann hrópaði til mannfjöldans á Péturstorginu í Róm: „Verið ekki hrædd!". Hann var þessu trausti ávallt trúr og útfærði það í framkomu, ræðum og athöfn. Í því var hann sannarlega öflugur og óþreytandi við að framkvæma áform annars Vatíkanþingsins sem vildi reyndar kynna öllum mönnum allsstaðar í heiminum gleðiboðskap Jesú Krists á nýjan og hvetjandi hátt.




    3.      Wojtyla kardínáli

Þann 26. júní 1967 hóf páfinn Wotyla erkibiskup, sem þá var 47 ára að aldri, í raðir kardínála. Menn töldu þetta ekki neitt sérstakt, hvorki í Póllandi né í kirkjunni utan Póllands, né heldur af hinum nýja „öldungi kirkjunnar", því svo mörgum erkibiskupum í Kraká á undan honum hafði hlotnast þessi heiður. Í Póllandi var annars aðeins á þeim tíma einn raunverulegur kirkjuleiðtogi: Æðsti biskupinn Stefán Wyszynski kardínáli, erkibiskup í Varsjá-Gnesen. Wojtyla kardínáli var alltaf í bakgrunni. Það féll afar vel að skapgerð hans. En í raun hvíldi mikið af þeirri uppsveiflu sem kirkjan var í í landi hans, á hans herðum og ennfremur hve styrkur hennar var augljós orðinn í mörgum löndum í heiminum.


Kirkjan í Póllandi var í gríðarmikilli uppsveiflu á þessum tíma. Á þeim þrjátíu árum sem liðin voru frá lokum síðari heimsstyrjaldar og þar til Wojtyla kardínáli varð páfi –– árið 1978 – tvöfaldaðist fjöldi kaþólskra. Þeir voru orðnir 90% íbúanna. Fjöldi ungmenna sótti um prestvígslu eða gekk í klaustur. Þátttaka trúaðra – úr öllum hópum þjóðfélagsins, einnig úr röðum vísindamanna – í tignun sakramentanna og einkum opinberra pílagrímaferða, jókst mjög. Biskuparnir lögðu mikið á sig við að tryggja kaþólska trúfræðslu. Þar sem hún var ekki leyfð í skólum, skipulögðu þeir, með aðstoð fjölda presta, reglufólks og leikmanna í öllum prestaköllum, trúfræðsluna fyrir börn og unglinga.

Allt þetta gerðist undir stjórn andkirkjulegrar, kommúniskrar yfirstéttar. Hún naut stuðnings – og eftirlits! – rússneska hersins. En valdhafarnir voru þess fullvissir að kirkjan og þjóðin væru svo nátengd í Póllandi að algjörg kúgun kirkjunnar og þróunar hennar ásamt árásum á leiðtoga hennar myndi valda almennri uppreisn. Það höfðu þeir reynt í upphafi fimmta áratugarins. Sjálfir voru biskuparnir seinþreyttir til vandræða gagnvart ríkisstjórninni þó að þeir létu engan velkjast í vafa um að þeir höfnuðu hugmyndum kommúnista og framkvæmd þeirra, stæðu fastir á rétti kirkjunnar og krefðust sífellt frelsis hennar til að boða kenningu sína og rækja trúna opinberlega. Wojtyla kardínáli sýndi sjálfur umtalsverða diplómatíska hæfileika í samskiptunum við yfirvöld ríkis og flokks, en var hins vegar ósveigjanlegur þegar málið snerist um það að veita fólki aðgang að trúboðssamkomum eða tignun sakramentanna. Þegar átti að reisa nýja kirkju í „varnarvirki guðleysisins", iðnaðarborginni Nova Huta, kom þetta í ljós. Hann leyfði heldur ekki að fjöldi þeirra sem settust í prestaskóla eða gengju í klaustur yrði skertur.


Kardínálinn frá Kraká var meðvitaður um það að hann hafði einnig hlutverki að gegna utan Póllands, gagnvart fjölda landsmanna sinna víðsvegar um heim og sem félagi í biskupasamkomunni og kardínálaráðinu. Því heimsótti hann ýmis lönd Evrópu og Bandaríkin tvisvar, en einnig lönd í Suðaustur-Asíu, svo og Ástralíu. Oft dvaldist hann í Róm, einkum til þess að taka þátt í biskupafundum. Árið 1976 prédikaði hann á föstukyrrðardögum fyrir páfanum og meðlimum kúríunnar. Ein þetta gerði hann kunnan meðal kardínála og biskupa.



