Greinar eftir
Benedikt XVI páfa
3.2009
Föstuboðskapur Benedikts páfa XVI
árið 2009
árið 2009
Kæru bræður og systur!
Í upphafi föstunnar, sem er einskonar leiðarvísir að enn ríkari andlegri iðkun, setja helgisiðirnir okkur nú á ný fyrir að vinna þrenns konar yfirbótarverk sem eru einkar hjartfólgin biblíulegri og kristinni hefð – bænir, ölmusugjafir og föstur – til að búa okkur betur undir páskahaldið og kynnast mætti Guðs, en hann, líkt og við munum heyra á páskavökunni, „rekur burt illvirki, þvær burt sakirnar og gefur syndurum aftur sakleysi og sorgmæddum gleði, útrýmir hatri, færir oss frið og lægir jarðneskt stolt“ (Paschal Præconium). Í föstuboðskap þessa árs vildi ég sérstaklega beina huga mínum að gildi og tilgangi föstunnar. Í raun er fastan minning um föstu Drottins í fjörutíu daga í óbyggðinni sem hann gekkst undir til undirbúnings þjónustu sinni við mennina. Í guðspjallinu segir: „Þá leiddi andinn Jesú út í óbyggðina, að hans yrði freistað af djöflinum. Þar fastaði hann fjörutíu daga og fjörutíu nætur og var þá orðinn hungraður“ (Matt 4, 1–2). Líkt og Móse sem fastaði áður en hann tók við lögmálstöflunum (sbr. 2M 34, 28) og Elía sem fastaði áður en hann gekk til fundar við Drottin (sbr. 1Kon 19, 8), þannig bjó Jesús sig undir það starf sem fram undan var með bænum og föstum, og í upphafi var hans freistað mjög.
Við getum velt fyrir okkur gildi og merkingu þess fyrir okkur, kristna menn, að svipta okkur einhverju sem er í sjálfu sér gott og gagnlegt til varðveislu líkamans. Heilög ritning og gervöll kristin hefð segja okkur að föstur séu einkar gagnlegar í baráttunni við syndina og allt sem leiðir til hennar. Af þessari ástæðu er saga hjálpræðisins hlaðin tækifærum sem hvetja til föstu. Á fyrstu síðum ritningarinnar hvetur Drottinn menn til að forðast að neyta hins forboðna ávaxtar: „Af öllum trjám í aldingarðinum máttu eta eftir vild, en af skilningstrénu góðs og ills mátt þú ekki eta, því að jafnskjótt og þú etur af því, skalt þú vissulega deyja“ (1M 2, 16–17). Heilagur Basil íhugaði þessi helgu orð og sagði svo: „Fastan var stofnuð í Paradís“ og „Fyrsta boðorðið var í þessum skilningi fengið Adam“. Hann lauk máli sínu með þessum orðum: „‘Þú skalt ekki eta’ er lögmál föstu og afneitunar“ (sbr. Sermo de jejunio: PG 31, 163, 98). Öll stynjum við undan syndinni og afleiðingum hennar og því eru okkur settar föstur sem tæki til að endurreisa vináttu okkar við Guð. Þannig var því varið hjá Esra við undirbúning fararinnar úr útlegðinni til fyrirheitna landsins þegar hann bauð öllum lýðnum að fasta til að „vér skyldum auðmýkja oss fyrir Guði vorum“ (8, 21). Hinn almáttki heyrði bæn þeirra og fullvissaði þá um vernd sína og velþóknun. Á sama hátt brugðust Níníve-búar við iðrunarákalli Jónasar, lýstu yfir föstu til tákns um einlægni sína og sögðu: „Hver veit nema Guði kunni að snúast hugur og hann láti sig iðra þessa og láti af sinni brennandi reiði, svo að vér förumst ekki“ (3, 9). En á því andartaki sá Guð líka breytni þeirra og vægði þeim.
Í Nýja testamentinu birtir Jesús hin djúpu rök þess að fasta og fordæmir skoðun faríseanna sem héldu fast við forskrift lögmálsins en höfðu þó fjarlægst Guð í hjarta sínu. Sönn fasta, eins og hinn guðdómlegi meistari endurtekur annars staðar, er miklu fremur að gera vilja Föðurins á himnum, „sem sér í leynum og mun umbuna þér“ (Matt 6, 18). Hann sjálfur gefur fordæmið og svarar Satan í lok fjörutíu daganna í óbyggðunum með þessum orðum: „Eigi lifir maðurinn á einu saman brauði heldur á hverju því orði sem fram gengur af Guðs munni“ (Matt 4, 4). Hin sanna fasta beinist því að því að því að eta „sanna fæðu“, sem merkir að fara að vilja Föðurins (sbr. Jóh 4, 34). Hafi nú Adam óhlýðnast þessu boði Drottins, „af skilningstrénu góðs og ills mátt þú ekki eta“, þá vill hinn trúaði með föstunni auðmýkja sig frammi fyrir Guði og setja traust sitt á gæsku hans og miskunn.
Föstuhaldið var mjög ofarlega á baugi í frumkirkjunni (sbr. Post 13, 3; 14, 22; 27, 12; 2Kor 6, 5). Kirkjufeðurnir ræða einnig um mátt föstunnar til að hafa hemil á syndinni, einkum losta hins „gamla Adams“, og opna leið til Guðs í hjarta hins trúaða. Ennfremur er fastan iðja sem við rekumst oft á hjá hinum heilögu á öllum öldum og þeir hafa sjálfir hvatt til. Heilagur Pétur Chrysologus segir: „Fastan er sálin í bæninni, miskunnin er lífsblóð föstunnar. Því skaltu biðja á föstunni og auðsýna miskunn ef þú fastar. En viljir þú að bænir þínar heyrist skaltu hlýða á bænir annarra. Ef þú lokar ekki eyrum þínum fyrir bænum annarra opnar Guð eyra sitt fyrir þér“ (Sermo 43, PL 52, 320. 322).
Á okkar dögum virðist fastan hafa glatað einhverju af andlegri merkingu sinni og er orðin að eins konar lækningatæki líkamans í menningu sem einkennist af leit manna að efnislegri vellíðan. Fastan er sannarlega holl líkamanum en í augum trúaðra er hún fyrst og fremst „lækningaaðferð“ til að lagfæra allt það sem kemur í veg fyrir að menn fari að vilja Guðs. Í postullegu skjali sínu Pænitemini frá 1966 sá þjónn Guðs, Páll VI, þörfina á því að benda á að fastan ætti að vera hluti köllunar sérhvers kristins manns sem „lifir ekki lengur sjálfum sér heldur fyrir hann sem elskar hann og gaf sjálfan sig fyrir hann ... og hann mun einnig lifa fyrir bræður sína“ (sjá 1. kafla). Fastan ætti að vera viðeigandi tími til að benda á þær reglur sem er að finna í hinu postullega skjali svo að raunverulegur tilgangur og eilíft mikilvægi þessarar iðkunar verði mönnum ljóst á nýjan leik og hjálpi okkur þar með við að deyða sjálfshyggju okkar og opna hjörtu okkar fyrir kærleikanum til Guðs og náungans, hið fyrsta og mesta boðorð hins nýja sáttmála og kjarninn í gjörvöllum fagnaðarboðskapnum (sjá Matt 22, 34–40).
Rétt iðkun föstunnar stuðlar líka að frekari einingu persónunnar, líkama og sálar, hjálpar henni að forðast syndina og treysta bönd sín við Drottin. Heilagur Ágústínus, sem allvel þekkti neikvæðar hneigðir sínar, sagði þær vera sem „flókinn og snúinn hnút“ (Játningar II, 10, 18) og segir : „Ég stunda því meinlæti en það er til þess að hann fyrirgefi mér, að ég sé verðugur fyrir augliti hans, að ég megi njóta dásemda hans“ (Sermo 400, 3, 3: PL 40, 708). Afneitun þess matar sem endurnærir líkamann styrkir innri löngunina eftir því að hlýða á Krist og nærast af hjálpræðisorði hans. Með föstum og bænum leyfum við honum að koma og seðja hið dýpsta hungur sem við finnum fyrir í sálardjúpum okkar: hungrið og þorstann eftir Guði.
Á sama tíma er fastan hjálp til að opna augu okkar fyrir þeim aðstæðum sem svo margir bræður okkar og systur búa við. Í fyrsta bréfi sínu segir Jóhannes: „Ef sá, sem hefur heimsins gæði, horfir á bróður sinn vera þurfandi og lýkur aftur hjarta sínu fyrir honum, hvernig getur kærleikur til Guðs verið stöðugur í honum?“ (3, 17). Sjálfviljugar föstur auðvelda okkur að vaxa í anda hins miskunnsama samverja sem lýtur lágt og fer til hjálpar bróður sínum í þjáningu hans (sjá Umburðarbréfið Deus caritas est, 15). Með því að iðka skilyrðislaust einhverja sjálfsafneitun öðrum til góðs, erum við um leið að segja að bróðir okkar eða systir sé ekki ókunnug. Það er einmitt með hliðsjón af þeim tilgangi að viðhalda og styrkja þessa athygli og velvilja í garð bræðra okkar og systra sem ég hvet bæði söfnuði og samfélög til að styrkja föstur einstaklinga og hópa á föstutímanum og sameina þær lestri Guðs orðs, bænum og ölmusugjöfum. Frá upphafi hefur þetta einkennt kristið samfélag þar sem gripið var til sérstakra samskota (sjá 2Kor 8–9; Róm 15, 25–27), þar sem hinum trúuðu var boðið að gefa fátækum það sem þeir höfðu lagt til hliðar í föstu sinni (Didascalia Ap., V, 20, 18). Þessa iðju þurfum við að enduruppgötva og stunda dag hvern, einkum á hinum lögbundna föstutíma.
Af því sem ég hef hér að framan sagt má það vera öllum ljóst að fastan ber vott um mikilvæga afneitun, andlegan armlegg sem berst gegn hverri mögulegri og óeðlilegri hollustu við okkur sjálf. Sjálfviljug afneitun ánægjunnar af fæðu og öðrum efnislegum hlutum hjálpa lærisveinum Krists við að hafa stjórn á náttúrlegum löngunum sínum sem erfðasyndin hefur veiklað, svo að neikvæð áhrif þess hafa sett mark sitt á alla persónuna. Hér eiga vel við orðin úr sálminum forna frá föstutímanum: „Utamur ergo parcius, / verbis cibis et potibus, / somno, iocis et arctius / perstemus in custodia – Lát oss nota sparlega orð, fæðu og drykk, svefn og skemmtun. Mættum vér vera vel á verði um skilningarvit vor.“
Kæru bræður og systur, það er gott að sjá hvernig lokamarkmið föstunnar er að hjálpa hvert öðru, eða eins og þjónn Guðs Jóhannes Páll II skrifaði, að fullkomna sjálfsgjöf okkar til Guðs (sjá Umburðarbréfið Veritatis splendor, 21). Megi sérhver fjölskylda og kristið samfélag nota vel þennan föstutíma og vaxa í sérhverju því sem nærir sálina, svo að hún hrærist til ástar á Guði og náunganum. Ég hugsa sérstaklega til aukins bænahalds, lectio divina, að menn snúi sér til sáttasakramentisins og virkrar þátttöku í altarissakramentinu, einkum í heilagri sunnudagsmessunni. Með þessu innra viðhorfi skulum við ganga inn í iðrunaranda föstunnar. Megi hin sæla Guðsmóðir María, Causa nostrae laetitiae, fylgja okkur og styrkja í viðleitni okkar við að frelsa hjörtu okkar undan helsi syndanna, og gera það sífellt meir að „lifandi híbýli Guðs“. Með þessum óskum, um leið og ég fullvissa hvern trúaðan einstakling og allt hið kirkjulega samfélag um bænir mínar fyrir árangursríku föstuferðalagi, veiti ég ykkur öllum postullega blessun mína .