    4.      Embættistíð Jóhannesar Páls páfa II

Liðin voru 450 ár frá því að maður sem ekki var ítalskur hafði setið á stóli Péturs. Þegar Páll páfi VI lést, þ. 6. ágúst 1978, bjuggust flestir við því að ítalskur kardínáli yrði kosinn páfi. Sú varð einmitt raunin: Albino Luciani, kardínáli frá Feneyjum, var valinn og tók hann sér nafnið Jóhannes Páll I. En meðan kjörfundurinn stóð hafði þó verið rætt um það að ef til vill væri tími til þess kominn að velja mann sem ekki væri ítalskur sem biskup Rómar og yfirmann kirkjunnar. Það myndi leggja meiri áherslu á alþjóðlegt eðli kirkjunnar. Menn hugsuðu í þessu efni einkum til fulltrúa hinnar „þöglu" kirkju, þ.e. kardínála frá kommúnisku löndunum. Þar kæmi líklega fyrstur til greina yfirmaður pólsku kirkjunnar, Stefan Wyszynski kardínáli. En eins og áður sagði varð Ítalinn Luciani þrátt fyrir allt fyrir valinu.

Jóhannes Páll páfi I lést aðeins 33 dögum eftir að hann hafði verið kjörinn. Nú urðu háværari raddir stuðningsmanna þess að valinn yrði maður utan Ítalíu. Wyszynski kardínáli taldi sig vera orðinn of aldraðan og mikilvægir kardínálar höfðu efasemdir gagnvart skoðunum hans sem gátu oft verið mjög eindregnar. Þá sneru menn sér að Wojtyla kardínála. Hann var alls ekki jafn þekktur og yfirmaðurinn en orðstír hans var góður. Hann var hófsamur, virtist vel menntaður og bauð af sér góðan þokka, var tiltölulega ungur að árum – aðeins 58 ára gamall – og málamaður og hafði sýnt mikið jafnvægi varðandi brennandi spurningar þess tíma á Vatíkanþinginu og síðar. Auk þess myndi val hans ekki styggja hina kommúnísku valdhafa því hann hafði ætíð verið reiðubúinn til viðræðna við þá. Því var Karol Wojtyla kardínáli kosinn páfi þann 16. október 1978. Hann tók sér nafnið Jóhannes Páll II, líklega til heiðurs forgöngumönnum sínum. Nýi páfinn kom frá upphafi fram með sjálfsöryggi. Hann hafði ákveðnar skoðanir um verkefni sín og með hvaða hætti hann ætti að sinna þeim. Hann vildi verða „faðir allra trúaðra". Hann vildi sýna „heiminum" fullum fetum hvernig páfinn, höfuð kirkju Krists, ætti að vera. Til að ná þessu markmiði ætlaði hann ekki fyrst og fremst að „stýra bákninu". – Hann hefur sí og æ mátt þola gagnrýni fyrir að vanrækja kúríuna og veita henni með því of frjálsar hendur. En hver sá sem hlotið hefur rétta innsýn í aðstæðurnar í Vatíkaninu, varð að játa að páfinn vissi nákvæmlega hvað var að gerast og að hann hikaði ekki við að grípa í taumana ef hann taldi það þurfa. En hann var þeirrar skoðunar að hann þyrfti að bera mikið traust til samstarfsmanna sinna, því hann kunni vel að meta færni þeirra og reynslu.

Í fyrsta lagi var páfinn til reiðu fyrir mennina. Það átti fyrst og fremst við gagnvart Rómverjum. Hann vildi vera biskup þeirra. Hann fór hvað eftir annað í prestaköllin síðdegis á sunnudögum. Aldrei fyrr hafði nokkur páfi tekið á móti svö mörgu fólki í stórum eða smáum hópum eða í einkaviðtölum, einn, tvo eða þrjá: á Péturstorginu, í stóra móttökusalnum, í Péturskirkjunni eða í sölum og herbergjum Vatíkanhallarinnar eða í einkaíbúð sinni. Varla leið sá dagur að hann sæti einn til borðs. Hann nýtti hvert tækifæri sem gafst til þess að hitta fólk: nánustu samstarfsmenn sína, biskupa allsstaðar að úr heiminum, einkum innan ramma fimm ára heimsóknanna „ad limina apostolorum", þjóðhöfðingja, ráðherra og sendimenn ýmissa ríkja, vísindamenn, listamenn, fulltrúa annarra trúarbragða en hinna kaþólsku og einnig einfalda pílagríma og ferðamenn. Nærri óteljandi má telja þau ávörp sem hann hélt, stutt og löng, oft á ýmsum tungumálum. Hann sýndi ævinlega sérhverjum einstaklingi og málefnum hans áhuga. En hann vanrækti ekki heldur tengslin við kunningja sína og vini úr fortíðinni. Hann tók helst á móti þeim í Castelgandolfo, í húsum páfa á þeim stað, þar sem hann dvaldist gjarna, einkum á hinum heitum sumrum í Róm.

En hann lét ekki þar við sitja. Hann varð „ferðapáfi". – Sjálfur kallaði hann ferðalög sín ætíð „pílagrímsferðir". – Hann heimsótti allar borgir og héruð Ítalíu. Hann flaug oftar en hundrað sinnum til landa utan Ítalíu; stundum heimsótti hann þessi lönd mörgum sinnum. Fyrir utan Kína og Rússland er það land varla til í veröldinni sem hann heimsótti ekki. Ferðalögin voru þannig skipulögð að hann gæti hitt sem flesta og flutt þeim ávörp. Oftast gerði hann það á tungu hverrar þjóðar, sem hann æfði áður af kappi. Fyrir utan ávörpin messaði hann allsstaðar og útdeildi sakramentunum. Þar fyrir utan hitti hann biskupa, presta og reglufólk en einnig stjórnmálamenn, vísindamenn, listamenn og sérstaklega forsvarsmenn annarra trúfélaga og trúarbragða, einkum Gyðinga og íslamstrúarmenn. Þannig kynntist allur heimurinn honum. Það var markmið hans að meta hvern einstakling að verðleikum, að styðja hvern og einn. Þetta skildu menn líka: Jóhannes Páll páfi II var páfi allra manna. Hann sá ímynd Guðs í hverjum manni, augljóst sköpunarverk hins góða Guðs. Hann reyndi að koma öllum mönnum í kynni við Jesú, leiða þá til hans og láta þá njóta endurlausnar hans. Greinilegast kom þetta í ljós gagnvart æskunni. Hann vildi helst af öllu hitta hana. Þá varð hann skapandi, talaði „blaðlaust" og söng með þeim ljóð. Páfinn taldi þessa fundi og heimsóknir svo mikilvæg að hann vildi ekki hætta þeim eða draga úr þeim þó að hann væri varla líkamlega fær um að gegna þeim. Þó að hann gæti ekki lengur sjálfur haldið ávörp sín eða messað, vildi hann samt vera „hjá fólkinu" – einnig í þjáningum sínum.

Það er óskiljanlegt, en þrátt fyrir alla þessa fundi og „pílagrímsferðir" og undirbúning þeirra, var Jóhannes Páll páfi II einnig „kirkjufræðari", sem sífelldlega boðaði hjálpræði Jesú Krists, útskýrði það og beitti því á spurningar nútímans og vandamál kirkjunnar og heimsins. Í umburðarbréfum, bréfum og yfirlýsingum ræddi hann bæði um aðalatriði fagnaðarboðskaparins – einkum um endurlausnina fyrir Jesú Krist – en gerði einnig lýðum ljóst hvað kirkjan hugsaði um mótum lífs hvers einstaklings og þjóðfélagsins. Þá var lögð mest áhersla á þau atriði sem komu til umfjöllunar í skjali kirkjuþingsins, „Gaudium et Spes".