Í Vatíkaninu 11. desember 2008
6.2008
Helgiár Páls postula
28. júní 2008 - 29. júní 2009
Benedikt páfi í Basilíku hl. Páls postula á Via Ostiense
28. júní 2008 - 29. júní 2009
Benedikt páfi í Basilíku hl. Páls postula á Via Ostiense
Við aftansöng í
Basilíku heilags Páls postula þ. 28.
júní 2007 sagði
Benedikt páfi m.a.: "Starf kirkjunnar verður þá
aðeins áhrifaríkt og
kröftugt ef þeir sem henni tilheyra eru
reiðubúnir að játa trú sína á
Krist persónulega og við allar aðstæður."
Helgiár Páls postula er
tileinkað tveggja þúsalda afmæli
fæðingar postulans og verður haldið
hátíðlegt með pílagrímsgöngum
og jafnframt í helgihaldinu og með ýmsum
menningarlegum atburðum.
Helgiár Páls postula
Þetta helgiár Páls postula sem Benedikt páfi hefur boðað, mun á margan hátt vísa til samkirkjulegs starfs og þar mun fylgt fordæmi heiðingjatrúboðans og sýnt á sérstakan hátt að "starf kirkjunnar verður þá aðeins áhrifaríkt og kröftugt ef þeir sem henni tilheyra eru reiðubúnir að játa trú sína á Krist persónulega og við allar aðstæður." Páfi minntist þess er hann söng aftansöng í Basilíku Páls, postula heiðingjanna, á hátíð þeirra Péturs og Páls, að einmitt þessi vitnisburður tengdi þá Pétur og Pál nánum böndum allt til þess að þeir biðu bana sem píslarvottar.
Nú eru tvö þúsund ár frá fæðingu Páls postula, en sagnfræðingar telja að hann hafi fæðst á árunum 7 - 10 e.Kr. Helgiári Páls postula er ætlað að minnast þessa, en í því felast "margir atburðir á sviði helgihalds, menningar og samkirkjulegs starfs, en auk þess margvíslegt frumkvæði á sviði safnaðarstarfs og félagslífs, allt í anda Páls postula" á tímabilinu 28. júní 2008 til 29. júní 2009. "Einnig verða skipulagðar sérstakar ráðstefnur og útgáfur á verkum Páls til þess að kynna almenningi betur auðævi kenningar hans og þann mikla fjársjóð sem felst í hjálpræði mannanna fyrir Krist. Þá munu um allan heim verða skipulagðir svipaðir atburðir í biskupsdæmum, á helgum stöðum og þar sem tilbeiðsla fer fram hjá trúarstofnunum, en einnig á vegum fræðslu- eða félagsmálastofnana sem bera nafn Páls postula eða eru innblásin af anda hans og kenningu."
"Loks," bætti Benedikt páfi við, "verðum við að huga vel að einu atriði í öllum hinum mörgu viðburðum þessa tveggja þúsalda afmælis fæðingar Páls postula, og þar á ég við samkirkjustarfið. Postuli heiðingjanna, sem lagði sérstaka áherslu á að færa öllum þjóðum fagnaðarboðskapinn, gaf allt sem hann átti til að stuðla að einingu og sátt meðal allra kristinna manna. Megi hann leiðbeina okkur og vernda á þessu mikla afmælisári og hjálpa okkur að feta veginn fram á við í auðmýkt og einlægni í átt til fullrar einingar meðal allra þeirra sem tilheyra líkama Krists."
Áhersla á samkirkjustarfið
Líkt og til að gefa þessari þrá eftir einingu raunverulega mynd, var viðstödd sendinefnd frá patríarkanum í Konstantínópel, Bartólomeusi I, til að hlýða á orð Benedikts páfa. Sendinefnd orþódoxa var stödd í Róm til að gjalda fyrir heimsókn sendinefndar páfagarðs til Istanbúl sem þangað fór til að taka þátt í hátíðahöldum í tilefni af hátíð hl. Andrea, stofnanda orþódoxu kirkjunnar. "Þessir fundir og þetta frumkvæði," sagði páfi, "ber ekki aðeins vott um kurteisleg samskipti milli kirknanna, heldur lýsir sameiginlegum vilja okkar til að gera allt sem í okkar valdi stendur til að knýja æ fastar á um að full eining náist meðal kristinna manna í austri og vestri. Í þessari basilíku," bætti páfi við, "höfum við orðið vitni að mikilvægum samkirkjulegum atburði, og basilíkan minnir okkur á hversu mikilvægt það er að biðja saman um að okkur megi hlotnast þessi eining, hin sama eining og þeir fórnuðu sér algjörlega fyrir þeir Pétur og Páll, og guldu raunar fyrir með lífi sínu."
Helgiár Páls postula
Þetta helgiár Páls postula sem Benedikt páfi hefur boðað, mun á margan hátt vísa til samkirkjulegs starfs og þar mun fylgt fordæmi heiðingjatrúboðans og sýnt á sérstakan hátt að "starf kirkjunnar verður þá aðeins áhrifaríkt og kröftugt ef þeir sem henni tilheyra eru reiðubúnir að játa trú sína á Krist persónulega og við allar aðstæður." Páfi minntist þess er hann söng aftansöng í Basilíku Páls, postula heiðingjanna, á hátíð þeirra Péturs og Páls, að einmitt þessi vitnisburður tengdi þá Pétur og Pál nánum böndum allt til þess að þeir biðu bana sem píslarvottar.
Nú eru tvö þúsund ár frá fæðingu Páls postula, en sagnfræðingar telja að hann hafi fæðst á árunum 7 - 10 e.Kr. Helgiári Páls postula er ætlað að minnast þessa, en í því felast "margir atburðir á sviði helgihalds, menningar og samkirkjulegs starfs, en auk þess margvíslegt frumkvæði á sviði safnaðarstarfs og félagslífs, allt í anda Páls postula" á tímabilinu 28. júní 2008 til 29. júní 2009. "Einnig verða skipulagðar sérstakar ráðstefnur og útgáfur á verkum Páls til þess að kynna almenningi betur auðævi kenningar hans og þann mikla fjársjóð sem felst í hjálpræði mannanna fyrir Krist. Þá munu um allan heim verða skipulagðir svipaðir atburðir í biskupsdæmum, á helgum stöðum og þar sem tilbeiðsla fer fram hjá trúarstofnunum, en einnig á vegum fræðslu- eða félagsmálastofnana sem bera nafn Páls postula eða eru innblásin af anda hans og kenningu."
"Loks," bætti Benedikt páfi við, "verðum við að huga vel að einu atriði í öllum hinum mörgu viðburðum þessa tveggja þúsalda afmælis fæðingar Páls postula, og þar á ég við samkirkjustarfið. Postuli heiðingjanna, sem lagði sérstaka áherslu á að færa öllum þjóðum fagnaðarboðskapinn, gaf allt sem hann átti til að stuðla að einingu og sátt meðal allra kristinna manna. Megi hann leiðbeina okkur og vernda á þessu mikla afmælisári og hjálpa okkur að feta veginn fram á við í auðmýkt og einlægni í átt til fullrar einingar meðal allra þeirra sem tilheyra líkama Krists."
Áhersla á samkirkjustarfið
Líkt og til að gefa þessari þrá eftir einingu raunverulega mynd, var viðstödd sendinefnd frá patríarkanum í Konstantínópel, Bartólomeusi I, til að hlýða á orð Benedikts páfa. Sendinefnd orþódoxa var stödd í Róm til að gjalda fyrir heimsókn sendinefndar páfagarðs til Istanbúl sem þangað fór til að taka þátt í hátíðahöldum í tilefni af hátíð hl. Andrea, stofnanda orþódoxu kirkjunnar. "Þessir fundir og þetta frumkvæði," sagði páfi, "ber ekki aðeins vott um kurteisleg samskipti milli kirknanna, heldur lýsir sameiginlegum vilja okkar til að gera allt sem í okkar valdi stendur til að knýja æ fastar á um að full eining náist meðal kristinna manna í austri og vestri. Í þessari basilíku," bætti páfi við, "höfum við orðið vitni að mikilvægum samkirkjulegum atburði, og basilíkan minnir okkur á hversu mikilvægt það er að biðja saman um að okkur megi hlotnast þessi eining, hin sama eining og þeir fórnuðu sér algjörlega fyrir þeir Pétur og Páll, og guldu raunar fyrir með lífi sínu."
Smellið hérna til þess að lesa meira á ensku.
Og hérna einnig á ensku.
1. 2009
Kveðjur Benedikts páfa
XVI til Íslendinga
Hér að
neðan er birt ræða páfa er Elín Flygenring afhenti trúnaðarbréf
sitt sem sendiherra Íslands gagnvart Páfagarði 18. desember 2008.
Háttvirtur sendiherra.
Það er mér ánægja að bjóða yður velkomna til Vatíkansins þegar þér nú afhendið trúnaðarbréf yðar sem sendiherra lýðveldisins Íslands gagnvart Páfagarði. Ég er yður þakklátur fyrir þær góðu óskir og vilja sem þér hafið fært fram. Ég bið yður að færa hæstvirtum Ólafi Ragnari Grímssyni, forseta Íslands, borgaralegum yfirvöldum og allri íslensku þjóðinni bænir mínar og óskir.
Nærvera yðar hér í dag, frú sendiherra, er enn einn leiðarsteinninn á sameiginlegri ferð skilnings og samvinnu milli Íslands og Páfagarðs sem við höfum gengið síðan komið var á formlegum samskiptum árið 1976. Heimsókn virðulegs forvera míns, Jóhannesar Páls páfa II til Íslands árið 1989, var ágætt dæmi um það hversu náin þessi tengsl eru. Og reyndar voru þær góðu viðtökur sem hann fékk, ásamt hlýjum orðum og framkomu í hans garð, táknræn endurnýjun sameiginlegrar viðurkenningar og jafnframt ósk um að starfa áfram að samvinnu á grundvelli virðingar. Ísland og Páfagarður hafa oft sömu hagsmuna að gæta á alþjóðasviðinu. Meðal þess má nefna heilsugæslu og umhverfismál, frelsi samvisku og trúar, stuðning við frið og samræður og leitin að enn meira réttlæti og jafnræði á sviði alþjóðamála. Ég er viss um að þau ábyrgðarstörf sem þér takið nú að yður muni í framtíðinni einnig tryggja stuðning við þessi og önnur sameiginleg gildi.
Starf yðar ágætis beinir einnig sjónum að þeim sérstaka atburði í lífi og sjálfsvitund þjóðarinnar er íslenska þjóðin tók kristna trú á alþingi fyrir rúmlega þúsund árum. Kristnir menn í landi yðar líta um öxl með þakklæti til þessa atburðar og minnast sannleikans, lögmálanna og gildanna sem staðfest eru í stofnunum samfélags yðar, lögum þess og siðvenjum, sem styðja enn og uppfræða þjóðina. Virðulegur forveri minn, Jóhannes Páll II, lýsti heilagan Þorlák verndardýrling Íslands og lagði þar með réttilega áherslu á mótunaráhrif trúarinnar í landi yðar. Ég fékk sjálfur tækifæri til að meta þennan arf er hæstvirtur Geir Haarde forsætisráðherra var svo vinsamlegur að færa mér eintak af nýrri íslenskri þýðingu Biblíunnar er hann heimsótti Vatíkanið. Það er einlæg von mín að íslenska þjóðin, sem einstaklingar og þjóð, muni áfram nærast af þessari ríku hefð. Ég vona að hún muni upplýsa þá er þeir vinna að vörn og stuðningi við mannréttindi heima og erlendis, en stuðla ennfremur að virðingu fyrir öllum trúarbrögðum og vexti þess frelsis sem ekki er misnotað.
Kaþólskir menn á Íslandi er ekki margir að tiltölu og samfélag þeirra lítið. Eigi að síður veita þeir trúarlega og alhliða þjónustu við alla bræður sína og systur, bæði af innlendum sem erlendum uppruna. Þetta verkefni hefur orðið mun auðveldara vegna þess sambands sem í áranna rás hefur myndast milli hinnar evangelísk-lútersku kirkju og kaþólsku kirkjunnar á Íslandi. Þróuð lýðræðisríki leitast einatt við að fræða fólk um umburðarlyndi og gagnkvæma viðurkenningu með samræðum og samstarfi sem fer fram í virðingu, öllum til heilla. Jákvæð áhrif af þessu félagslega og pólitíska andrúmslofti birtast þegar kristnir menn þiggja og iðka gjöf kærleikans sem fer fram með samræðum og raunhæfu samstarfi. Þeir reyna að stuðla að enn virðingarverðara og mannlegra samfélagi og ég bið þess að þeir öðlist gjöf kærleikans í vitneskju þess að "hreinn og gjafmildur kærleikur er besti vitnisburðurinn um þann Guð sem við trúum á og hvetur okkur til að elska" (Deus Caritas Est, 31c).
Á sviði alþjóðamála kann Páfagarður vel að meta þann stuðning sem land yðar hefur sýnt við þá viðleitni að virkja alþjóðasamfélagið enn frekar í þágu friðar með því að verja mannréttindi og réttlæti, með baráttu gegn fátækt og einkum með því að verja umhverfið. Reynsla landa yðar og tæknikunnátta á sviði nýrra orkugjafa geta komið öðrum þjóðum að miklu gagni og styrkt þá ósk manna að ganga betur um sköpun Guðs. Ég get ekki heldur látið hjá líða að hrósa umhyggju Íslendinga við þá sem þjást af völdum styrjalda og vanþróunar, en þeir hafa gjarnan tekið á móti flóttamönnum og eru einnig áhugasamir um að bæta alþjóðlega viðskiptahætti til að auka jafnræði.
Í ávarpi yðar, frú sendiherra, minntust þér á þá erfiðleika sem samlandar yðar standa nú frammi fyrir vegna nýlegra atburða á fjármálasviðinu. Fólk um allan heim hefur nú áhyggjur af stöðugleika á sviði alþjóðafjármála. Páfagarður hefur áhyggjur af neikvæðum áhrifum alls þessa á þjóðir og einstaklinga og fylgist grannt með áætlunum um að grundvöllur þjóðlegra og alþjóðlegra fjármálastofnana verði framvegis skynsamlegri og í meira samræmi við siðferðislega ábyrgð. Ég bið þess að leiðtogar í stjórnmálum og efnahagsmálum láti í ákvörðunum sínum leiðast af visku, framsýni og viðurkenningu á almannaheill. Ég er þess fullviss að Íslendingar, sem þekktir eru að þrautseigju og hugrekki, muni sigrast á þessum erfiðleikum og að fyrir gæsku Drottins, með viturlegum pólitískum ákvörðunum og með hjálp hinna mörgu velmenntuðu og hæfu sona sinna og dætra, muni þjóðin enn á ný njóta efnahagslegs stöðugleika.
Yðar ágæti, verið svo vinsamleg að taka við þessum orðum mínum sem tjá þá staðreynd að Páfagarður fylgist vel með landi yðar og metur það mikils. Ég óska yður alls hins besta í nýju starfi yðar og býð yður að treysta á samstarfið við deildir yfirstjórnar kirkjunnar í Róm. Enn og aftur veitist mér sú ánægja að endurnýja góðar óskir mínar til hæstvirts forseta, Ólafs Ragnars Grímssonar, ríkisstjórnar og allrar þjóðarinnar. Megi almáttugur Guð veita þjóðinni ríkulega og varanlega blessun velsældar, stöðugleika og friðar!
Líkt og flestir tóku eftir færði páfi Íslendingum jólakveðju á íslensku af svölum hallar sinnar fyrir jólin. Nú voru tungumálin 64 en voru 63 í fyrra. Páfi hugsar greinilega vel til okkar nú sem endranær og við erum honum þakklát fyrir það.
15. feb. 2008
Föstuboðskapur
Benedikts páfa XVI
árið 2008
"Kristur gjörðist fátækur yðar vegna" (2Kor 8, 9)
Föstuboðskapur
Benedikts páfa XVI
árið 2008
"Kristur gjörðist fátækur yðar vegna" (2Kor 8, 9)
Kæru bræður og systur!
1. Langafastan ár hvert veitir okkur gott tækifæri til að dýpka merkingu og gildi hins kristna lífs okkar og hvetur okkur til að enduruppgötva náð Guðs svo að við sjálf getum fyrir vikið orðið miskunnsamari gagnvart bræðrum okkar og systrum. Kirkjan telur það skyldu sína að aðstoða hina trúuðu á föstutímanum í þessu ferli endurnýjunar hið innra með sérstökum, raunhæfum aðgerðum. Þar er átt við bænir, föstur og ölmusugjafir. Í föstuboðskap þessa árs langar mig til að íhuga með ykkur stuttlega tilgang ölmusugjafanna en þeim er á sérstakan hátt ætlað að aðstoða þá sem eiga í vanda og samtímis að veita gjafaranum þjálfun í sjálfsafneitun og leysa hann undan tengslunum við heimsins gæði. Við verðum að taka meðvitaða ákvörðun um að hafna átrúnaðinum á heimsins gæði. Þetta staðfestir Jesús með afgerandi hætti: "Þér getið ekki þjónað Guði og mammón" (Lk 16, 13). Ölmusugjafir hjálpa okkur við að vinna bug á stöðugri freistingu og kenna okkur að bregðast við neyð náunga okkar og deila með öðrum hverju því sem við höfum öðlast fyrir guðlega gæsku. Þetta er markmið sérstakrar söfnunar í þágu fátækra sem fram fer á föstunni í mörgum heimshlutum. Með þessu móti verður innri hreinsun samferða tákni um kirkjulega einingu og endurspeglar það sem þegar hefur átt sér stað í hverri kirkju. Í bréfum sínum talar Páll postuli um þessa söfnun við söfnuðinn í Jerúsalem (sbr. 2Kor 8 - 9; Rm 15, 25 - 27.).
2. Samkvæmt kenningu guðspjallanna eigum við ekki þau gæði sem við höfum umráð yfir, heldur ráðstöfum við þeim aðeins, og þess vegna ber ekki að líta svo á að þau séu í einkaeigu okkar heldur séu þau forsjón Drottins sem hann hefur kallar okkur til að nýta í þágu náunga okkar. Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar erum við minnt á að efnisleg gæði hafi félagslegt gildi í samræmi við lögmálið um algild markmið þeirra (sjá nr. 2404).
Í guðspjallinu ávítar Jesús berum orðum þann sem safnar saman eigum og notar jarðnesk gæði aðeins handa sjálfum sér. Andspænis þeim fjölda manns sem ekkert á og líður hungur hljóma orð Jóhannesar guðspjallamanns líkt og harðar ákúrur: "Ef sá, sem hefur heimsins gæði, horfir á bróður sinn vera þurfandi og lýkur aftur hjarta sínu fyrir honum, hvernig getur kærleikur til Guðs verið stöðugur í honum?" (1Jh 3, 17). Í þeim löndum þar sem meirihluti íbúa er kristinnar trúar verður ákallið um að deila með öðrum enn brýnna en ella, þar eð þá er ábyrgð þeirra jafnvel enn meiri gagnvart hinum mörgu sem búa við fátækt og eru yfirgefnir af öllum. Réttlætisskyldan um að koma þeim til aðstoðar vegur jafnvel þyngra en kærleiksverkið sjálft.
3. Guðspjallið leggur áherslu á ákveðin sérkenni kristilegra ölmusugjafa: Þær verða að fara leynt: "En þegar þú gefur ölmusu, viti vinstri hönd þín ekki, hvað sú hægri gjörir," segir Jesús, "svo að ölmusa þín sé í leynum" (Mt 6, 3 - 4). Skömmu áður sagði hann að menn ættu ekki að iðka réttæti sitt fyrir öðrum því annars ættu þeir á hættu að fá engin laun hjá Föðurnum á himnum (sjá Mt 6, 1 - 2). Lærisveininum á að vera umhugað um enn meiri dýrð Guðs. Jesús varar menn við: "Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna, að þeir sjái góð verk yðar og vegsami Föður yðar, sem er á himnum" (Mt 5, 16). Því hlýtur allt sem við gerum að vera Guði til dýrðar en ekki okkur. Þessi skilningur, mín kæru systkin, hlýtur að fylgja sérhverju tákni um hjálp til handa náunga okkar, og við verðum að forðast að gera okkur sjálf að miðdepli athyglinnar. Ef við höfum ekki Guðs dýrð og raunverulega velferð bræðra okkar og systra að markmiði þegar við vinnum góðverk, en lítum þess í stað til eigin, persónulegs ávinnings eða viljum baða okkur í sviðsljósinu, þá höfum við fjarlægst sýn guðspjallsins. Í nútímaheimi myndanna verðum við að sýna athygli og árvekni því freistingarnar eru margar. Ölmusugjafir í skilningi guðspjallsins bera ekki aðeins vott um manngæsku, heldur er þar um að ræða raunveruleg kærleiksverk, guðfræðilega dyggð sem krefst innra afturhvarfs til ástar á Guði og náunganum í breytni eftir Kristi sem gaf okkur sjálfan sig algjörlega á krossinum. Hvað getum við annað en verið þakklát þeim fjölmörgu sem í kyrrþey, fjarri ágangi fjölmiðlaheimsins, vinna þessi kærleiksverk og styðja með þeim náunga í neyð? Til lítils er að gefa af persónulegum eigum sínum ef það verður til þess að hjartað fyllist sjálfsdýrkun. Af þessari ástæðu reynir sá, sem veit að Faðirinn "sér í leynum" og launar í leynum, ekki að sækjast eftir viðurkenningu manna fyrir kærleiksverk sín.
4. Ritningin býður okkur að líta þannig á ölmusugjafir okkur að þær vísi ofar hinni hreinu efnislegu vídd, því sælla sé að gefa en þiggja (sjá P 20, 35). Þegar við gerum eitthvað af kærleika tjáum við um leið sannleika verundar okkar, því við höfum í raun verið sköpuð handa bræðrum okkar og systrum og Guði, en ekki handa okkur sjálfum. (sjá 2Kor 5, 15). Í hvert sinn sem við deilum gæðum okkar með þurfandi náunga okkar sakir ástar okkar á Guði, hljótum við þá fyllingu lífsins sem kemur af kærleikanum og er endurgoldin okkur sem blessun innri friðar, innri fullnægja og gleði. Faðir okkar á himnum launar okkur ölmusugjafirnar með gleði sinni. Og það sem meira er, Pétur postuli telur fyrirgefningu synda meðal andlegra ávaxta ölmusugjafanna: "Kærleikur," segir hann, "hylur fjölda synda" (1Pt 4, 8). Í helgisiðum föstunnar er þess oft getið að okkur syndurum býðst möguleiki á fyrirgefningu. Um leið og við deilum með fátækum því sem við eigum, búum við okkur undir að taka við slíkum gjöfum sjálf. Nú hvarflar hugur minn til þeirra sem gera sér grein fyrir þeim illu verkum sem þeir hafa framið og óttast Guð einmitt af þeirri ástæðu og eru svo frávita að þeir geta naumast snúið sér til hans. Með því að nálgast aðra fyrir ölmusugjafir nálgumst við einnig Guð og þær geta því leitt til raunverulegra sinnaskipta og sátta okkar við Jesú og bræður okkar.
5. Ölmusugjafirnar fylla okkur rausn í anda kærleika. Heilagur Jósef Benedikt Cottolengo hvetur okkur með þessum orðum: "Teljið aldrei það fé sem þið gefið, því ævinlega er málum þannig háttað: Ef vinstri höndin veit ekki hvað hin hægri gerir þegar kemur að ölmusum, þá ætti hægri höndin ekki heldur að vita hvað hún gerir sjálf" (Detti e pensieri, Edilibri, nr. 201). Í þessu ljósi öðlast aukið vægi frásögn guðspjallsins af ekkjunni sem í skorti sínum gaf "alla björg sína" í fjárhirslu musterisins (Mk 12, 44). Léttvægir smápeningar hennar verða að stórkostlegu tæki: Ekkjan gefur Guði ekki af allsnægtum sínum, ekki af því sem hún á heldur af því sem hún er, sig sjálfa algjörlega.