Við undirbúning skjala sem snertu innri málefni kirkjunnar, hagnýtti páfinn sér þá leið sem kirkjuþingið mælti með, að þiggja aðstoð biskupafundanna. Næstum þriðja hvert ár kallaði hann biskupa hvaðanæva að úr heiminum til Rómar til að heyra hvaða skoðanir þeir hefðu á mikilvægum málum svo sem hjónabandi og fjölskyldu, skriftum, starfi leikmanna í þjónustu kirkjunnar, hlutverki presta og menntun þeirra, lífi sem vígt er Guði og biskupsembættinu. Hann tók sjálfur þátt í starfi fundanna sem „áheyrandi" – uppáhaldshlutverk hans! Hann ræddi einnig persónulega við hvern þátttakanda. Í lokin dró hann niðurstöður samráðsfundarins saman í eigin skjali. Hann kallaði einnig fulltrúa biskupa í hverri heimsálfu saman til fundar til að ráða ráðum sínum um kröfur þær og möguleika sem nýjar aðstæður byðu uppá. Hann ráðfærði sig einnig við þá um sameiningu allra Evrópubúa eftir að kommúnistastjórnin í Rússlandi og öðrum ríkjum Austur-Evrópu hrundi, eða í sambandi við upphaf nýrrar þúsaldar. Í sérhvert skipti gaf hann út rit sem vegvísi fyrir framtíðina eftir að hann hafði hlýtt á ráðgjöf biskupanna. Hann samdi skjal handa kirkjunni allri í lok ársins 2000: Postullegt bréf, „Novo Millennio ineunte" – „Við upphaf nýrrar þúsaldar" – frá 6. janúar 2001.

Á síðustu árum páfadóms síns lagði hann mikla áherslu á altarissakramentið sem raunverulega ásýnd fórnar Krists; sem uppsprettu hjálpræðisins og raunverulega og stöðuga návist Drottins meðal sinna. Árið 2003 birti hann umburðarbréf sitt „Ecclesia de Eucharistia". Þar lagði hann áherslu á að Jesús stofnaði kirkjuna í síðustu kvöldmáltíðinni. Jafnframt lét hann greinilega í ljós hve nánum böndum hann var bundinn þessu sakramenti; hann hlaut einmitt styrk frá því og trúnaðartraust. Hann kunngerði að árið 2004–2005 væri „Ár altarissakramentisins". Af þessu tilefni skrifaði hann postullegt bréf, „Mane nobiscum Domine" („Drottinn, ver með oss"). Hann lét enn fremur móta að nýju reglur helgisiðanna og gefa út þriðju útgáfu af „Missale Romanum". Biskuparáðstefna, sem kölluð hafði verið saman til að öðlast dýpri skilning á réttri framkvæmd heilagrar messu, lauk árið 2005 því starfi sem páfi hafði hafið til þess að fá hina trúuðu til að leggja meiri áherslu á mikilvægi altarissakramentisins fyrir kirkjuna og taka reglulegri og öflugri þátt í tignun þess.

Páfinn lagði mikla áherslu á samkirkjustarfið, endursameiningu allra kristinna manna. Þetta er óhætt að nefna hans „hjartans mál". Þó að möguleikarnir á þessu virtust litlir til skamms tíma litið eða svo kynni að virðast að sumar kristnar kirkjudeildir – svo sem rússneska kirkjan – hefðu naumast áhuga á að koma á einingu á ný, hélt hann fast við nauðsyn hennar og benti á nýjar hliðar á málinu. Grundvallarskoðanir hans varðandi þessa einingu mótaði hann í umburðarbréfinu „Ut unum sint" – „Svo að allir verði eitt" frá 25. maí 1995.

Jafn mikilvægar fyrir Jóhannesi Páli páfa II voru spurningarnar um  siðferðilega breytni manna, mannlega vinnu og gildi hennar og réttlæti á sviði efnahags- og félagsmála. Hann ræddi þau mál í ýmsum fræðiritum, en einnig í fjölmörgum ávörpum og ekki síst í viðræðum við stjórnmálaleiðtoga ýmissa landa. Hann lagði sí og æ áherslu á ósnertanlegt gildi sérhvers  manns, sem og grundvallarfrelsi hans og rétt á hæfilegri  hlutdeild í gæðum heimsins. Hann hikaði ekki við að gagnrýna hina miklu meinsemd fóstureyðingarinnar og það drottinvald sem menn taka sér yfir lífinu með beinu líknardrápi og ennfremur misnotkun og kúgun á fátæku fólki til þess að auðga fáa fjármagnseigendur. Þann 1. janúar ár hvert birti hann „friðarboðskap" þar sem hann mælti frá ýmsum sjónarhornum með afvopnun, afnámi vopnasölu og gegn því að leysa ágreining með stríði, en einnig hvatti hann til þess að komið yrði á réttlátum friði í öllum heimshlutum. Oft fór hann gegn opinberum skoðunum með róttækri afneitun sinni á hvers konar beitingu vopna, og hafnaði hvaða tegund hryðjuverka sem var á nákvæmlega sama hátt. Þetta kom best í ljós þegar páfinn reyndi að koma í veg fyrir seinna Persaflóastríðið. Það var einmitt sakir ígrundaðrar, sjálfstæðrar og staðfastrar afstöðu hans og óþreytandi baráttu hans fyrir virðingu og gildi sérhverrar persónu og hópa í hættu, að hann öðlaðist siðferðilegt áhrifavald sem var einstakt í heiminum, svo að hann hlaut af því mikla virðingu yfirgnæfandi meirihluta manna.