Þessum hjartnæma þætti er skeytt inn í frásögnina af þeim dögum sem fara rétt á undan þjáningum Jesú og dauða, en hann gerðist fátækur til þess að við auðguðumst af fátækt hans (sjá 2Kor 8, 9); hann gaf okkur sjálfan sig algjörlega. Fastan hvetur okkur með ölmusugjöfunum til að fylgja fordæmi hans. Í skóla hans lærum við að gera líf okkar að algjörri gjöf; í breytni eftir honum bjóðum við sjálf okkur fram, ekki aðallega með því að gefa það sem við eigum heldur raunverulega okkur sjálf. Er ekki einfaldlega hægt að draga allt guðspjallið saman í þetta eina kærleiksboðorð? Ölmusugjafir föstunnar styrkja kristna köllun okkar. Kristnir menn sem bjóða fram krafta sína ókeypis bera um leið vitni um það að það er kærleikurinn en ekki efnisleg gæði sem móta lögmál tilveru hans. Það er því kærleikurinn sem færir ölmusugjöfunum gildi sitt; hann hvetur til gjafmildi með ýmsu móti, í samræmi við möguleika og aðstæður sérhvers manns.
6. Kæru bræður og systur. Við skulum "þjálfa okkur" í andanum, einnig með því að gefa ölmusu, svo að við fáum vaxið í kærleika og séð sjálfan Krist í hinum fátæku. Í Postulasögunni segir frá því að Pétur postuli sagði við lamaða manninn sem beiddist ölmusu við helgidóminn: "Silfur og gull á ég ekki, en það sem ég hef, það gef ég þér: Í nafni Jesú Krists frá Nasaret, statt upp og gakk!" (P 3, 6). Þegar við gefum ölmusugjafir gefum við um leið eitthvað efnislegt, tákn um meiri gjöf sem við getum fært öðrum með yfirlýsingu og vitnisburði um Krist, en í hans nafni finnum við hið sanna líf. Við skulum því láta þennan tíma einkennast af persónulegri áherslu okkar á samfélagið og tengslin við Krist svo að við megum bera vitni um kærleika hans. Megi María, móðir og trygg þerna Drottins, leggja hinum trúuðu lið í "andlegri baráttu" föstunnar, brynja þá með vopnum bænar, föstu og ölmusugjafa, svo að þeir megi halda páskana hátíðlega í endurnýjun andans. Með þeim óskum veiti ég ykkur öllum postullega blessun mína.
1. Langafastan ár hvert veitir okkur gott tækifæri til að dýpka merkingu og gildi hins kristna lífs okkar og hvetur okkur til að enduruppgötva náð Guðs svo að við sjálf getum fyrir vikið orðið miskunnsamari gagnvart bræðrum okkar og systrum. Kirkjan telur það skyldu sína að aðstoða hina trúuðu á föstutímanum í þessu ferli endurnýjunar hið innra með sérstökum, raunhæfum aðgerðum. Þar er átt við bænir, föstur og ölmusugjafir. Í föstuboðskap þessa árs langar mig til að íhuga með ykkur stuttlega tilgang ölmusugjafanna en þeim er á sérstakan hátt ætlað að aðstoða þá sem eiga í vanda og samtímis að veita gjafaranum þjálfun í sjálfsafneitun og leysa hann undan tengslunum við heimsins gæði. Við verðum að taka meðvitaða ákvörðun um að hafna átrúnaðinum á heimsins gæði. Þetta staðfestir Jesús með afgerandi hætti: "Þér getið ekki þjónað Guði og mammón" (Lk 16, 13). Ölmusugjafir hjálpa okkur við að vinna bug á stöðugri freistingu og kenna okkur að bregðast við neyð náunga okkar og deila með öðrum hverju því sem við höfum öðlast fyrir guðlega gæsku. Þetta er markmið sérstakrar söfnunar í þágu fátækra sem fram fer á föstunni í mörgum heimshlutum. Með þessu móti verður innri hreinsun samferða tákni um kirkjulega einingu og endurspeglar það sem þegar hefur átt sér stað í hverri kirkju. Í bréfum sínum talar Páll postuli um þessa söfnun við söfnuðinn í Jerúsalem (sbr. 2Kor 8 - 9; Rm 15, 25 - 27.).
2. Samkvæmt kenningu guðspjallanna eigum við ekki þau gæði sem við höfum umráð yfir, heldur ráðstöfum við þeim aðeins, og þess vegna ber ekki að líta svo á að þau séu í einkaeigu okkar heldur séu þau forsjón Drottins sem hann hefur kallar okkur til að nýta í þágu náunga okkar. Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar erum við minnt á að efnisleg gæði hafi félagslegt gildi í samræmi við lögmálið um algild markmið þeirra (sjá nr. 2404).
Í guðspjallinu ávítar Jesús berum orðum þann sem safnar saman eigum og notar jarðnesk gæði aðeins handa sjálfum sér. Andspænis þeim fjölda manns sem ekkert á og líður hungur hljóma orð Jóhannesar guðspjallamanns líkt og harðar ákúrur: "Ef sá, sem hefur heimsins gæði, horfir á bróður sinn vera þurfandi og lýkur aftur hjarta sínu fyrir honum, hvernig getur kærleikur til Guðs verið stöðugur í honum?" (1Jh 3, 17). Í þeim löndum þar sem meirihluti íbúa er kristinnar trúar verður ákallið um að deila með öðrum enn brýnna en ella, þar eð þá er ábyrgð þeirra jafnvel enn meiri gagnvart hinum mörgu sem búa við fátækt og eru yfirgefnir af öllum. Réttlætisskyldan um að koma þeim til aðstoðar vegur jafnvel þyngra en kærleiksverkið sjálft.
3. Guðspjallið leggur áherslu á ákveðin sérkenni kristilegra ölmusugjafa: Þær verða að fara leynt: "En þegar þú gefur ölmusu, viti vinstri hönd þín ekki, hvað sú hægri gjörir," segir Jesús, "svo að ölmusa þín sé í leynum" (Mt 6, 3 - 4). Skömmu áður sagði hann að menn ættu ekki að iðka réttæti sitt fyrir öðrum því annars ættu þeir á hættu að fá engin laun hjá Föðurnum á himnum (sjá Mt 6, 1 - 2). Lærisveininum á að vera umhugað um enn meiri dýrð Guðs. Jesús varar menn við: "Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna, að þeir sjái góð verk yðar og vegsami Föður yðar, sem er á himnum" (Mt 5, 16). Því hlýtur allt sem við gerum að vera Guði til dýrðar en ekki okkur. Þessi skilningur, mín kæru systkin, hlýtur að fylgja sérhverju tákni um hjálp til handa náunga okkar, og við verðum að forðast að gera okkur sjálf að miðdepli athyglinnar. Ef við höfum ekki Guðs dýrð og raunverulega velferð bræðra okkar og systra að markmiði þegar við vinnum góðverk, en lítum þess í stað til eigin, persónulegs ávinnings eða viljum baða okkur í sviðsljósinu, þá höfum við fjarlægst sýn guðspjallsins. Í nútímaheimi myndanna verðum við að sýna athygli og árvekni því freistingarnar eru margar. Ölmusugjafir í skilningi guðspjallsins bera ekki aðeins vott um manngæsku, heldur er þar um að ræða raunveruleg kærleiksverk, guðfræðilega dyggð sem krefst innra afturhvarfs til ástar á Guði og náunganum í breytni eftir Kristi sem gaf okkur sjálfan sig algjörlega á krossinum. Hvað getum við annað en verið þakklát þeim fjölmörgu sem í kyrrþey, fjarri ágangi fjölmiðlaheimsins, vinna þessi kærleiksverk og styðja með þeim náunga í neyð? Til lítils er að gefa af persónulegum eigum sínum ef það verður til þess að hjartað fyllist sjálfsdýrkun. Af þessari ástæðu reynir sá, sem veit að Faðirinn "sér í leynum" og launar í leynum, ekki að sækjast eftir viðurkenningu manna fyrir kærleiksverk sín.
4. Ritningin býður okkur að líta þannig á ölmusugjafir okkur að þær vísi ofar hinni hreinu efnislegu vídd, því sælla sé að gefa en þiggja (sjá P 20, 35). Þegar við gerum eitthvað af kærleika tjáum við um leið sannleika verundar okkar, því við höfum í raun verið sköpuð handa bræðrum okkar og systrum og Guði, en ekki handa okkur sjálfum. (sjá 2Kor 5, 15). Í hvert sinn sem við deilum gæðum okkar með þurfandi náunga okkar sakir ástar okkar á Guði, hljótum við þá fyllingu lífsins sem kemur af kærleikanum og er endurgoldin okkur sem blessun innri friðar, innri fullnægja og gleði. Faðir okkar á himnum launar okkur ölmusugjafirnar með gleði sinni. Og það sem meira er, Pétur postuli telur fyrirgefningu synda meðal andlegra ávaxta ölmusugjafanna: "Kærleikur," segir hann, "hylur fjölda synda" (1Pt 4, 8). Í helgisiðum föstunnar er þess oft getið að okkur syndurum býðst möguleiki á fyrirgefningu. Um leið og við deilum með fátækum því sem við eigum, búum við okkur undir að taka við slíkum gjöfum sjálf. Nú hvarflar hugur minn til þeirra sem gera sér grein fyrir þeim illu verkum sem þeir hafa framið og óttast Guð einmitt af þeirri ástæðu og eru svo frávita að þeir geta naumast snúið sér til hans. Með því að nálgast aðra fyrir ölmusugjafir nálgumst við einnig Guð og þær geta því leitt til raunverulegra sinnaskipta og sátta okkar við Jesú og bræður okkar.
5. Ölmusugjafirnar fylla okkur rausn í anda kærleika. Heilagur Jósef Benedikt Cottolengo hvetur okkur með þessum orðum: "Teljið aldrei það fé sem þið gefið, því ævinlega er málum þannig háttað: Ef vinstri höndin veit ekki hvað hin hægri gerir þegar kemur að ölmusum, þá ætti hægri höndin ekki heldur að vita hvað hún gerir sjálf" (Detti e pensieri, Edilibri, nr. 201). Í þessu ljósi öðlast aukið vægi frásögn guðspjallsins af ekkjunni sem í skorti sínum gaf "alla björg sína" í fjárhirslu musterisins (Mk 12, 44). Léttvægir smápeningar hennar verða að stórkostlegu tæki: Ekkjan gefur Guði ekki af allsnægtum sínum, ekki af því sem hún á heldur af því sem hún er, sig sjálfa algjörlega.
Þessum hjartnæma þætti er skeytt inn í frásögnina af þeim dögum sem fara rétt á undan þjáningum Jesú og dauða, en hann gerðist fátækur til þess að við auðguðumst af fátækt hans (sjá 2Kor 8, 9); hann gaf okkur sjálfan sig algjörlega. Fastan hvetur okkur með ölmusugjöfunum til að fylgja fordæmi hans. Í skóla hans lærum við að gera líf okkar að algjörri gjöf; í breytni eftir honum bjóðum við sjálf okkur fram, ekki aðallega með því að gefa það sem við eigum heldur raunverulega okkur sjálf. Er ekki einfaldlega hægt að draga allt guðspjallið saman í þetta eina kærleiksboðorð? Ölmusugjafir föstunnar styrkja kristna köllun okkar. Kristnir menn sem bjóða fram krafta sína ókeypis bera um leið vitni um það að það er kærleikurinn en ekki efnisleg gæði sem móta lögmál tilveru hans. Það er því kærleikurinn sem færir ölmusugjöfunum gildi sitt; hann hvetur til gjafmildi með ýmsu móti, í samræmi við möguleika og aðstæður sérhvers manns.
6. Kæru bræður og systur. Við skulum "þjálfa okkur" í andanum, einnig með því að gefa ölmusu, svo að við fáum vaxið í kærleika og séð sjálfan Krist í hinum fátæku. Í Postulasögunni segir frá því að Pétur postuli sagði við lamaða manninn sem beiddist ölmusu við helgidóminn: "Silfur og gull á ég ekki, en það sem ég hef, það gef ég þér: Í nafni Jesú Krists frá Nasaret, statt upp og gakk!" (P 3, 6). Þegar við gefum ölmusugjafir gefum við um leið eitthvað efnislegt, tákn um meiri gjöf sem við getum fært öðrum með yfirlýsingu og vitnisburði um Krist, en í hans nafni finnum við hið sanna líf. Við skulum því láta þennan tíma einkennast af persónulegri áherslu okkar á samfélagið og tengslin við Krist svo að við megum bera vitni um kærleika hans. Megi María, móðir og trygg þerna Drottins, leggja hinum trúuðu lið í "andlegri baráttu" föstunnar, brynja þá með vopnum bænar, föstu og ölmusugjafa, svo að þeir megi halda páskana hátíðlega í endurnýjun andans. Með þeim óskum veiti ég ykkur öllum postullega blessun mína.
Í Vatíkaninu, 30 október 2007
Benedictus PP. XVI
Jan. 2007
Úr ávarpi Benedikts páfa XVI
í tilefni af bænaviku fyrir einingu kristinna manna
Biðjum af einlægni um gjöf einingarinnar
í tilefni af bænaviku fyrir einingu kristinna manna
Biðjum af einlægni um gjöf einingarinnar
Bænavikan fyrir einingu kristinna manna er haldin ár hvert milli 18. og 25. janúar. Þetta frumkvæði hófst í upphafi síðustu aldar og þróaðist á jákvæðan hátt og varð sífellt samkirkjulegra í eðli sínu með þátttöku kristinna manna úr ýmsum kirkjudeildum hvaðanæva að úr heiminum.
Í 18. kafla Matteusarguðspjalls, þar sem greint er frá nokkrum kenningum Jesú varðandi samfélag lærisveinanna, segir meðal annars: „Enn segi ég yður: Hverja þá bæn, sem tveir yðar verða einhuga um á jörðu, mun faðir minn á himnum veita þeim. Því að hvar sem tveir eða þrír eru saman komnir í mínu nafni, þar er ég mitt á meðal þeirra“ (Mt 18, 19–20).
Hvílíkt traust og von hlotnast okkur fyrir þessi orð Drottins Jesú! Framar öllu hvetja þau kristna menn um að biðja Guð sameiginlega um þá fullkomnu einingu sem Kristur sjálfur bað Föðurinn svo innilega um við síðustu kvöldmáltíðina (sbr. Jh 17, 11. 21. 23). Því skiljum við vel hversu mikilvægt það er að við kristið fólk biðjum stöðugt um gjöf einingarinnar. Ef við gerum þetta með trúræknu hugarfari getum við verið viss um að við hljótum bænheyrslu. Við vitum hvorki hvernig né hvar, því við höfum ekki aðgang að þeirri vitneskju, en við megum ekki efast um það, að við verðum eitt sinn „eitt“, líkt og Jesús og Faðirinn eru eitt í Heilögum anda.
Bænin fyrir einingu er kjarninn í samkirkjuhreyfingunni, og verður, Guði sé lof, vart framfara hjá henni um allan heim. Vissulega er við margar hindranir og erfiðleika að glíma, en einnig það hefur sitt jákvæða gildi því það hvetur okkur til að iðka þolinmæði og þrautseigju og vaxa í bróðurkærleika. Guð er kærleikur og aðeins ef við snúum okkur til hans og meðtökum orð hans, munum við sameinast leyndardómsfullum líkama Krists.
Benedikt páfi XVI.
Úr ávarpi sem flutt var
að lokinni engilsbæninni
22. janúar 2006
Úr ávarpi sem flutt var
að lokinni engilsbæninni
22. janúar 2006
Sakramenti kærleikans
Rit páfa um altarissakramentið
Rit páfa um altarissakramentið
I: Altarissakramentið, leyndardómurinn sem við trúum á
Benedikt páfi hefur í postullegu riti sínu um altarissakramentið dregið saman hugmyndir og tillögur þátttakenda í 11. reglulegu biskupasýnódunni sem haldin var í Róm í októbermánuði 2005. Hann hefur sjálfur bætt ýmsu við þessar tillögur og endurskoðað þær og skiptir riti sínu í þrjá meginkafla: við trúum á altarissakramentið; við tilbiðjum það; við lifum í anda þess. Við skulum hér athuga fyrsta hlutann: Altarissakramentið, leyndardómurinn sem við trúum á.
„Trú kirkjunnar,“ segir páfi, „einkennist í meginatriðum af altarissakramentinu og öðlast næringu sína á sérstakan hátt við hina heilögu máltíð sem Jesús býður eignarlýð sínum til. Trú og sakramenti eru tvær gagnkvæmar hliðar í lífi kirkjunnar sem bæta hvor aðra upp. Til þess að boðun Guðs Orðs vakni, nærist trúin og dafnar í náðarríkum samfundum við Drottin upprisinn, sem verða að raunveruleika í sakramentunum“ (nr. 6).
Í altarissakramentinu kemur leyndardómur Guðs, kærleikur Föðurins, Sonarins og hins Heilaga anda í ljós. Við mætum Jesú Kristi, Syni Guðs, sem Faðirinn sendi í heiminn til þess að bjarga heiminum. Þarna er því ekki um „eitthvað“ heldur „einhvern“ að ræða, nefnilega Jesú sjálfan. Hann færir líkama sinn að fórn og úthellir blóði sínu. Hann er hið sanna brauð lífsins sem Faðirinn vill gefa okkur. Hann hefur sigrast á dauðanum og er upprisinn til eilífs lífs, sem hann veitir okkur hlutdeild í. Í myndum brauðs og víns gefur Kristur sig okkur í páskamáltíðinni, í mynd sakramentisins – hins innihaldsríka tákns guðdómlegs kærleika – kemur gjörvallt líf guðdómsins til okkar og hlotnast okkur. Heilagur andi er órjúfanlega tengdur hinum dána og upprisna Kristi. Hann úthellist yfir okkur, svo að við fáum öðlast hlutdeild í innstu djúpum Guðs. „Altarissakramentið, þessi „leyndardómur trúarinnar“, er leyndardómur hins þríeina kærleika, sem við erum kölluð til að öðlast hlutdeild í, fyrir sakir náðar (nr. 8).
Jesús gefur sjálfan sig sem fórnarlamb sem fórnað er til þess að sætta synduga menn við Guð og mynda nýjan sáttmála við hann. Þetta er sýnt í páskamáltíðinni, minningaratburðinum um stofnun Ísraelsþjóðarinnar. Jesús þakkar Föðurnum í lofgjörð ekki aðeins fyrir hina miklu atburði fortíðarinnar, heldur einnig fyrir sína eigin „upphafningu“. Hann sér fyrir krossfórnina og upprisuna og felur hvort tveggja í sakramentinu. Jafnframt opinberar hann sig sem hið sanna fórnarlamb, sem fyrirséð var frá upphafi heimsins í áformum Föðurins. Hann fórnar sér fyrir mennina, og það ekki aðeins á táknrænan hátt heldur raunverulega, því í páskamáltíð sinni fórnar hann sér í raun og veru. Og þetta gerir hann í sérhverri heilagri messu – þökk sé krafti Heilags anda. Hann dregur okkur til sín og lætur okkur þannig öðlast hlutdeild í einingu sinni við Föðurinn. Með því sættumst við við Guð Föður og megum og getum haldið áfram hjálpræðisverki hans. Heilagur andi kemur til leiðar gjörbreytingu brauðs og víns í líkama og blóð Jesú og tengir okkur jafnframt líkama Jesú sífellt nánari böndum.
Þar af leiðir að altarissakramentið er „orsakalögmál kirkjunnar“. Kristur sjálfur stofnaði kirkjuna í krossfórninni sem brúði sína og líkama, en þar sem endurleysandi fórn Krists er nærverandi í heilagri messu, hljótum við að játa að upprunaleg áhrif altarissakramentisins vísa beint til uppruna kirkjunnar. „Altarissakramentið er Kristur, sem gefur sig okkur og byggir okkur þannig í sífellu upp sem líkama sinn“ (nr. 14). Þess vegna er þátttaka í heilagri messu grundvallaratriði í tilveru og breytni kirkjunnar. Messan er, eins og Jóhannes Páll II orðaði það, „æðsta sakramentisform samfélags kirkjunnar“ (Umburðarbréfið „Ecclesia de Eucharistia“, nr. 38). Sérstaða og óskiptanleiki líkama Drottins sem fórnað er í messunni, felur einnig í sér sérstöðu hins leyndardómsfulla líkama hans í hinni einu og óskiptanlegu kirkju hans.
Kirkjan má líta á þetta „umfangsmikla sakramenti“ sem „tákn og verkfæri sem miðar að innilegri einingu við Guð sem og einingu alls mannkyns“, líkt og það er orðað í kenningarlegu skjali annars Vatíkansþingsins, „Lumen Gentium“ (nr. 1). Þetta framkvæmir hún með sakramentunum sjö. Þau falla öll undir altarissakramentið eða þiggja frá því áhrifamátt sinn. Þetta á einkum við um prestvígsluna. Hún færir prestinum umboð „in persona Christi“ til að færa fram friðþægingarfórn hans. Kristur sjálfur er nærverandi í kirkjulegri þjónustu hins vígða prests í kirkju sinni sem höfuð líkama síns, hirðir hjarðar sinnar og æðstiprestur endurlausnarfórnarinnar. Presturinn framkvæmir jafnframt í nafni gjörvallrar kirkjunnar þegar hann beinir bæn kirkjunnar til Guðs, einkum þegar hann ber fram messufórnina. Hann verður sífellt að minnast þess að hann er „þjónn“, þjónn Guðs og þjónn kirkjusamfélagsins. Í því hlutverki á hann að vera hlýðið verkfæri í höndum Krists og vísa til hans.
Í þessu sambandi ræðir Benedikt páfi einnig um einlífi prestsins: „Með fullri virðingu fyrir annars konar breytni og siðum austurkirkjunnar er samt nauðsynlegt að leggja áherslu á dýpri skilning á einlífi presta, en á það hefur með réttu verið litið sem ómetanlegan fjársjóð. Í austurkirkjunni er hann að finna í því að biskupar eru aðeins valdir úr hópi þeirra presta sem hafa ástundað einlífi, og að margir prestar stunda þar einlífi af frjálsum vilja og njóta mikillar virðingar fyrir. Í þessu vali prestsins birtist nefnilega á afar sérstakan hátt auðsveipni hans, sem gerir hann líkan Kristi, og sjálfsfórn sem beinist algjörlega að Guðs ríki. Sú staðreynd að Kristur er hinn eilífi æðstiprestur og að hann starfaði allt til krossfórnarinnar í anda hreinleika, auðveldar traustan skilning á hefð latnesku kirkjunnar í þessum málum. Þess vegna nægir ekki að gera grein fyrir einlífi presta eingöngu með tilliti til hagnýtissjónarmiða. Raunverulega líkist það breytni Krists sjálfs í lífinu. Þetta val ber fyrst og fremst keim af brúðkaupi og felst í því að fela sig á vald hjarta brúðgumans Krists, sem gaf líf sitt fyrir brúði sína. Í einingu við hinar miklu hefðir kirkjunnar, við annað Vatíkanþingið og við forvera mína í embætti, legg ég áherslu á fegurð og mikilvægi einlífis prestsins sem er áhrifamikið tákn fullkominnar og algjörrar auðsveipni við Krist, kirkjuna og Guðs ríki og staðfesti þar af leiðandi skyldueinkenni þess í samræmi við latneskar hefðir. Einlífi prests, sem fylgt er í þroska, gleði og auðsveipni, er mikil blessun fyrir kirkjuna og sjálft þjóðfélagið“ (nr. 24).
Einmitt þetta mikilvægi prestsins fyrir kirkjuna og sérstaklega fyrir heilagt messuhald, gerir það nauðsynlegt að allir trúaðir láti sig miklu skipta styrkingu og köllun til preststarfsins. Við það mega þeir treysta frumkvæði Guðs en til þess að það fái notið sín til fullnustu eiga allir með bænum sínum, jákvæðri hvatningu og viðeigandi stuðningi að styrkja þá sem hafa hlotið köllun Guðs til þess að svara kalli hans.