Í ræðum sínum og ritum afneitaði páfinn aldrei uppruna sínum sem  vísindamanns. Því var ekki að undra að hann skyldi birta umburðarbréf um samband trúar og skynsamlegrar hugsunar – „Fides et Ratio" (1998) – en þar gerðist hann formælandi endurnýjaðrar heimspeki í anda Tómasar frá Akvínó. Einmitt hún, fullyrti hann, greiðir leið til rétts sannleika (sbr. nr. 44).

Páfinn vildi líta á allar kennisetningar sínar og notkun þeirra við brennandi spurningar kirkjulífsins og þróun samfélagsins sem útfærslu annars Vatíkanþingsins. Yfirlýsingar þess urðu einnig grundvöllur endurnýjunar  lögbóka kaþólsku kirkjunnar og tengdra austurkirkna sem hann lét gefa út og ennfremur fyrir „Heimstrúfræðsluritið" sem hlaut endanlega mynd árið 1997. Tekið var mið af skjölum um mörg aðkallandi mál eftir kirkjuþingið, afrakstri biskupafundanna og yfirlýsingum hans sjálfs um ýmis vandamál, sem og nýlegum kirkjulegum tilskipunum og þetta var lagað að eða tekið upp í hina miklu vegvísa fyrir hugsun kirkjunnar og líf hennar í framtíðinni.

Þó að Jóhannesi Páli páfa væri umhugað um velferð kirkjunnar og kristninnar og þætti ekkert sjálfsagðara en að votta trúarfullvissu sína sem grundvallaðist á traustum undirstöðum hjálpræðiserindisins, þá vildi hann jafnframt taka þátt í því að stýra heimsviðburðum. Hann hikaði ekki við að leggja orð í belg um stjórnmálaviðburði og notfæra sér áhrif sín. Andstætt forverum sínum á 20. öld lét hann „hlutlaus" áköll og áskoranir til viðhalds og endurreisnar friðarins ekki nægja, heldur tók hann stundum einarða afstöðu með og á móti ákveðnum pólitískum kerfum og ríkisstjórnum. Þetta hafði sín áhrif. Þannig er óhætt að fullyrða að hann hafi átt stóran þátt í því að stjórn kommúnista lagði niður völd með friðsamlegum hætti. Þetta féll að sjálfsögðu ekki öllum valdhöfum í geð og fór einkum fyrir brjóstið á róttækum hópum og fulltrúum þeirra. Þetta varð til þess að menn vildu ryðja honum úr vegi. Þekktasta tilræðið við líf hans framdi Tyrkinn Mehmet Ali Agcsa þann 13. maí 1981 á Péturstorginu í Róm. Páfinn sjálfur túlkaði þennan atburð og eftirmál hans ekki pólitískt heldur fyrst og fremst trúarlega. Í bók sinni „Gengið yfir þröskuld vonarinnar" segir hann: „Þegar kúla tilræðismannsins hitti mig gætti ég þess ekki í fyrstu að einmitt á þessum degi hafði María birst börnunum þremur í Fatíma í Portúgal (1917) og mælt þau orð til þeirra sem nú, í lok aldarinnar, virtust vera að uppfyllast. Var Kristur ekki með þessum atburði að segja enn einu sinni: „Verið ekki hræddir!"? Var hann ekki með þessu að endurtaka orð páskanna fyrir páfanum, kirkjunni og óbeint allri fjölskyldu mannsins?"