En sakramenti hjónabandsins er einnig nátengt altarissakramentinu, því það er í raun sakramenti brúðgumans og brúðarinnar sem ætla að sameinast hvort öðru á órjúfanlegan hátt í kærleika. Þess vegna styrkir það á ómælanlegan hátt órjúfandi einingu og kærleika sérhvers kristins hjónabands. Hjónabandskærleikurinn út af fyrir sig er sakramentistákn kærleika Krists til kirkju sinnar, samkvæmt Páli postula (sbr. Ef 5, 31–32). Þetta kemst til framkvæmda í fjölskyldunni sem „heimiliskirkju“. Náin tengsl altarissakramentis, kirkju og hjónabands – sem allt er tákn þess kærleika sem Kristur veitir mönnum og sameinar þá við hann – leggur áherslu á einingu og órjúfanleika hjónabandsins, sem öðlast styrkingu í sjálfi sakramenti Guðs.
Af þessu verður í fyrsta lagi ljós sú áhersla sem kirkjan leggur á góðan undirbúning brúðhjónanna. Hann er óhjákvæmilegur því einungis vel undirbúið hjónaband fær staðist. En jafnvel þó að hjónabandið sigli þrátt fyrir það í strand hjálpar kirkjan hjónunum við að viðhalda sambandi sínu við Drottin. Það er einkum gert með reglulegri þátttöku í messufórninni. En þegar kvæntur maður eða gift kona hafa skilið og tekið aftur upp samband sem líkist hjónabandi, má viðkomandi ekki umyrðalaust ganga til altaris því hinir nýju lífshættir eru í andstöðu við loforðið um hina „einu og órjúfanlegu einingu kærleikans“ sem Guð styrkti. Þrátt fyrir það eiga viðkomandi hjón ekki að gefa upp á bátinn tengsl sín við Guð, heldur iðka bænir og taka þátt í heilagri messu, svo að þau megi finna rétta leið út úr þeim aðstæðum sínum sem ekki eru að vilja Guðs. Kirkjan vil einnig hjálpa þeim við það með nákvæmri rannsókn á gildi – „fyrsta“ – hjónabands þeirra. Ef hún ber ekki árangur þá eiga viðkomandi sambúðaraðilar annað hvort að skilja að skiptum eða – ef það er ekki unnt (vegna uppeldis barnanna) – að búa saman sem „bróðir og systir“.
Að lokum bendir páfi á að altarissakramentið sé hinum trúuðu forsmekkur hinnar himnesku máltíðar. Hann vísar því á „Eschaton“, á endalok þessa heims og fullnaðarheimkomu til eilífrar nærveru Guðs. Sem fyrirboði þessa veitir altarissakramentið mönnum fullvissu um að með bergingu þess verði þeir um eilífð sameinaðir Kristi þegar hann snýr aftur til að sækja þá.
Þessa stöðu hefur María, móðir Jesú, nú þegar öðlast með upptöku sinni á himnum. Þetta á hún útvalningu sinni og náð Guðs að þakka, en einnig eigin jáyrði og órjúfanlegri einingu sinni við Son sinn og kirkju hans. „Því snúum við okkur, í hvert sinn er við þiggjum líkama og blóð Krists í altarissakramentinu, einnig til hennar sem tók með fullu samþykki við fórn Krists til gjörvallrar kirkjunnar. Með réttu leggja kirkjufeðurnir áherslu á að „María hafi opnað leiðina að þátttöku kirkjunnar í fórn Endurlausnarans“ (104). Hún er hin syndlausa sem tekur við gjöfum Guðs skilyrðislaust og á með því þátt í endurlausnarverkinu. María frá Nasaret, íkon hinnar upprennandi kirkju, er fyrirmynd um það hvernig sérhvert okkar getur öðlast þá gjöf sem Jesús gerir sjálfan sig að í altarissakramentinu“ (nr. 33).
Benedikt páfi hefur í postullegu riti sínu um altarissakramentið dregið saman hugmyndir og tillögur þátttakenda í 11. reglulegu biskupasýnódunni sem haldin var í Róm í októbermánuði 2005. Hann hefur sjálfur bætt ýmsu við þessar tillögur og endurskoðað þær og skiptir riti sínu í þrjá meginkafla: við trúum á altarissakramentið; við tilbiðjum það; við lifum í anda þess. Við skulum hér athuga fyrsta hlutann: Altarissakramentið, leyndardómurinn sem við trúum á.
„Trú kirkjunnar,“ segir páfi, „einkennist í meginatriðum af altarissakramentinu og öðlast næringu sína á sérstakan hátt við hina heilögu máltíð sem Jesús býður eignarlýð sínum til. Trú og sakramenti eru tvær gagnkvæmar hliðar í lífi kirkjunnar sem bæta hvor aðra upp. Til þess að boðun Guðs Orðs vakni, nærist trúin og dafnar í náðarríkum samfundum við Drottin upprisinn, sem verða að raunveruleika í sakramentunum“ (nr. 6).
Í altarissakramentinu kemur leyndardómur Guðs, kærleikur Föðurins, Sonarins og hins Heilaga anda í ljós. Við mætum Jesú Kristi, Syni Guðs, sem Faðirinn sendi í heiminn til þess að bjarga heiminum. Þarna er því ekki um „eitthvað“ heldur „einhvern“ að ræða, nefnilega Jesú sjálfan. Hann færir líkama sinn að fórn og úthellir blóði sínu. Hann er hið sanna brauð lífsins sem Faðirinn vill gefa okkur. Hann hefur sigrast á dauðanum og er upprisinn til eilífs lífs, sem hann veitir okkur hlutdeild í. Í myndum brauðs og víns gefur Kristur sig okkur í páskamáltíðinni, í mynd sakramentisins – hins innihaldsríka tákns guðdómlegs kærleika – kemur gjörvallt líf guðdómsins til okkar og hlotnast okkur. Heilagur andi er órjúfanlega tengdur hinum dána og upprisna Kristi. Hann úthellist yfir okkur, svo að við fáum öðlast hlutdeild í innstu djúpum Guðs. „Altarissakramentið, þessi „leyndardómur trúarinnar“, er leyndardómur hins þríeina kærleika, sem við erum kölluð til að öðlast hlutdeild í, fyrir sakir náðar (nr. 8).
Jesús gefur sjálfan sig sem fórnarlamb sem fórnað er til þess að sætta synduga menn við Guð og mynda nýjan sáttmála við hann. Þetta er sýnt í páskamáltíðinni, minningaratburðinum um stofnun Ísraelsþjóðarinnar. Jesús þakkar Föðurnum í lofgjörð ekki aðeins fyrir hina miklu atburði fortíðarinnar, heldur einnig fyrir sína eigin „upphafningu“. Hann sér fyrir krossfórnina og upprisuna og felur hvort tveggja í sakramentinu. Jafnframt opinberar hann sig sem hið sanna fórnarlamb, sem fyrirséð var frá upphafi heimsins í áformum Föðurins. Hann fórnar sér fyrir mennina, og það ekki aðeins á táknrænan hátt heldur raunverulega, því í páskamáltíð sinni fórnar hann sér í raun og veru. Og þetta gerir hann í sérhverri heilagri messu – þökk sé krafti Heilags anda. Hann dregur okkur til sín og lætur okkur þannig öðlast hlutdeild í einingu sinni við Föðurinn. Með því sættumst við við Guð Föður og megum og getum haldið áfram hjálpræðisverki hans. Heilagur andi kemur til leiðar gjörbreytingu brauðs og víns í líkama og blóð Jesú og tengir okkur jafnframt líkama Jesú sífellt nánari böndum.
Þar af leiðir að altarissakramentið er „orsakalögmál kirkjunnar“. Kristur sjálfur stofnaði kirkjuna í krossfórninni sem brúði sína og líkama, en þar sem endurleysandi fórn Krists er nærverandi í heilagri messu, hljótum við að játa að upprunaleg áhrif altarissakramentisins vísa beint til uppruna kirkjunnar. „Altarissakramentið er Kristur, sem gefur sig okkur og byggir okkur þannig í sífellu upp sem líkama sinn“ (nr. 14). Þess vegna er þátttaka í heilagri messu grundvallaratriði í tilveru og breytni kirkjunnar. Messan er, eins og Jóhannes Páll II orðaði það, „æðsta sakramentisform samfélags kirkjunnar“ (Umburðarbréfið „Ecclesia de Eucharistia“, nr. 38). Sérstaða og óskiptanleiki líkama Drottins sem fórnað er í messunni, felur einnig í sér sérstöðu hins leyndardómsfulla líkama hans í hinni einu og óskiptanlegu kirkju hans.
Kirkjan má líta á þetta „umfangsmikla sakramenti“ sem „tákn og verkfæri sem miðar að innilegri einingu við Guð sem og einingu alls mannkyns“, líkt og það er orðað í kenningarlegu skjali annars Vatíkansþingsins, „Lumen Gentium“ (nr. 1). Þetta framkvæmir hún með sakramentunum sjö. Þau falla öll undir altarissakramentið eða þiggja frá því áhrifamátt sinn. Þetta á einkum við um prestvígsluna. Hún færir prestinum umboð „in persona Christi“ til að færa fram friðþægingarfórn hans. Kristur sjálfur er nærverandi í kirkjulegri þjónustu hins vígða prests í kirkju sinni sem höfuð líkama síns, hirðir hjarðar sinnar og æðstiprestur endurlausnarfórnarinnar. Presturinn framkvæmir jafnframt í nafni gjörvallrar kirkjunnar þegar hann beinir bæn kirkjunnar til Guðs, einkum þegar hann ber fram messufórnina. Hann verður sífellt að minnast þess að hann er „þjónn“, þjónn Guðs og þjónn kirkjusamfélagsins. Í því hlutverki á hann að vera hlýðið verkfæri í höndum Krists og vísa til hans.
Í þessu sambandi ræðir Benedikt páfi einnig um einlífi prestsins: „Með fullri virðingu fyrir annars konar breytni og siðum austurkirkjunnar er samt nauðsynlegt að leggja áherslu á dýpri skilning á einlífi presta, en á það hefur með réttu verið litið sem ómetanlegan fjársjóð. Í austurkirkjunni er hann að finna í því að biskupar eru aðeins valdir úr hópi þeirra presta sem hafa ástundað einlífi, og að margir prestar stunda þar einlífi af frjálsum vilja og njóta mikillar virðingar fyrir. Í þessu vali prestsins birtist nefnilega á afar sérstakan hátt auðsveipni hans, sem gerir hann líkan Kristi, og sjálfsfórn sem beinist algjörlega að Guðs ríki. Sú staðreynd að Kristur er hinn eilífi æðstiprestur og að hann starfaði allt til krossfórnarinnar í anda hreinleika, auðveldar traustan skilning á hefð latnesku kirkjunnar í þessum málum. Þess vegna nægir ekki að gera grein fyrir einlífi presta eingöngu með tilliti til hagnýtissjónarmiða. Raunverulega líkist það breytni Krists sjálfs í lífinu. Þetta val ber fyrst og fremst keim af brúðkaupi og felst í því að fela sig á vald hjarta brúðgumans Krists, sem gaf líf sitt fyrir brúði sína. Í einingu við hinar miklu hefðir kirkjunnar, við annað Vatíkanþingið og við forvera mína í embætti, legg ég áherslu á fegurð og mikilvægi einlífis prestsins sem er áhrifamikið tákn fullkominnar og algjörrar auðsveipni við Krist, kirkjuna og Guðs ríki og staðfesti þar af leiðandi skyldueinkenni þess í samræmi við latneskar hefðir. Einlífi prests, sem fylgt er í þroska, gleði og auðsveipni, er mikil blessun fyrir kirkjuna og sjálft þjóðfélagið“ (nr. 24).
Einmitt þetta mikilvægi prestsins fyrir kirkjuna og sérstaklega fyrir heilagt messuhald, gerir það nauðsynlegt að allir trúaðir láti sig miklu skipta styrkingu og köllun til preststarfsins. Við það mega þeir treysta frumkvæði Guðs en til þess að það fái notið sín til fullnustu eiga allir með bænum sínum, jákvæðri hvatningu og viðeigandi stuðningi að styrkja þá sem hafa hlotið köllun Guðs til þess að svara kalli hans.