Þetta sýnir einkar ljóslega hvert var áhugamál Jóhannesar Páls II í öllum hans aðgerðum: Að skoða allt og hugsa út frá endurlausninni fyrir Jesú Krist og benda sífelldlega á hann sem hina einu traustu stoð. Þessu var María, móðir Jesú, órjúfanlega tengd í huga hans, en hún vill leiða mennina með ljúfum móðurkærleika til Jesú. Þessi grundvallarskoðun skýrir það einnig, hvers vegna páfinn lét kirkjuna halda tvisvar heilagt ár og einu sinni Maríuár. Árið 1983 minntist kirkjan endurlausnar Jesú Krists fyrir 1950 árum; árið 1987 heiðraði hún Maríu sem móður Endurlausnarans. Báðir áttu þessir atburðir að vera undirbúningur fyrir þúsaldamótin. Því þau hafði páfinn ætíð í huga. Árið 2000 fangaði vissulega mjög huga hans. Það átti að tákna tímamót fyrir kirkjuna og heiminn. Þegar árið 1994 fór hann oft að tala og skrifa um það. Enn og aftur var það skjal kirkjuþingsins, „Gaudium et Spes", sem var honum innblástur og færði einnig ástæðuna fyrir þúsaldahátíðinni svo og vegvísi inn í næstu þúsöld. Hann vitnaði sjálfur til þessara orða úr skjalinu: „Kirkjan trúir að Kristur, sem dó fyrir alla og reis upp, hafi veitt manninum með anda sínum ljós og kraft, svo að hann mætti fylgja æðstu köllun sinni; ekkert annað nafn hefur mönnunum verið gefið undir himninum sem gæti bjargað þeim. Hún trúir því ennfremur að í Drottni sínum og meistara sé lykill, miðdepill og markmið allrar mannkynssögunnar falið. Þá játar kirkjan að öllum breytingum liggi margt óbreytanlegt til grundvallar, sem á hinstu orsök sína í Kristi, sem er hinn sami í gær, í dag og um alla eilífð" (nr. 10; sbr. hið postullega bréf „Tertio Millennium Adveniente" frá 10. nóvember 1994, nr. 59).

Svo þess þessi trú mætti gegnsýra hjörtu mannanna enn meir hvatti páfi þá í bréfi sínu frá 16. október 2002 til að biðja rósakransbænina („Rosarium Virginis Mariae"). Geri menn það rifja þeir jafnframt upp mikilvægustu atburðina í lífi Jesú og Maríu. Við þessa þrisvar sinnum fimm „leyndardóma" bætti páfi fimm nýjum, nefnilega „leyndardómum ljóssins", með öðrum orðum: táknum hjálpræðis sem fram komu meðan Jesús starfaði á opinberum vettvangi. Hann lagði aukna áherslu á þetta þegar hann lýsti því yfir að árið 2002–2003 skyldi vera „ár rósakransins".

 

Páfinn lét ekkert ógert til að greiða boðskap endurlausnarinnar fyrir Jesú Krist leið að hjörtum mannanna. Hann lagði sérstaka áherslu á æskuna, en henni tilheyrir næsta öld. Hann kallaði hana til stórra samkoma í ýmsum heimsálfum, síðast í Róm árið 2000. Þær urðu æ mikilvægari. Í Róm komu saman tvær milljónir. Og páfinn hafði lag á að hrífa mannfjöldann: fyrir Krist, fyrir kirkjuna ... og fyrir páfann! Þessi hrifning náði til margra annarra. Á hinu helga ári 2000 heimsóttu yfir 25 milljónir manna Róm! Samtímis var í sérhverju landi rækilega haldið hátíðlegt fagnaðarár í tilefni af afmæli upphafs endurlausnarinnar. Í raun var innleitt nýtt tímabil.

Jóhannes Páll páfi II trúði staðfastlega á upphafningu mannlífsins samkvæmt fagnaðarboðskapnum. Og hann hvatti allan heiminn til að öðlast þessa upphafningu og njóta góðs af endurlausninni. Leiðin þangað, en það skrifaði hann í „Novo Millennio Ineunte", nefnist „helgi". Þessi helgi hins kristna manns var engin undantekning í hans augum. Þetta var nefnilega fullvissa sem hann hafði þegið frá öðru Vatíkanþinginu. En það hafði – í skjalinu um kirkjuna, „Lumen Gentium" – rætt um almenna köllun til helgi; en þar stóð: „Allir þeir sem eru kristinnar trúar, hverrar stéttar eða stöðu sem þeir eru, eru kallaðir til þessarar fyllingar hins kristna lífs og fullkomins kærleika" (nr. 40).

Út fá þessari fullvissu er unnt að skilja að þessi páfi tók fleiri menn í tölu blessaðra og heilagra en allir aðrir páfar á undan honum. Með því vildi hann leggja áherslu á hversu „eðlilegt" heilagt líferni er fyrir hinn kristna mann og ennfremur vildi hann sýna nútímamönnum hinn mikla fjölbreytileika blessaðara og heilagra úr öllum heimshornum, af öllum kynþáttum og á öllum aldri, og gefa þeim þannig fyrirmyndir sem gætu hvattt þá sjálfa til að feta veginn til helgi.

Eftir því sem leið á embættistíð hans komst Jóhannes Páll páfi II æ betur að raun um það að háleit markmið hans kröfðust persónulegra fórna af honum. Þar má áreiðanlega telja þau margvíslegu vonbrigði sem þeir menn bökuðu honum sem hann hafði vonað að reyndu eins og hann, í samræmi við fagnaðarboðskapinn, að stefna að heilagleika, að háum siðferðilegum markmiðum, að félagslegu réttlæti, og einkum að einingu allra kristinna manna, en augljósust var þó fórn líkamlegra þjáninga hans. En einmitt í því efni vildi hann fylgja Drottni sínum allt til enda, en hann vissi að hann sjálfur var staðgengill hans – án þess að mögla eða gefast upp. Þegar árið 1984 hafði hann sent frá sér postullegt rit um kristna merkingu mannlegrar þjáningar: „Salvifici Doloris", „Um hjálpræði þjáningarinnar". Sjálfur varð hann sífellt augljósara dæmi um sannleiksgildi þessara orða sinna. Hann varð „mannlegasti" páfinn, og stóð sérstaklega nærri hjarta hinna sjúku, veikburða og fötluðu í samfélaginu. Þetta stækkaði hann – með réttu – á óvæntu sviði: Páfinn er – eins og Jesús Kristur sjálfur – ekki aðeins „mikill" sakir visku sinnar, hæfni til að umgangast fólk af öllum stéttum og stöðum, afreka sinna eða skynsamlegrar beitingar valds síns, heldur einnig og miklu fremur sakir þess af hve mikilli þolinmæði hann umber sársauka þann og fötlun sem hann fórnar Guði til endurlausnar fyrir marga. Í riti sínu „Salvifici Doloris" segir hann: „Kristur hóf mannlegar þjáningar upp á svið lausnarinnar. Þess vegna getur einnig sérhver maður eignast hlutdeild í endurleysandi þjáningum Krists með þjáningu sinni" (nr. 19).

En hvaðan fékk Jóhannes Páll páfi II kraftinn til þess? Bæði hvað snertir mikið frumkvæði hans við að boða fagnaðarerindið, með hliðsjón af óteljandi ákvörðunum sem hann varð að taka og stuðluðu að því að leysa fjölda vandamála, innan og utan kirkjunnar, leitaði páfinn til Guðs eftir visku sinni og krafti. Hann lét aldrei af bæninni, ekki heldur á ferðum sínum. Hann sneri sér til Drottins – og Guðsmóður – meira en klukkustund á hverjum morgni. Hann tók líka frá stundir til bæna á daginn. Ósjaldan leitaði hann til kapellunnar – eða grafar Péturs – til þess að eiga „tjáskipti" við meistara sinn og fyrirmynd, Jesú Krist. Dýrmætust var honum tignun altarissakramentisins. „Þátttaka í heilagri messu er mikilvægasta og helgasta andartak dagsins, miðdepill lífs míns... Í sérhverjum „leyndardómi trúarinnar" uppgötva ég dag hvern merkingu prestdóms míns", sagði hann í sjálfsævisögu sinni. Því öðlaðist páfinn kraftinn til að gera allt það sem tilheyrði köllun hans með innilegu samneyti við Drottin sinn, sem hann átti að vera fulltrúi fyrir – hvaða erfiðleika sem það hafði í för með sér.

_____________________

Mætti þetta standa okkur öllum fyrir hugskotssjónum á komandi öld. Við skulum líta oft til hans sem sýndi okkur þetta á svo ljósan hátt. Geymum þau orð hans sem einkenna hann svo vel í hjarta okkar: „Þegar menn meðtaka það sem fagnaðarerindið krefst, þá verða þeir að staðfesta sína eigin mennsku, sjá í henni þá fegurð sem Guð ætlaðist til, en viðurkenna einnig veikleikana í ljósi máttar Guðs. „Það, sem ómögulegt er fyrir mönnum, er mögulegt fyrir Guði" (Lk 18, 27)", („Að stíga yfir þröskuld vonarinnar") „Verið því ekki hræddir!"

Jóhannes Gijsen

Reykjavíkurbiskup