En sakramenti hjónabandsins er einnig nátengt altarissakramentinu, því það er í raun sakramenti brúðgumans og brúðarinnar sem ætla að sameinast hvort öðru á órjúfanlegan hátt í kærleika. Þess vegna styrkir það á ómælanlegan hátt órjúfandi einingu og kærleika sérhvers kristins hjónabands. Hjónabandskærleikurinn út af fyrir sig er sakramentistákn kærleika Krists til kirkju sinnar, samkvæmt Páli postula (sbr. Ef 5, 31–32). Þetta kemst til framkvæmda í fjölskyldunni sem „heimiliskirkju“. Náin tengsl altarissakramentis, kirkju og hjónabands – sem allt er tákn þess kærleika sem Kristur veitir mönnum og sameinar þá við hann – leggur áherslu á einingu og órjúfanleika hjónabandsins, sem öðlast styrkingu í sjálfi sakramenti Guðs.
Af þessu verður í fyrsta lagi ljós sú áhersla sem kirkjan leggur á góðan undirbúning brúðhjónanna. Hann er óhjákvæmilegur því einungis vel undirbúið hjónaband fær staðist. En jafnvel þó að hjónabandið sigli þrátt fyrir það í strand hjálpar kirkjan hjónunum við að viðhalda sambandi sínu við Drottin. Það er einkum gert með reglulegri þátttöku í messufórninni. En þegar kvæntur maður eða gift kona hafa skilið og tekið aftur upp samband sem líkist hjónabandi, má viðkomandi ekki umyrðalaust ganga til altaris því hinir nýju lífshættir eru í andstöðu við loforðið um hina „einu og órjúfanlegu einingu kærleikans“ sem Guð styrkti. Þrátt fyrir það eiga viðkomandi hjón ekki að gefa upp á bátinn tengsl sín við Guð, heldur iðka bænir og taka þátt í heilagri messu, svo að þau megi finna rétta leið út úr þeim aðstæðum sínum sem ekki eru að vilja Guðs. Kirkjan vil einnig hjálpa þeim við það með nákvæmri rannsókn á gildi – „fyrsta“ – hjónabands þeirra. Ef hún ber ekki árangur þá eiga viðkomandi sambúðaraðilar annað hvort að skilja að skiptum eða – ef það er ekki unnt (vegna uppeldis barnanna) – að búa saman sem „bróðir og systir“.
Að lokum bendir páfi á að altarissakramentið sé hinum trúuðu forsmekkur hinnar himnesku máltíðar. Hann vísar því á „Eschaton“, á endalok þessa heims og fullnaðarheimkomu til eilífrar nærveru Guðs. Sem fyrirboði þessa veitir altarissakramentið mönnum fullvissu um að með bergingu þess verði þeir um eilífð sameinaðir Kristi þegar hann snýr aftur til að sækja þá.
Þessa stöðu hefur María, móðir Jesú, nú þegar öðlast með upptöku sinni á himnum. Þetta á hún útvalningu sinni og náð Guðs að þakka, en einnig eigin jáyrði og órjúfanlegri einingu sinni við Son sinn og kirkju hans. „Því snúum við okkur, í hvert sinn er við þiggjum líkama og blóð Krists í altarissakramentinu, einnig til hennar sem tók með fullu samþykki við fórn Krists til gjörvallrar kirkjunnar. Með réttu leggja kirkjufeðurnir áherslu á að „María hafi opnað leiðina að þátttöku kirkjunnar í fórn Endurlausnarans“ (104). Hún er hin syndlausa sem tekur við gjöfum Guðs skilyrðislaust og á með því þátt í endurlausnarverkinu. María frá Nasaret, íkon hinnar upprennandi kirkju, er fyrirmynd um það hvernig sérhvert okkar getur öðlast þá gjöf sem Jesús gerir sjálfan sig að í altarissakramentinu“ (nr. 33).
Jan. 2007
Maðurinn - Hjarta friðarins
Útdráttur úr boðskap hans heilagleika Benedikts XVI
á heimsfriðardaginn 1. janúar 2007
Í upphafi nýs árs vil ég gjarnan senda stjórnvöldum og þeim sem ábyrgð bera á þjóðunum, svo og öllum þeim sem hafa góðan vilja, óskir mínar um frið. Ég beini þeim sérstaklega til allra þeirra sem líða sársauka og þjáningar, sem ógnað er af ofbeldi og vopnuðum deilum eða hljóta að þola að reisn þeirra sé fótumtroðin og bíða mannlegs og félagslegs frelsis. Ég beini þeim til barnanna sem auðga mennina að gæsku og von með sakleysi sínu og hvetja okkur öll til þess að gerast brautryðjendur réttlætis og friðar. Það er sérstaklega með börnin í huga og þó einkum þau sem mega búast við því að framtíð þeirra verði teflt í voða vegna arðráns og mannvonsku samviskulausra fullorðinna manna, sem ég vildi að athygli almennings beindist í tilefni af heimsfriðardeginum að þemanu „Maðurinn – hjarta friðarins.“ Ég er nefnilega sannfærður um að ef virðing er borin fyrir mönnum eflist friðurinn og sé friði komið á, skapist skilyrði fyrir sannri og almennri mannúðarstefnu. Á þann hátt búa menn komandi kynslóðum óþjakaða framtíð.
Maðurinn og friðurinn:
Gjöf og hlutverk
Í heilagri Ritningu segir: „Guð skapaði manninn eftir sinni mynd, hann skapaði hann eftir Guðs mynd, hann skapaði þau karl og konu“ (1M 1. 27). Þar sem maðurinn er skapaður eftir Guðs mynd hefur hann þá reisn að vera persóna. Hann er ekki aðeins eitthvað, heldur einhver sem getur þekkt sjálfan sig, ráðið yfir sjálfum sér, hefur frelsi til að gefa sjálfan sig og ganga í samfélag við aðra. Samtímis er hann kallaður fyrir náð til samfélags við skapara sinn, til þess að veita honum svar trúarinnar og kærleikans sem enginn annar getur gefið í hans stað. Frá þessu undursamlega sjónarhorni skilur maðurinn það hlutverk sem honum hefur verið trúað fyrir, að þróa sjálfan sig til að geta elskað og stutt heiminn til framfara, um leið og hann endurnýjar hann í réttlæti og friði. Heilagur Ágústínus kennir: „Guð, sem skapaði okkur án okkar tilverknaðar, vildi ekki endurleysa okkur án okkar tilverknaðar.“ Þess vegna er það skylda allra manna að leggja rækt við þetta tvíhliða viðhorf um gjöf og hlutverk.
Friðurinn er líka samtímis gjöf og verkefni. Sé það satt að friður milli einstakra manna og þjóða – getan til að lifa hver við annars hlið og bindast tengslum réttlætis og samstöðu – sé skuldbinding sem ekki megi rjúfa, kemur það líka heim og saman og jafnvel enn frekar, að friðurinn sé gjöf frá Guði. Friðurinn er nefnilega einkenni um guðlega athöfn, sem birtist jafnt í sköpun skipulegs og samræmds alheims og endurlausn mannkynsins sem þarfnast þess mjög að því sé bjargað á ný upp úr skipulagsleysi syndarinnar. Sköpun og endurlausn eru því lykillinn að skilningi á tilveru okkar á jörðinni. Virðulegur fyrirrennari minn, Jóhannes Páll II, sagði í ávarpi sínu til aðalfundar Sameinuðu þjóðanna 5. október 1995: „Við lifum ekki í órökréttum, tilgangslausum heimi (...) það er til siðræn rökhyggja sem upplýsir mannlega tilveru og gerir mögulega viðræðu milli manna og þjóða.“ Hin yfirskilvitlega „málfræði“, það er samansafn reglna um athafnir einstaklinga og gagnkvæmt samband manna til réttlætis og samstöðu, er skráð í samviskuna sem hið viturlega áform Guðs endurspeglast í. Ég hef staðfest það í stuttu máli: „Við trúum að hið eilífa orð, skynsemin, komi fyrst en ekki óskynsemin.“ Friðurinn er því verkefni sem skuldbindur hvern mann til þess að veita persónuleg svör sem komi heim við hið guðlega áform. Mælikvarðinn, sem það svar verður að laga sig eftir, getur ekki verið annað en sú virðing fyrir skaparanum sem skráð er í „málfræði“ þá sem er að finna í hjarta mannsins.
Séð frá þessu sjónarmiði ber ekki að líta á viðmiðanir náttúruréttarins sem forskriftir, sem séu lagðar á menn utan í frá, sem þvinganir á frelsi mannsins. Á þær ber þvert á móti að líta sem köllun, hið guðlega áform um alheiminn sem letrað er í eðli mannsins að gera dyggilega að raunveruleika. Ef menn láta leiðast af þessum viðmiðum, geta þjóðirnar – hver á sínu menningarsviði – nálgast leyndardóminn mesta, leyndardóm Guðs. Viðurkenningin á náttúruréttinum og virðingin fyrir honum mynda þess vegna enn í dag hinn mikla viðræðugrunn milli hinna trúuðu af mismunandi trúflokkum og milli trúaðra og trúlausra. Hún er mikilfenglegur samleitnispunktur og þar með grundvallarskilyrði fyrir áreiðanlegum friði.
Lífsréttindi
og trúfrelsi
Skyldan til að virða reisn sérhvers manns, því að í eðli hans endurspeglast mynd skaparans, felur í sér sem afleiðingu að enginn maður má ráða yfir persónu annars mann að vild. Hver sem fagnar því að fara með mikið pólitískt, tæknilegt eða efnahagslegt vald, má ekki notfæra sér það til að ganga á rétt annarra sem minni árangri hafa náð í lífinu. Friðurinn byggist nefnilega á því að tillit sé tekið til réttinda annarra. Hvað þetta snertir gerir kirkjan sig að verjanda grundvallarréttinda hvers og eins manns. Sérstaklega krefst hún þess að frelsi til lífs og trúarbragða sé virt. Virðingin fyrir lífsréttindum á hverju skeiði lífsins setur lokapunkt með úrslitaþýðingu: Lífið er gjöf sem enginn einstaklingur hefur fullkominn ráðstöfunarrétt yfir. Á sama hátt setur staðhæfingin um rétt mannsins til trúfrelsis manninn í samband við yfirskilvitlegt grundvallaratriði sem leysir hann frá mannlegum geðþótta. Rétturinn til lífs og frjálsrar tjáningar eigin trúar á Guð, er ekki háður valdi mannsins. Friðurinn krefst þess að dregin sé greinileg markalína milli þess sem menn fá ráðið og þess sem þeir fá ekki ráðið. Þar með er hægt að komast hjá óaðgengilegri íhlutun um þau lífsgildi sem maðurinn hefur rétt til sem maður.
Hvað réttinn til lífs snertir, er svo fyrir mælt að benda skuli á þær þjáningar sem á menn eru lagðar í samfélagi okkar: Fyrir utan fórnarlömb vopnaðra átaka, hryðjuverka og margvíslegrar valdbeitingar, deyja menn hljóðlega úr hungri, fóstureyðingum, tilraunum með mannsfóstur og af völdum líknardrápa. Verðum við ekki að líta á allt það sem árásir á friðinn? Fóstureyðing og tilraunir með mannsfóstur eru í beinni andstöðu við þá grundvallarafstöðu að taka öðrum vel, því að sú afstaða er óhjákvæmileg til þess að koma á varanlegum friðartengslum. Ennþá eitt einkenni skorts á friði í heiminum, sem ástæða er til að hafa áhyggjur út af, hvað snertir frjálsa tjáningu trúarskoðunar mannsins, eru erfiðleikarnir, sem oft verða á vegi kristinna manna eins og fylgjenda annarra trúarbragða, þegar um það er að ræða að viðurkenna eigin trúarsannfæringu opinberlega og frjálslega. Ég verð að viðurkenna það, þótt sárt sé, að þeir eru oft ekki aðeins hindraðir í því, heldur eru þeir jafnvel ofsóttir í sumum ríkjum, og jafnvel á hinum síðustu tímum hafa menn orðið vottar að grimmúðlegu ofbeldi. Til eru þau ríki sem neyða upp á alla einni og sömu trú, þar sem aftur á móti þau stjórnvöld eru til sem láta sig trúmál engu skipta þótt þau æsi ekki upp til ofsókna, en ali í þess stað á kerfis- og menningarbundinni háðung í garð trúarlegrar sannfæringar. Að minnsta kosti eru grundvallarréttindi manna vanmetin en það hefur mikil áhrif á friðsamlega sambúð. Því fylgir óhjákvæmilega hugarfar og menning sem friðinum eru háskaleg.
Náttúrlegt jafnrétti allra manna
Við rætur ófárra spennutilvika sem ógna friðinum, leynist
áreiðanlega margskonar ranglátur ójöfnuður sem til allrar ógæfu er enn að finna í heiminum. Þar á meðal er sérstaklega viðsjárverður annarsvegar mismunur á möguleikum til að tryggja sér gæði sem sjálfsögð þykja á Vesturlöndum, svo sem fæðu, vatn, húsnæði og heilbrigði, og hinsvegar viðvarandi ójöfnuður karls og konu varðandi grundvallarmannréttindi.
Eitt þeirra atriða sem mikilvægust eru til þess að koma á friði er að viðurkennt verði að meðal mannanna eigi að ríkja raunverulegt jafnrétti, sem byggist á sameiginlegri, yfirskilvitlegri reisn þeirra. Jafnrétti á þessu sviði tilheyrir líka þeim náttúrugæðum sem rekja má til hins guðlega sköpunaráforms – gæða sem ekki verða lítilsvirt eða fyrirlitin án þess að af því leiði mikilvæg áhrif sem stofna friðinum í hættu. Hin sára neyð sem þjáir margar þjóðir, einkum á meginlandi Afríku, er upphaf ofsafenginna krafna sem koma fram í ávörpum og sýna fram á hræðilegt tjón sem friðurinn kynni að líða.
Óviðunandi mat á lífskjörum konunnar beinir athyglinni að hversu þeim er áfátt svo að félagslegt jafnrétti ríki. Ég beini huganum að arðráni konunnar, sem farið er með eins og dauðan hlut, og að því á hversu margan hátt því fer fjarri að borin sé virðing fyrir reisn hennar. Mér verður líka hugsað til þess – í öðru samhengi – að á sumum menningarsvæðum ríkja þær viðvarandi hugmyndir um konuna sem manneskju, að henni beri staða sem sé í ríkum mæli háð geðþótta karlmannsins, með þeim afleiðingum að reisn hennar er lítilsvirt og kröfum hennar til grundvallarfrelsis hafnað. Menn mega ekki gefa sig þeim falshugmyndum á vald að friður sé tryggður meðan mismunum eins og þessi hefur ekki verið afnumin, því að hún spillir þeirri persónulegu reisn sem skaparinn hefur veitt sérhverri manneskju.
- - - - -
10. Þess vegna liggur á gera sér far um – þótt það gerist á sviði núverandi örðugleika og alþjóðlegrar spennu – að kalla til lífs þá umhverfisvernd mannsins sem stuðlar að vexti „friðartrésins“. Eigi menn að takast slíka framkvæmd á hendur er nauðsynlegt að láta leiðast af þeirri mynd mannsins sem ekki hefur spillst af hugmyndalegum og menningarlegum fordómum eða af pólitískum og efnahagslegum hagsmunamálum, sem leiða til haturs og ofbeldis. Skiljanlegt er að menn séu mismunandi á hinum ýmsu menningarsvæðum. En á það verður samt ekki fallist, hafi verið lögð rækt við mannleg gildi hjá þeim, að þeir beri í sjálfum sér frjóanga andstæðna og ofbeldis. Ekki er heldur
hægt að fallast á Guðshugmyndir sem egna til skorts á umburðarlyndi gagnvart meðsystkinum eða beitingar ofbeldis í samskiptum við þau. Það er sjónarmið sem verður að staðfesta svo ljóslega að enginn vafi leiki á. Aldrei má fallast á stríð í nafni Guðs! Ef ákveðinn skilningur á Guði veldur afbrotum, er það merki um að sá skilningur hafi þegar breyst í hugmyndafræði.
11. Nú á tímum er friðurinn samt ekki aðeins umdeildur vegna árekstra milli hinna og þessara ágripskenndra skoðana á manninum eða misvísandi hugmyndafræði. Það getur hann líka verið vegna skeytingarleysis um, hvert hið sanna eðli mannsins sé. Margir samtíðarmenn okkar afneita nefnilega tilveru sérstaklega mannlegs eðlis og gera því mögulegar hinar ruglingslegustu túlkanir þess hvað manninum tilheyrir raunverulega. Hvað þetta snertir er þörf á skýrri skilgreiningu: „Daufur“ skilningur mannsins, sem hafnar ekki hinum sérviskulegustu hugmyndum, stendur aðeins að því er virðist með friði. Í rauninni hindrar hann hina ómenguðu umræðu og opnar leiðina fyrir valdboðum sem skerast í leikinn. Það leiðir til þess að maðurinn stendur uppi varnarlaus og verður auðveld bráð fyrir kúgun og ofbeldi.
- - - -
16. Kirkjan til verndar
yfirskilvitleika mannsins
Að lokum vil ég beina áríðandi áskorun til þjóðar Guðs um að hver og einn kristinn maður finni sig skuldbundinn til þess að vera óþreytanlegur friðflytjandi og hugrakkur verndari manngildisins og óafsalanlegra réttinda mannsins. Hinn kristni maður á að vera þakklátur Drottni sem hefur kallað hann til þess að tilheyra kirkju sinni, sem á að vera „tákn og verndari yfirskilvitleika mannsins“ og hann á aldrei að þreytast á að biðja hann um grundvallargjöf friðarins, sem hefur svo mikla þýðingu í lífi hvers einstaks manns. Auk þess verður hann stoltur af því að þjóna málstað friðarins með örlátri fórnfýsi, á þann hátt að ganga til móts við meðsystkini sín, sérstaklega þau sem þjást ekki aðeins af fátækt og eymd, heldur verða að vera án þessara dýrmætu lífsgæða. Jesús opinberaði okkur að „Guð er kærleikur“ (sbr. Jh 4. 8) og að æðsta köllun sérhvers manns sé kærleikurinn. Í Kristi getum við fundið veigamestu ástæðurnar til þess að gerast þolgóðir verjendur manngildisins og hugrakkir uppbyggjendur friðarins.
17. Við skulum vona að enginn kristinn maður vanræki að leggja sinn skerf til eflingar raunverulegrar og „algerðrar mannúðarstefnu” samkvæmt því sem kennt er í páfabréfunum
„Populorum progressio“ og „Sollicitudo rei socialis“, en við höldum upp á 40. og 20. afmælisdaga þeirra á þessu ári. Í upphafi ársins 2007 fel ég drottningu friðarins og móður Jesú Krists, „friðar vors“ (sbr. Ef 2. 14), að sjá til þess að við megum líta til framtíðarinnar með vongóðu hjarta – þrátt fyrir allan háska og vandamál – og í þá veru ber ég fram einlægar bænir mínar fyrir öllu mannkyninu.
Megi María vísa okkur veg friðarins í Syni sínum og upplýsa augu okkar svo að við þekkjum auglit hans í augliti hvers og eins manns sem hjarta friðarins.
Pope Benedict XVI
A blessed shepherd for the Church and the world
“Nomen est omen.” That means that a name is an omen. This is especially true for the Pope, chief shepherd of the Catholic Church. The are good reasons why they choose a new name, when elected. By this means, they reveal their plans for the future.
This is also true for our new Pope. He choose the name Benedict XVI. The pronunciation of the name suggests two meanings: “bene dictus” - “that which is correctly, well and obviously spoken.” The Pope will speak the right words. He will offer the truth, in a clear way, without misunderstanding. It has always been one of his strengths; he has a reputation for and had a strong influence on the Cardinals, that they have seen in him a good candidate for the papacy. Benedict also means “the blessed one” or “he who acquires a blessing.” The new Pope wants, first and foremost, to be a man who deserves a blessing - God´s blessing. This blessing alone can assure and will assure, both individuals, the Church and society; peace and happiness. God´s blessing can and will change evil to good, war to peace and hopelessness to trust. Such a blessing makes peace between people and God; between peoples, peace with oneself and one´s fate. Such a blessing leads to salvation. This is the task of the new Pope.
Pope Benedict XVI has, himself, pointed out, two important persons in history, in regard to his choice of name: Pope Benedict XV who lead the Church from 1914 to 1922 and worked especially for peace in the world, peace and order within the Church and renewed the Church´s missionary effort. The other person is Benedict of Nurcia, who lived in the 5th century, that is at the end of antiquity. Through the foundation of his Order and his guidance, he was like a solid rock in an Europe that was torn asunder and scattered with the forming of many new nations. Benedict of Nurcia became the Father of Christian Europe. “Always seek the will of God,” he said, “and direct your life by reason and respect for God and for the good of your brothers and sisters. Pray for this and work for this.” The message of the new Pope is the same.
What may we expect in the light of Pope Benedict´s choice of name?
First, he will continue in the footsteps of his predecessor John Paul II. He has clearly declared that he will continue to work for peace and justice in the world, unity of all Christians and peaceful accord with the great world religions. He will continue with these. Also, he will work for human rights and struggle for the recognition of both faith values and the one true God. For Christians, faith in Jesus Christ - the One Lord and Saviour - should be the centre and sign of the harmony of the Church. The ecumenical effort should not be towards a unity based on the smallest common denominator, but the increase in the homecoming of all true Christians into the Father´s house, where there are many rooms and the many rich graces of God await them.
But Benedict XVI will go a different way than his predecessor to reach these goals, based on his temperament, education and work as a theologian. He is a moderate scientist, but he has a heart. He has a clear understanding of things. He sees the decline of culture, which makes both individuals and society, especially in Europe, insecure and weak. In his homily at the opening of the Consistory, he referred to how much, relativism has become common. He offers the only real solution and a new beginning: to confess Jesus Christ as Lord and Saviour. He searches for people in their desert and as the Good Shepherd, leads them out to the peaceful and lush pasture of His Church, which is His body and gives life, abundant life, just as Pope Benedict said at the Papal Installation Mass on the 24th of April.
How will Pope Benedict XVI make this a reality?
First, a person must be clear about their weakness and inability to work for peace, justice and unity. The Pope looks at himself as a simple workman in the vineyard of the Lord. There is also a need for meekness, the meekness of the lamb, who allows itself to be lead, and is ready to sacrifice itself for others. This meekness also characterises the shepherd, to whom the searching, lost person should turn to. The meekest of all was Jesus. The Saints followed Him in this. They are an example for all. But at the same time, Jesus showed the Saints, an unshakeable trust, in the leadership and power of God. It becomes clear in the prayer and participation of the liturgy, especially the Mass, which shows both the self sacrifice and the victory over death, which Jesus, our Saviour won. There we find the foundation and the source of the sure rebirth of every person, who will believe in the true God.
The Pope will offer all this and speak openly in plain words, especially to the youth. He will call people to faith, to a deep faith of the heart. As far as faith is concerned, it is a wise position for people to adopt, who know life well; but at the same time, this faith must be lived out, in love of God, through Jesus Christ, to our brothers and sisters and to the Church's communion in the Holy Spirit. Only in this way, can individuals, families, races and nations; and so Christianity and other religions, enjoy inner and outer peace and find true unity.
We can be thankful to God, that He has given us, once again - clearly through the power of the Holy Spirit of the Church and the world - a chief shepherd capable of showing clearly, in an attractive and convincing way, appropriate to our time, the salvation which Jesus Christ won. But for this, he requires, as he has often said, our prayers and co-operation. Let us promise him that, heartily.
+Jóhannes Gijsen
Reykjavíkurbiskup
Reykjavík, 7. maí 2005
Reykjavíkurbiskup
Reykjavík, 7. maí 2005